Ağız içi lezyon, dilde, yanak içinde, damakta, diş etinde ya da ağız tabanında beliren leke, plak, kabartı ve yüzey değişikliklerinin ortak adıdır. Bu değişikliklerin çoğu kanser değildir; silinebilen beyaz bir örtüden dil yüzeyindeki geçici desenlere uzanan farklı durumları kapsar. Yine de bir lezyonun ne olduğu yalnız görünümüne bakılarak her zaman anlaşılamaz. Bu nedenle ağızda iki-üç hafta içinde geçmeyen her değişikliğin muayene edilmesi gerekir. Ankara'da bu değerlendirme ağız ve boğaz muayenesiyle başlar; gerek görülürse lezyondan küçük bir parça alınıp incelenir.
Ağız İçi Lezyon Nedir, Ağzın Hangi Bölgelerinde Görülür?
Ağız içi lezyon, ağzı döşeyen nemli zarda (mukoza) ortaya çıkan ve çevresindeki dokudan farklı görünen alandır. Dudakların iç yüzünde, dilin üstünde, kenarlarında ve altında, ağız tabanında, yanak içinde, diş etinde ve damakta görülebilir. Bir bölümü ağrı ya da tahriş hissi yapar; bir bölümü hiçbir yakınma vermez ve diş hekimi kontrolünde fark edilir.
Ağız içi lezyonların çoğu iyi huylu mudur?
Evet; ağız içindeki leke ve büyümelerin çoğu iyi huyludur. Mantar enfeksiyonu, yanağın yinelenen biçimde ısırılması ya da bir bölgenin keskin bir diş kenarına sürtünmesi bu iyi huylu lezyonların sık rastlanan nedenleridir. Daha küçük bir bölümü ise zamanla kansere dönüşebilen hücre değişiklikleri içerebilir ya da kanserin kendisi olabilir.
Ağız içi lezyon ile aft ve uçuk aynı şey midir?
Aft ve uçuk da ağız içi lezyonlar arasında sayılır; yara biçiminde seyreden bu iki durumu ağız yaraları ve aftlar sayfasında ayrıca anlattım.
Ağız İçi Lezyonların Başlıca Türleri Nelerdir?
Ağız içi lezyonların başlıca türleri silinebilen beyaz örtü (pamukçuk), silinmeyen beyaz plak (lökoplaki), dantel görünümlü beyaz çizgiler (liken planus), kırmızı leke (eritroplaki) ve dil yüzeyinin iyi huylu desen değişiklikleridir. Ayrımda renk kadar lezyonun silinip silinmediği ve ne zamandır sürdüğü de yol gösterir.
Beyaz görünen ağız içi lezyonlar hangileridir?
- Pamukçuk (ağız mantarı): Beyazımsı, peynirimsi bir örtüdür; silindiğinde altında kanayabilen kırmızı bir alan kalır.
- Lökoplaki: Silinerek ya da kazınarak çıkmayan, düzensiz biçimli, hafif kabarık olabilen beyaz plaktır. Çoğu kez ağrı yapmaz; küçük bir olasılıkla zamanla ağız kanserine ilerleyebildiği için izlenir.
- Liken planus: Yanak içinde, dilde ya da diş etinde ince beyaz çizgilerden oluşan dantelsi bir ağ yapar. Süreğen bir iltihap hastalığıdır; bulaşıcı değildir ve çoğunlukla zararsız kabul edilir. Hiç yakınma vermeyebileceği gibi ağrı ve yaralarla da seyredebilir.
- Sürtünmeye bağlı kalınlaşma: Ağız zarı uzun süre tahriş olduğunda yüzeydeki koruyucu tabaka (keratin) kalınlaşır ve bölge beyaz görünür.
Kırmızı görünen ağız içi lezyon (eritroplaki) neye benzer?
Eritroplaki, ağız zarının inceldiği yerde oluşan kırmızı, düz ya da hafif aşınmış bir alandır; kadifemsi görünebilir, kazındığında kanayabilir ve ağrı yapmayabilir. Beyaz plaklara göre seyrek görülür, kimi zaman beyaz alanlarla bir arada bulunur. Kırmızı ve karışık renkli lekeler beyaz plaklara göre daha dikkatle değerlendirilir; hekim parça alınmasını (biyopsi) gerekli görebilir. Bu, her kırmızı lekenin kanser olduğu anlamına gelmez; lezyonun ne olduğu doku incelemesiyle anlaşılır.
Dil yüzeyini tutan iyi huylu ağız içi lezyonlar hangileridir?
- Haritaya benzeyen dil (coğrafik dil): Dil yüzeyindeki küçük çıkıntıların (papilla) yer yer kaybolmasıyla düz, kırmızı alanlar oluşur ve bu alanlar günden güne yer değiştirir. Çoğunlukla zararsız kabul edilir; bazı kişilerde yanma yapabilir, çoğu zaman tedavi gerektirmez.
- Kıllı dil: Papillalar dökülmeyip uzadığında dilin üstü tüylü görünür; aralarına takılan yiyecek artıkları ve bakteriler renge koyu bir ton verir. Geçicidir ve çoğunlukla zararsız kabul edilir; ağız bakımının düzeltilmesiyle gerileyebilir.
Kıllı dile tat değişikliği ve ağız kokusu eşlik edebilir; bu yakınmaların öteki nedenleri tat bozukluğu ve ağız kokusu sayfalarında yer alıyor.
Ağız İçi Lezyonlar Neden Olur?
Ağız içi lezyonlar enfeksiyon, süregelen tahriş, tütün ve alkol kullanımı ya da bağışıklık sisteminin ağız zarına yönelmesi gibi farklı nedenlerle ortaya çıkar. Lökoplakinin, liken planusun ve haritaya benzeyen dilin kesin nedeni ise bilinmemektedir.
Ağız içi lezyonlarda tahrişin ve tütünün payı nedir?
Sigara ve öteki tütün ürünleri ile alkol, lökoplaki ve eritroplakiyle en sık ilişkilendirilen etkenlerdir. Keskin ya da pürüzlü bir diş kenarı, sürten bir dolgu ve iyi oturmayan protez de aynı bölgeyi sürekli tahriş ederek lezyona zemin hazırlayabilir. Uzun süren tahriş kimi zaman kanser öncüsü değişikliklere yol açabildiğinden kaynağının giderilmesi önem taşır.
Ağız içi lezyonlarda bağışıklık sisteminin ve ilaçların payı nedir?
Liken planusta bağışıklık hücreleri ağız zarına yönelir; bazı ilaçlar ve ağız içindeki tahriş alevlenmelere katkıda bulunabilir. Pamukçukta ise etken, birçok kişinin ağzında zaten bulunan bir mantarın çoğalıp ağız zarını etkilemesidir. Bu çoğalmayı kolaylaştıran durumlar şunlardır:
- Yaş: Bebekler ve ileri yaştaki erişkinler.
- Protez ve ağız bakımı: Takma diş kullanımı, yetersiz ağız bakımı.
- Ağız kuruluğu: Tükürüğün azaldığı durumlar; nedenlerini ağız kuruluğu sayfasında bulabilirsiniz.
- İlaçlar: Antibiyotik kullanımı ve solunum yoluyla kullanılan bazı astım ilaçları. İlaç kendi kendine bırakılmaz; kuşku varsa hekimle konuşulur.
- Süreğen hastalıklar: Şeker hastalığı ve bağışıklığın zayıfladığı durumlar.
Ağız İçi Lezyonların Tanısı Nasıl Konur?
Ağız içi lezyonların tanısı öykü ve ağız-boğaz muayenesiyle, gerek görülürse lezyondan alınan parçanın incelenmesiyle konur. Haritaya benzeyen dil ve kıllı dil çoğu kez yalnız bakılarak tanınır, ek tetkik gerektirmez.
Ağız içi lezyon muayenesinde nelere bakılır?
Önce lezyonun ne zamandır var olduğu, ağrı yapıp yapmadığı, o bölgede ısırma ya da sürtünme gibi bir yaralanma olup olmadığı, tütün ve alkol kullanımı ile kullanılan ilaçlar sorulur. Ardından dilin altı dahil ağzın ve boğazın bütün yüzeyleri gözden geçirilir, lezyon elle yoklanır; boyun da büyümüş lenf bezi yönünden elle muayene edilir. Beyaz bir örtünün silinip silinmediğine bakılması, pamukçuğu öteki beyaz lezyonlardan ayırmaya yardım eder.
Ağız içi lezyonda kesin tanı için hangi örnekler incelenir?
Silinmeyen, başka bir durumla açıklanamayan ve haftalardır süren beyaz, kırmızı ya da karışık renkli lezyonlarda lezyondan küçük bir parça alınıp mikroskop altında incelenmesi (biyopsi) gündeme gelir. Kuşku uyandırmayan bir lezyonda önce tahriş kaynağının giderilip kısa bir süre sonra yeniden bakılması, düzelme olmazsa parça alınması da izlenebilen yollardandır. Pamukçuk düşünülüp tanı net olmadığında sürüntü ya da kazıntı örneği incelenebilir. Hangi örneğin gerektiğine ve zamanına hekim karar verir.
Ağız İçi Lezyonlar Nasıl Tedavi Edilir?
Ağız içi lezyonların tedavisi lezyonu ortaya çıkaran nedene göre değişir; bir bölümünde tedavi gerekmez, yalnız izlem yapılır. Seçilecek yol lezyonun türüne ve biyopsi yapıldıysa sonucuna göre hekimle birlikte kararlaştırılır.
Mantara bağlı ağız içi lezyonda tedavi nasıl planlanır?
Pamukçukta mantara yönelik ilaç tedavisini hekim düzenler; ilacın biçimi ve süresi kişiye göre belirlenir. Bununla birlikte zemin hazırlayan durum da ele alınır: protezin temizlenmesi ve gece çıkarılması, solunum yoluyla kullanılan astım ilacından sonra ağzın suyla çalkalanması bunlar arasındadır. Yakınmalar tedaviden sonra yinelerse yeniden muayene gerekir.
Lökoplaki ve liken planus türü ağız içi lezyonlarda tedavi nasıl planlanır?
Beyaz plaklarda ilk adım tütünün bırakılması ve alkolün bırakılması ya da azaltılmasıdır; bu değişikliklerden sonra plak küçülebilir ya da kaybolabilir, aynı adımlar ağız kanseri riskinin azalmasına da yardımcı olabilir. Bırakma sürecinde destek gerekip gerekmediği hekimle konuşulabilir. Lökoplakide tedavi her zaman gerekmez; plağın büyüyüp büyümediğini görmek için düzenli kontroller yapılır. Kansere dönüşme olasılığı taşıdığı düşünülen plaklarda ve kırmızı lekelerde, biyopsi sonucuna göre izlem ya da lezyonun cerrahi olarak çıkarılması seçeneği konuşulur; çıkarılan lezyon yineleyebildiği için izlem sonrasında da sürer. Liken planusta yakınma veren dönemlerde hekimin önerdiği, ağız içine uygulanan ilaçlar kullanılabilir; ağız kanseri riski artmış kabul edildiğinden düzenli kontrol yapılır.
Ağız İçi Lezyonda Hangi Durumlar Gecikmeden Muayene Gerektirir?
Ağızda iki-üç hafta içinde geçmeyen leke, plak, yara ya da kabartı, ağrı yapmasa bile muayene gerektirir. Aşağıdaki uyarı işaretlerinden biri eşlik ediyorsa, özellikle tütün kullanan kişilerde, değerlendirme bekletilmemelidir.
Ağız içi lezyonda uyarı işaretleri nelerdir?
- Kitle ya da sertlik: Ağız içinde ya da dudakta ele gelen kitle, kenarları sertleşmiş yara.
- Kanama: Kanayan yara ya da leke.
- Uyuşma: Ağız içinde uyuşukluk hissi.
- Yutma ve çiğneme güçlüğü: Yutarken ağrı, çiğnemede ya da konuşmada zorlanma.
- Boyunda şişlik: Boyunda ele gelen sert bez ya da kitle.
- Dişlerde gevşeme: Nedeni açıklanamayan diş sallanması.
Ağız kanserinin belirti ve tanısını ağız ve dil kanseri, boyundaki şişliklerin nedenlerini boyunda kitle, yutmayla ilgili yakınmaları yutma güçlüğü sayfasında ele aldım.
Geçmeyen ağız içi lezyon kanser anlamına mı gelir?
Hayır; geçmeyen bir leke ya da yara tek başına kanser anlamına gelmez. Bu belirtiler yaygındır ve başka durumlardan da kaynaklanabilir. Muayene, lezyonun ne olduğunu netleştirmek içindir; kanser ya da kanser öncüsü bir değişiklik varsa erken dönemde saptanması tedaviyi kolaylaştırabilir.
Ankara'da Ağız İçi Lezyon İçin Muayene ve İzlem Süreci Nasıl İlerler?
Ankara'da ağız içi lezyonun değerlendirilmesi Kulak Burun Boğaz muayenesinde öykünün alınması ve ağız, boğaz ile boynun incelenmesiyle başlar; sonraki adımlar lezyonun görünümüne göre belirlenir. Biyopsi gerekirse işlemin yapılacağı ortam ve anestezi biçimi muayene bulgularına göre planlanır. Sonuca göre tedavi ya da izlem kararı verilir; kontrol aralığını hekim belirler.
Ağız içi lezyonla ilgili hangi bilgiler değerlendirmeyi kolaylaştırır?
- Fark edilme zamanı: Lezyonun ne zaman fark edildiği, büyüyüp büyümediği, yer değiştirip değiştirmediği.
- Kullanılan ilaçlar: Düzenli kullanılan bütün ilaçlar, solunum yoluyla alınanlar dahil.
- Diş tedavileri: Protez, yeni yapılan dolgu ya da keskin kenarlı diş.
- Patoloji raporları: Daha önce alınmış parçaların sonuçları.
- Tütün ve alkol: Kullanım öyküsü ve süresi.
Ağız içi lezyonun izleminde diş hekimi ve öteki bölümlerin yeri nedir?
Keskin diş kenarının düzeltilmesi, sürten dolgunun ya da iyi oturmayan protezin yenilenmesi diş hekiminin alanıdır; bu nedenle gerek görülürse diş hekimiyle, lezyonun türüne göre ilgili öteki uzmanlık alanlarıyla birlikte değerlendirme yapılır. Düzenli diş hekimi kontrolleri, ağız içindeki yeni bir değişikliğin erken fark edilmesine de yardımcı olur. İzlem sırasında lezyon değişir ya da farklı görünmeye başlarsa kontrol günü beklenmeden yeniden muayene gerekir.
Ağız içindeki leke, plak ve kabartıların çoğu iyi huyludur; bir bölümü kendiliğinden ya da nedenin giderilmesiyle gerileyebilir. İki-üç hafta içinde geçmeyen bir değişikliğin ne olduğu ise muayeneyle, gerektiğinde doku incelemesiyle netleştirilir.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











