Burun akıntısı, burun içini döşeyen dokunun (mukoza) ürettiği salgının artarak burun deliklerinden dışarı ya da genze doğru akmasıdır. Tıpta rinore denen bu durum tek başına bir hastalık değil, altta yatan bir nedenin belirtisidir. Çoğu kez tıkanıklık, hapşırma ve gözlerde sulanma ona eşlik eder. Akıntının sulu mu koyu mu olduğu, tek mi çift taraflı mı geldiği ve ne kadar sürdüğü nedene giden ilk ipuçlarıdır. Ankara'da kışın soğuk hava, baharda ise polenler aynı kişide yıl içinde farklı nedenlerle burun akıntısı yapabilir.
Burun Akıntısı Nedir ve Burun Neden Salgı Üretir?
Burun akıntısı, burnun olağan salgısının miktarı ya da kıvamı değişerek fark edilir hale gelmesidir. Burun ve boğazdaki bezler gün boyu salgı üretir; bu salgı burun içini nemli tutar, solunan havayı nemlendirir, toz ve mikropları yakalar. Sağlıklı kişide salgı fark edilmeden genze iner ve yutulur.
Sağlıklı burundaki salgı hangi durumda burun akıntısına dönüşür?
Burun bir virüsle, alerjenle ya da tahriş edici bir maddeyle karşılaştığında salgı bezleri daha çok çalışır. Alerjide histamin adlı madde damarların geçirgenliğini artırır ve damar dışına sızan sıvı akıntıya eklenir; enfeksiyonda bağışıklık sistemi mikrobu atmak için salgı üretimini yükseltir. Etken uzaklaştığında salgı çoğunlukla olağan düzeyine iner.
Burun akıntısı ile geniz akıntısı arasında nasıl bir ilişki vardır?
İkisi de aynı salgının farklı yöne akmasıdır: salgı öne geldiğinde burun akıntısı, arkada birikip boğaza süzüldüğünde geniz akıntısı adını alır. Genze inen salgı boğazı tahriş ederek öksürüğe, boğaz ağrısına ve sık boğaz temizleme isteğine yol açabilir. Bu durumu geniz akıntısı sayfasında ayrıca anlattım.
Burun Akıntısı En Sık Hangi Nedenlerle Ortaya Çıkar?
Burun akıntısının en sık iki nedeni, soğuk algınlığı gibi viral üst solunum yolu enfeksiyonları ve alerjidir. Sinüzit, alerjik olmayan rinit, burun içine kaçan yabancı cisim ve bazı ilaçlar daha seyrek nedenlerdir.
Soğuk algınlığına bağlı burun akıntısı nasıl seyreder?
Soğuk algınlığında belirtiler birkaç gün içinde yavaş yavaş yerleşir. Akıntı başlangıçta bol ve berraktır; günler ilerledikçe koyulaşabilir, beyaz ya da sarıya dönebilir. Boğaz ağrısı, öksürük, halsizlik ve bazen ateş tabloya eklenir. Çoğu kişide yakınmalar bir iki hafta içinde kendiliğinden geriler.
Alerjiye bağlı burun akıntısını hangi belirtiler düşündürür?
Alerjide bağışıklık sistemi polen, ev tozu ya da hayvan tüyü gibi zararsız maddelere tepki verir. Akıntı su gibi ve berraktır; art arda hapşırma, burunda kaşıntı, gözlerde sulanma ve kaşıntı ona eşlik eder. Yakınmalar belirli mevsimlerde ya da tetikleyiciyle karşılaşınca başlar. Tanı ve tedavi basamakları alerjik rinit sayfasında yer alıyor.
Soğuk algınlığı ve alerji dışında burun akıntısı yapan durumlar hangileridir?
- Alerjik olmayan rinit: Isı ve nem değişimi, sigara dumanı, parfüm, egzoz ya da baharatlı yemekle tekrarlayan sulu akıntı yapar; ileri yaşta ortaya çıkan türü de vardır ve ayrıntısı alerjik olmayan rinit sayfasındadır.
- Sinüzit: Koyu akıntıya yüzde ağrı ve basınç hissi eşlik eder.
- Burun polipi: Burun ve sinüs dokusundan gelişen iyi huylu, yumuşak büyümeler akıntı ve tıkanıklık yapabilir.
- İlaçlar ve hormonlar: Bazı tansiyon ilaçları, doğum kontrol hapları ve antidepresanlar ile gebelikteki hormon değişimi burun salgısını artırabilir.
- Gözyaşı: Ağlarken gözyaşı, kanalından burun boşluğuna inerek akıntıya karışır.
Burun Akıntısının Rengi ve Kıvamı Neyi Gösterir?
Burun akıntısının rengi ve kıvamı nedene ilişkin ipucu verir, ancak tek başına tanı koydurmaz. Su gibi berrak akıntı alerjide, soğuk havada, baharatlı ya da sıcak yemek yerken ve viral enfeksiyonların başlangıcında görülür; koyu kıvamlı akıntı daha çok enfeksiyonu düşündürür.
Sarı ya da koyu kıvamlı burun akıntısı ne anlama gelir?
Viral bir enfeksiyon sırasında salgının koyulaşıp beyaz, sarı, bazen yeşilimsi renk alması olağan seyrin parçası olabilir; renk değişimi kendi başına bakteriyel enfeksiyon anlamına gelmez. Koyu sarı-yeşil akıntı uzuyor, yüzde ağrı, basınç ya da ateş ekleniyorsa sinüs iltihabı olasılığı değerlendirilir. Bu tablonun tanı ve tedavisi sinüzit sayfasının konusudur.
Tek taraflı, kötü kokulu ya da kanlı burun akıntısı neden ayrıca önemsenir?
Tek burun deliğinden gelen akıntı, özellikle irinli, kötü kokulu ya da kanlıysa uyarı işareti sayılır ve muayene gerektirir. Küçük çocuklarda akla ilk gelen neden, fark edilmeden burun içine sokulmuş boncuk, kâğıt ya da oyuncak parçası gibi bir cisimdir. Böyle bir durumda ne yapılacağını burunda yabancı cisim sayfasında bulabilirsiniz. Erişkinde tek taraflı irinli akıntı sinüs enfeksiyonuna işaret edebilir. Tek delikten gelen, salgı kıvamında olmayan su gibi akıntı ise beyin omurilik sıvısı kaçağı yönünden incelenir.
Burun Akıntısı Ne Kadar Sürer ve Hangi Durumda Muayene Gerekir?
Burun akıntısının süresi nedene bağlıdır: viral enfeksiyonda genellikle iki haftayı geçmez, alerjide ise tetikleyiciyle temas sürdükçe devam eder. Yaklaşık üç haftayı aşan ve bilinen bir alerjiyle açıklanamayan akıntıda muayene önerilir.
Hangi belirtilerle birlikte görülen burun akıntısında hekime başvurulur?
Tek taraflı ya da travma sonrası akıntının yanında şu durumlarda da süreye bakılmaksızın muayene gerekir:
- Şişlik ve görme yakınması: Alında, göz çevresinde, burun kenarında ya da yanakta şişlik, bulanık görme.
- Ateş ve yüz ağrısı: Akıntıya ateşin ya da yüzde ağrı ve hassasiyetin eşlik etmesi.
- Uzayan öksürük: Akıntıyla birlikte süren öksürüğün on günü aşması.
Nefes almada güçlük ya da göz çevresinde şişlikle birlikte görme bozukluğu ortaya çıkarsa acil servise başvurulmalıdır.
Kafa travmasından sonra başlayan burun akıntısı neden ayrıca değerlendirilir?
Başa alınan bir darbeden, beyin ameliyatından ya da kulak burun boğaz girişimlerinden sonra başlayan berrak akıntı, beyin omurilik sıvısı (BOS) kaçağı yönünden değerlendirilir. Bu sıvı beyni ve omuriliği çevreler; onu saran zardaki bir yırtıktan burun boşluğuna sızabilir. Seyrek görülen bu kaçak menenjit riskini artırır; ateş, şiddetli baş ağrısı ve ense sertliği eklenirse acil servise başvurulmalıdır. Kuşku varsa akıntıdan alınan örnekte bu sıvıya özgü bir protein aranır ve kaçağın yeri görüntülemeyle araştırılır. Kaçağın nasıl kapatıldığını BOS kaçağı onarımı sayfasında okuyabilirsiniz.
Çocuklarda burun akıntısında nelere dikkat edilir?
Çocuklarda burun akıntısı en sık soğuk algınlığı ve alerjiye bağlıdır; belirtiler erişkinlere göre daha uzun sürebilir. Biriken salgı geniz ile orta kulak arasındaki östaki borusunu tıkayarak kulak enfeksiyonuna, sinüs geçitlerini tıkayarak sinüs enfeksiyonuna zemin hazırlayabilir. Reçetesiz satılan soğuk algınlığı ilaçları ve burun açıcılar altı yaşından küçük çocuklara hekim önerisi olmadan verilmez.
Burun Akıntısının Nedeni Nasıl Belirlenir?
Burun akıntısının nedeni çoğu kişide akıntının öyküsü ve burun içinin muayenesiyle belirlenir; tipik bir soğuk algınlığında tetkik gerekmez. Muayenede burun içi dokunun rengine, polip ya da yabancı cisim bulunup bulunmadığına ve sinüslerin üzerinde hassasiyet olup olmadığına bakılır.
Burun akıntısında öykü alınırken hangi ayrıntılar önemlidir?
Muayenede ilk sorduğum, akıntının nasıl ve ne zaman geldiğidir:
- Akıntının niteliği: Sulu, yapışkan, irinli ya da kanlı olması; tek ya da iki taraftan gelmesi.
- Süre ve düzen: Sürekli mi aralıklı mı olduğu; belirli mevsim, mekân ya da tetikleyiciyle ilişkisi.
- Eşlik eden belirtiler: Ateş, yüz ağrısı, hapşırma, gözde kaşıntı, boğaz ağrısı, öksürük.
- İlaçlar ve hastalıklar: Düzenli alınan ilaçlar, burun açıcı sprey kullanımı, bilinen alerji, şeker hastalığı ya da bağışıklığı zayıflatan bir durum.
Burun akıntısında endoskopi, alerji testi ve tomografi ne zaman istenir?
Süreğen ya da mevsimsel olarak tekrarlayan akıntıda deri ya da kan yoluyla alerji testi yapılabilir. Burnun arka bölümlerini ve polipleri görmek için ucu kameralı ince bir aletle bakılır; bu incelemeyi endoskopik burun muayenesi sayfasında tanıttım. Tedaviye karşın düzelmeyen yakınmada ya da şeker hastalığı, bağışıklık zayıflığı olan kişilerdeki ağır sinüzit kuşkusunda sinüs tomografisi istenebilir.
Burun Akıntısının Tedavisi Nedene Göre Nasıl Planlanır?
Burun akıntısının tedavisi, akıntıya yol açan nedene yöneliktir. Soğuk algınlığında rahatlatıcı önlemler çoğunlukla yeterlidir; alerjide tetikleyiciden uzak durmak ve ilaç tedavisi, bakteriyel sinüzitte ise hekimin gerekli gördüğü durumlarda antibiyotik gündeme gelir. Burun akıntısı tek başına ameliyat nedeni değildir; burun polipi, belirgin burun bölmesi (septum) eğriliği, çocuklarda büyümüş geniz eti ya da ilaçla düzelmeyen süreğen sinüzit saptanırsa cerrahi seçenek konuşulur. Tedaviye yanıt ve cerrahinin sonucu kişiden kişiye değişebilir.
Evde burun akıntısını hafifletmek için neler yapılabilir?
Amaç salgıyı akışkan tutmak ve burundan atılmasını kolaylaştırmaktır; yeterli su içmek ve tuzlu su spreyi ya da yıkama bunu destekler. Her gün temizlenen bir oda nemlendiricisi ya da ılık duş buharı kuru havanın etkisini azaltır. Kaynar su kabından buhar, haşlanma riski nedeniyle özellikle çocuklarda uygun değildir.
Burun akıntısına yönelik ilaçlar hangi durumda kullanılır?
İlaç, nedene göre seçilir ve hekime ya da eczacıya danışılarak kullanılır.
- Antihistaminikler: Alerjiye bağlı akıntı, hapşırma ve kaşıntıyı azaltmak için kullanılır; bir bölümü uyku hali yapabilir, yaşlılarda yan etkileri daha belirgin olabilir.
- Kortizonlu burun spreyleri: Alerjik rinitte ve polipli süreğen sinüzitte burun içindeki iltihabı baskılamak için kullanılır.
- Burun açıcı (dekonjestan) ilaçlar: Tansiyonu ve kalp hızını artırabilir; sprey biçimleri yalnızca kısa süre kullanılır. Uzayan kullanımda ortaya çıkan geri tepme tıkanıklığını burun tıkanıklığı sayfasında açıkladım.
- Antibiyotikler: Yalnızca bakteriyel enfeksiyon düşünüldüğünde, örneğin on günü aşan ve düzelmeyen sinüzitte hekim tarafından yazılabilir.
Ankara'da Burun Akıntısı Şikâyetiyle Muayenede Hangi Adımlar İzlenir?
Ankara'da burun akıntısı değerlendirmesi öykü, kulak burun boğaz muayenesi ve gerekirse tetkik sırasıyla ilerler. Burun içi bakı ve gerektiğinde endoskopik muayene yapılabilir; tomografi ve laboratuvar incelemeleri ihtiyaç doğarsa ayrıca planlanır. Tedavi ve kontrol muayenesinin zamanı nedene göre belirlenir, yanıt yetersizse plan yeniden düzenlenir. Ameliyat gereken az sayıdaki durumda işlemin yeri ve zamanı ayrıca kararlaştırılır.
İç Anadolu'nun soğuk kışı ve kalorifer dönemi burun akıntısını nasıl etkiler?
Soğuk havada burun, solunan havayı ısıtıp nemlendirmek için daha fazla salgı üretir; Ankara'nın da içinde bulunduğu İç Anadolu'nun karasal ikliminde kışlar soğuk geçtiğinden dışarı çıkınca sulu akıntı başlayabilir. Isıtılan kapalı ortamların kuru havası ise salgıyı koyulaştırıp genizde yapışkanlık hissi verebilir. Bahar aylarında polenlerin artması, alerjisi olanlarda sulu akıntı ve hapşırma dönemini başlatır.
Burun akıntısı muayenesine giderken hangi bilgileri hazırlamak işe yarar?
Kullandığınız ilaçların ve burun spreylerinin listesi, akıntıya yol açabilen ilaçların gözden geçirilmesini sağlar. Önceki alerji testi, sinüs tomografisi ya da kan tahlili sonuçları ile geçirilmiş burun ameliyatı ya da baş travması bilgisi de değerlendirmeyi kolaylaştırır. Akıntının ne zaman başladığını, rengini ve hangi taraftan geldiğini not etmek yararlıdır.
Burun akıntısı çoğu zaman kendiliğinden geçen bir belirtidir. Uzayan, tek tarafta kalan, kötü kokulu ya da kanlı olan ve travma sonrasında başlayan akıntıda ise nedenin bulunması için muayene gerekir.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











