Bademcik taşı (tonsillolit), bademciklerin yüzeyindeki girintilerde biriken artıkların sertleşmesiyle oluşan küçük, beyaz ya da sarımsı topaklardır. Küçük taşlar yaygındır ve birçok kişide hiçbir belirti vermez; kişi taşı olduğunu bilmeden yaşayabilir. Yakınma verdiğinde en sık ağız kokusu, bazen de boğazda takılma hissi ortaya çıkar. Taş çoğunlukla ciddi bir soruna yol açmaz ve çoğu kez zamanla kendiliğinden düşer. Ankara'da ağız kokusu ya da boğazda takılma hissi nedeniyle yapılan muayenede bademciklere bakılır; taş görülse bile yakınmanın başka bir kaynağı olup olmadığı ayrıca değerlendirilir.
Bademcik Taşı (Tonsillolit) Nedir?
Bademcik taşı; bademcik girintilerine sıkışan yiyecek artığı, ölü hücre ve bakterilerin kalsiyum gibi minerallerle sertleşmiş hâlidir. Bademcikler boğazın arka bölümünde yer alan ve bağışıklık sisteminin parçası olan dokulardır; yüzeylerinde kript adı verilen küçük cepler bulunur. Taş bu ceplerde beyaz ya da sarı, küçük bir çakıl taşı gibi görünür; tek olabileceği gibi birkaç tane de olabilir.
Bademcik taşı ne kadar sık görülür?
Küçük bademcik taşları muayenede sık rastlanan bir bulgudur; büyük taşlar seyrektir. Taş herkeste oluşabilir ve birçok kişi bunun farkında olmaz. Kişi taşı, öksürürken ağzına gelen ya da aynada gördüğü beyaz bir parça ile fark edebilir; kimi zaman da diş hekimi muayenesinde ya da başka bir nedenle çekilen filmde rastlantıyla saptanır.
Bademcik taşı tehlikeli midir?
Çoğunlukla hayır. Bademcik taşı bulaşıcı değildir; kendiliğinden düşen bir taşın yutulması da zarar vermez. Çok büyüyen ya da uzun süre kalan taşlar şişliğe ve yutma güçlüğüne yol açabilir, çevredeki dokuya bası yapabilir; bu tür sorunlar seyrek bildirilmiştir.
Bademcik Taşının Belirtileri Nelerdir?
Bademcik taşının en sık belirtisi ağız kokusudur; küçük taşlar ise çoğu kez hiçbir yakınmaya yol açmaz. Yakınmalar daha çok büyük taşlarda ortaya çıkar.
Bademcik taşı hangi yakınmalara yol açabilir?
- Ağız kokusu ve kötü tat: Girintilerde çoğalan bakteriler kokuya yol açabilir; kokunun öteki nedenlerini ağız kokusu sayfasında anlattım.
- Boğazda takılma hissi: Boğazda bir şey varmış gibi hissedilebilir; bu duygunun başka nedenleri boğazda takılma hissi başlığında yer alıyor.
- Boğaz ağrısı ve yutarken rahatsızlık: Yineleyen boğaz ağrısı, ağrılı yutma ya da yutma güçlüğü görülebilir.
- Öksürük, ses kısıklığı ve kulak ağrısı: Bazı kişilerde tabloya eklenebilir.
- Görünen beyaz-sarı parçalar: Bademcik üzerinde seçilebilir ya da öksürükle ağza gelebilir.
Ağız kokusunun nedeni her zaman bademcik taşı mıdır?
Hayır. Ağız kokusunun çoğu ağız içindeki nedenlere, özellikle dilin üzerinde biriken bakterilere ve diş eti hastalıklarına bağlıdır. Bu yüzden bademcikte taş görülmesi, kokunun kaynağının taş olduğunu tek başına göstermez. Bademciğe yönelik bir girişim konuşulmadan önce kokunun gerçekten bademcikten geldiğinin doğrulanması gerekir; dil temizliği gibi ağız bakımı önlemleriyle kokunun azalıp azalmadığı da bu ayrımda yol gösterir.
Bademcik Taşı Neden Olur ve Kimlerde Daha Sık Görülür?
Bademcik taşı, bademcik girintilerinde sıkışıp kalan artıkların zamanla kireçlenmesiyle oluşur. Taşın neden bazı kişilerde oluşup bazılarında oluşmadığı tam olarak bilinmemektedir.
Bademcik taşı oluşumunu kolaylaştıran etkenler nelerdir?
- Derin ya da geniş girintiler: Artıkların cepte kalması kolaylaşır.
- Sık geçirilen bademcik enfeksiyonu: Girintiler her enfeksiyondan sonra genişleyebilir.
- Ağız bakımının yetersiz kalması: Ağızda artık ve bakteri birikimi artabilir.
- Az sıvı alma: Vücudun susuz kalması taş olasılığını artıran etkenler arasında sayılır.
Bademcik taşı ile bademcik iltihabı arasında nasıl bir ilişki vardır?
İkisi aynı şey değildir. Bademcik iltihabında bademcikler şişer ve ağrır, tabloya ateş de eşlik edebilir; bademcik taşı ise girintide duran katı bir birikimdir. Öte yandan taş oluşumunun yineleyen bademcik iltihabıyla ilişkili olabileceği düşünülür ve sık iltihap geçiren kişilerde taş daha kolay oluşur. İltihabın belirtilerini ve tedavisini bademcik iltihabı sayfasında ayrıca ele aldım.
Bademcik Taşı Tanısı Nasıl Konur?
Bademcik taşı tanısı çoğunlukla ağız ve boğaz muayenesiyle konur; ek bir tetkik çoğu kez gerekmez. Muayenede ağız kokusu ya da boğazda rahatsızlık gibi yakınmaların ne zamandır sürdüğünü de sorarım.
Bademcik taşı muayenesinde nelere bakılır?
Işık altında bademciklerin yüzeyine ve girintilerine bakılır; taş, cebin içinde beyaz ya da sarı bir birikim olarak görülür. Derinde kalan taşlar dışarıdan seçilemeyebilir. Gerek görülürse girintideki taş ince bir aletle yerinden oynatılarak görünür hâle getirilebilir.
Bademcik taşında görüntüleme hangi durumlarda gündeme gelir?
Tanı kuşkuluysa, taş görülemediği hâlde yakınma sürüyorsa ya da taş büyükse görüntülemeden yararlanılabilir. Taş kireçlenmiş olduğundan röntgende ve tomografide seçilebilir; çene filminde de görülebilir. Tomografi daha çok, yakınmanın taş dışında bir nedene bağlı olabileceği düşünüldüğünde istenir. Hangi tetkikin gerektiğine muayene bulgularına göre karar verilir.
Bademcik Taşı Nasıl Tedavi Edilir?
Yakınma vermeyen bademcik taşı için çoğu kez bir şey yapmak gerekmez; taşlar sıklıkla zamanla kendiliğinden düşer. Taşın kendisi için antibiyotik gerekmez. Eşlik eden bir enfeksiyon varsa antibiyotik gerekip gerekmediğine hekim karar verir; antibiyotik uzun vadeli bir çözüm değildir.
Rahatsızlık veren bademcik taşı muayenede alınabilir mi?
Evet; kendiliğinden düşmeyen ve yakınmaya yol açan taş, gerek görülürse muayene sırasında alınabilir. Taşın alınıp alınmayacağına muayene bulgularına göre hekim karar verir. Taşı kendi başına çıkarmaya çalışmak önerilmez; sert ya da sivri cisimlerle kurcalamak bademcik dokusunu zedeleyebilir. Taş alınsa da yeniden oluşabilir; sık yineleyen taşlarda girintilerin geniş olması olasıdır.
Bademcik taşı varken günlük ağız bakımında nelere dikkat edilir?
Ağız bakımı taş oluşumunu azaltmaya yardımcı olabilir, ancak her zaman engellemez:
- Diş ve diş arası temizliği: Dişlerin düzenli fırçalanması ve diş aralarının temizlenmesi ağızdaki artık ve bakteri birikimini azaltabilir.
- Dil temizliği: Bakteriler dilin arka bölümünde de birikebildiğinden dilin temizlenmesi günlük bakımın parçasıdır.
- Gargara: Ilık tuzlu suyla gargara, taşın kendiliğinden düşmesine yardımcı olabilir.
- Sıvı alımı ve tütün: Yeterince su içmek ağız kuruluğunu önlemeye yardımcı olabilir; tütünün bırakılması da önlemler arasında sayılır.
Bademcik taşında girişim ya da ameliyat kararı nasıl verilir?
Ameliyat ya da başka bir girişim seyrek olarak gerekir. Taşlar sık yineliyor ve günlük yaşamı etkiliyorsa bademcik girintilerini lazer gibi yöntemlerle küçültmeye yönelik işlemler (kriptoliz), bademciğin bir bölümünün alınması ve bademciğin tümünün çıkarılması uygulanabilen seçenekler arasındadır. Bu seçenekleri inceleyen çalışmalar sınırlıdır. Karar tek bir ölçüte bağlanmaz: kokunun bademcikten kaynaklandığının doğrulanması, ağız bakımına karşın yakınmanın sürmesi ve günlük yaşama etkisi birlikte değerlendirilir; karar hekimle birlikte verilir. Bademcik ameliyatı kanama, enfeksiyon ve anesteziyle ilgili riskler taşır; sonuçlar kişiden kişiye değişebilir. Bademciğin bir bölümünün ya da tümünün alınmasının nasıl yapıldığını bademcik küçültme (tonsillotomi) ve bademcik ameliyatı sayfalarında bulabilirsiniz.
Bademcik Taşında Ne Zaman Muayene Gerekir?
Bademcik taşı rahatsız ediyorsa, yakınmalar ağız bakımına karşın sürüyorsa ya da taşlar sık yineliyorsa muayene gerekir. Muayenede yakınmanın gerçekten taştan kaynaklanıp kaynaklanmadığına bakılır.
Bademcik taşında hangi yakınmalar muayene nedenidir?
- Geçmeyen ağız kokusu: Düzenli ağız bakımına karşın sürüyorsa.
- Boğaz ağrısı ya da takılma hissi: Boğazdaki ağrı, tahriş ya da bir şey varmış duygusu geçmiyorsa; ağrının sık görülen nedenlerini boğaz ağrısı sayfasından okuyabilirsiniz.
- Yutma güçlüğü ya da kulak ağrısı: Kendiliğinden düzelmiyorsa.
- Büyük ya da yineleyen taşlar: Taş büyükse, düşmüyorsa ya da sık sık yeniden oluşuyorsa.
Bademcik taşı sanılan hangi bulgular ayrıca araştırılır?
Bir bademciğin ötekinden belirgin biçimde büyük olması, geçmeyen boğaz ağrısı, boyunda kaybolmayan bir şişlik, tükürükte kan ya da ağzın arka bölümünde iyileşmeyen bir yara, bademcikte taş görülse bile taşa bağlanmadan değerlendirilir. Bu bulgular daha hafif durumlarda da görülebilir; yine de geçmediklerinde boğazın muayene edilmesi gerekir. Bademciklerin büyümesine yol açan durumlar bademcik büyümesi sayfasının konusudur. Ateş, şiddetli boğaz ağrısı, yutma güçlüğü ya da ağzı açmada zorlanma birlikte görülüyorsa bademcik çevresinde gelişen bir enfeksiyon, yani bademcik apsesi akla gelir; bu durumda beklemeden hekime ya da acil servise başvurulmalıdır.
Ankara'da Bademcik Taşı İçin Muayene ve Tedavi Süreci Nasıl İlerler?
Ankara'da bademcik taşı değerlendirmesi yakınmanın öyküsüyle başlar; ağız, boğaz ve bademcik muayenesiyle sürer. Taş yakınma veriyorsa alınıp alınmayacağı, ardından ağız bakımı ve izlem konuşulur. Kokunun ağız ve diş kaynaklı olabileceği düşünülüyorsa diş hekimi değerlendirmesi, tanı belirsizse görüntüleme gerek görülürse istenir.
Bademcik taşı değerlendirmesinden önce hangi bilgileri not etmek yararlıdır?
- Yakınmanın seyri: Ağız kokusu ya da takılma hissinin ne zamandır sürdüğü, taşların ne sıklıkta fark edildiği.
- Geçirilen boğaz enfeksiyonları: Son yıllardaki bademcik iltihapları ve uygulanan tedaviler.
- Ağız ve diş bakımı: Günlük bakım alışkanlıkları ve son diş hekimi muayenesi.
- İlaçlar ve eski tetkikler: Düzenli kullanılan ilaçların listesi; taşın görüldüğü bir film ya da tomografi varsa raporu.
Bademcik taşı alındıktan sonra izlem nasıl planlanır?
Kontrol gerekip gerekmediğine ve zamanına hekim karar verir. Taş alındıktan sonra yakınmanın gerileyip gerilemediğine bakılır; koku sürüyorsa ağız içindeki öteki nedenler yeniden gözden geçirilir. Taşlar yinelemeyi sürdürüyor ve günlük yaşamı etkiliyorsa girişim seçenekleri yeniden konuşulabilir.
Bademcik taşı birçok kişide yakınma vermeyen, kendiliğinden düşebilen bir birikimdir. Yakınma verdiğinde ağız bakımı ilk sırada yer alır; düşmeyen ve rahatsız eden taşın alınıp alınmayacağını hekim değerlendirir. Sık yineleyen ve günlük yaşamı etkileyen taşlarda girişim kararı kişiye göre, hekimle birlikte verilir.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











