Pozisyonel baş dönmesi testleri, baş ve gövde belirli konumlara getirilirken ortaya çıkan dönme hissinin ve gözlerdeki istemsiz, ritmik seğirmenin (nistagmus) izlendiği muayene testleridir. Baş pozisyon testleri olarak da anılır. Yatakta dönerken ya da yukarı bakarken gelen kısa süreli dönmenin sık karşılaşılan nedeni iç kulak kristallerinin yer değiştirmesidir; bu testler o durumu muayene sırasında görünür kılmaya yarar. Kristallerin kanala nasıl geçtiğini kristal kayması sayfasında anlattım. Ankara'da baş hareketiyle tetiklenen dönme yakınmasıyla başvuran kişide testler, öykünün ve kulak muayenesinin ardından muayene sırasında yapılabilen incelemelerdir.
Pozisyonel Baş Dönmesi Testleri Nedir, Neden Yapılır?
Pozisyonel baş dönmesi testleri, kristal kaymasında dönmeyi başlatan baş konumunu denetimli biçimde yeniden oluşturarak tanıyı desteklemek, hangi kulağın ve hangi kanalın etkilendiğini belirlemek için yapılır. Kanala geçmiş kristaller baş o konuma geldiğinde yer değiştirir ve gözlerde seğirme belirir; seğirmenin yönü ile süresi değerlendirmeye yol gösterir. Aynı gözlem, dönmenin iç kulaktan mı yoksa sinir sisteminden mi kaynaklandığını ayırmaya da yardımcı olabilir.
Pozisyonel testler denince hangi testler anlaşılır?
Pozisyonel testler denince, kristallerin bulunabileceği yarım daire kanallarına göre düzenlenmiş iki temel test anlaşılır.
- Arka kanala yönelik baş-gövde pozisyon testi: Kristallerin en sık geçtiği arka kanalı araştırır; seyrek görülen ön kanal tutulumu da bu testte ortaya çıkabilir.
- Yatay kanala yönelik sırtüstü baş çevirme testi: Daha seyrek etkilenen yatay kanalı araştırır.
Kristaller birden çok kanalda ya da iki kulakta birlikte bulunabildiği için iki test art arda uygulanabilir.
Pozisyon testlerinin yerini kan tahlili ya da görüntüleme tutabilir mi?
Tutamaz; kristaller tahlilde ya da olağan görüntülemelerde saptanamadığı için kristal kayması tanısı pozisyon testlerinde görülen bulguyla desteklenir. Görüntüleme, işitme testi ve öteki denge testleri, baş dönmesinin başka bir nedenini araştırmak gerektiğinde gündeme gelir. Bunlara gerek olup olmadığına muayene bulgularına göre hekim karar verir.
Pozisyonel Baş Dönmesi Testleri Hangi Yakınmalarda İstenir?
Pozisyonel baş dönmesi testleri, yatağa uzanırken, yatakta dönerken, yukarı bakarken ya da öne eğilirken başlayan ve kısa süren dönme yakınmasında yapılabilir. Yakınmanın dönme mi, sersemlik mi, dengesizlik mi olduğunu ayırmanın yolları baş dönmesi sayfasında yer alıyor.
Dönme hissi olmadan dengesizlik yaşayanlarda pozisyon testi düşünülür mü?
Evet, özellikle ileri yaşta düşünülebilir. Yaşlılarda kristal kayması belirgin bir dönme yerine doğrulma, uzanma ya da eğilme sırasında gelen dengesizlikle, kimi zaman düşmelerle kendini gösterebilir. Böyle bir öyküde dönme tarif edilmese de testlerin yapılıp yapılmayacağını hekim değerlendirir.
Hareketten bağımsız süren baş dönmesinde pozisyon testlerinin yeri nedir?
Baş hareket etmediğinde de süren dönme, pozisyon testleriyle aranan tabloya uymaz; böyle bir yakınmada vestibüler nörit gibi nedenler de araştırılır. Gerek görülürse kulağın ılık ve soğuk uyarana yanıtını ölçen kalorik test ya da yarım daire kanallarının baş hareketini algılamasını değerlendiren video kafa itme testi istenebilir. Baş dönmesine yürüme, konuşma, görme ya da yutma güçlüğü, kolda ya da bacakta güçsüzlük, şiddetli baş ağrısı eşlik ediyorsa test beklenmez, acil servise başvurulur.
Pozisyonel Baş Dönmesi Testleri İçin Hazırlık Gerekir mi?
Pozisyonel baş dönmesi testleri için hazırlık gerekip gerekmediğini hekim bildirir. Testler, göz hareketlerinin kaydedildiği daha geniş bir denge incelemesinin parçası olarak planlanırsa hazırlık yönergesini incelemeyi yapacak birim verir.
Pozisyon testleri kayıtlı denge incelemesinin parçasıysa hazırlık nasıl değişir?
Kayıtlı denge incelemesinden önce bazı yiyeceklere ve ilaçlara ara verilmesi istenebilir; bazı ilaçlar sonucu etkileyebildiği için hangisinin alınacağını hekim belirtir. Baş dönmesi için başlanmış olanlar dahil hiçbir ilaç hekime danışılmadan kesilmez. Öğün, alkol ve göz makyajına ilişkin istekler de bu yönergede yer alabilir. Kayıtlı incelemenin bölümlerini ve hazırlığını videonistagmografi sayfasında bulabilirsiniz.
Pozisyon testine gelirken ulaşım ve refakat nasıl planlanır?
Testler dönme hissini yeniden başlatabildiği için ardından kısa süreli bir sersemlik kalabilir. Sersemliğin uzama olasılığına karşı dönüşte size eşlik edecek birinin bulunması düşünülebilir. Düşme korkusu ya da hareket güçlüğü varsa önceden bildirilmesi, testin planlanmasını kolaylaştırır.
Pozisyonel Baş Dönmesi Testleri Nasıl Yapılır?
Pozisyonel baş dönmesi testlerinde kişi oturur konumdayken başı bir yana çevrilir ve hızla sırtüstü yatırılır; bu sırada gözler açık tutulur, testi uygulayan kişi göz hareketlerini izler ve dönme hissi olup olmadığını sorar. Ardından kişi yeniden oturtulur ve aynı hareket baş öteki yana çevrilerek yinelenir. Başı ve gövdeyi testi uygulayan hekim ya da sağlık profesyoneli yönlendirir; konumun ayrıntısını ve ne kadar bekleneceğini bulgulara göre o belirler. Göz hareketlerinin o sırada izlenmesi gerektiğinden bu testler kişinin kendi kendine uygulayacağı hareketler değildir.
Yatay kanal için sırtüstü baş çevirme testine hangi durumda geçilir?
Öykü kristal kaymasını düşündürdüğü halde ilk testte seğirme görülmezse ya da beklenenden farklı yönde bir seğirme belirirse yatay kanal için ikinci teste geçilebilir. Bu testte kişi sırtüstü yatar, baş önce bir yana, sonra öteki yana çevrilir. Yatay kanal testi iki kulağı birlikte uyardığından etkilenen taraf, iki yandaki yanıt karşılaştırılarak değerlendirilir.
Pozisyon testinde göz hareketlerini kaydeden gözlük ne zaman kullanılır?
Bakışı bir noktaya sabitlemek seğirmeyi kısaltabildiği, kimi zaman ortadan kaldırabildiği için testler, kişinin bir yere odaklanmasını engelleyen özel gözlüklerle yapılabilir. Bu gözlükler muayene edenin gözleri büyütülmüş olarak görmesine olanak verir; kamera takılı olanlarla göz hareketleri kaydedilebilir. Gözlük kullanılıp kullanılmayacağını hekim belirler.
Pozisyonel Baş Dönmesi Testlerinin Sonucu Nasıl Yorumlanır?
Pozisyonel baş dönmesi testlerinin sonucu, konum verildiğinde dönme hissinin ve göz seğirmesinin ortaya çıkıp çıkmadığına, seğirmenin yönüne ve süresine bakılarak yorumlanır. Kristal kaymasına özgü tipik seğirmenin görülmesi tanıyı destekler; etkilenen kanal ve kulak da bu bulgudan çıkarılır. Test belirgin bir sonuç vermediğinde ek inceleme gerekip gerekmediğini hekim değerlendirir.
Pozisyon testinin bulgusu öykü ve muayeneyle nasıl birleştirilir?
Pozisyon testinin bulgusu tek başına tanı sayılmaz; öyküyle ve muayenenin öteki bulgularıyla birlikte hekim tarafından değerlendirilir. Beklenenden farklı bir seğirme, öyküyle uyuşmayan bir tablo ya da eşlik eden sinir sistemi belirtileri başka nedenlerin araştırılmasını gerektirebilir; bunlardan beyin sapı ve beyincikle ilgili olanları merkezi kaynaklı baş dönmesi sayfasında ele aldım.
Pozisyonel testler hangi durumlarda yanıltabilir?
Pozisyonel testlerin yorumunu güçleştiren başlıca durumlar şunlardır.
- Seğirmesiz dönme: Kimi kişide konum verildiğinde dönme hissi başlar, ancak gözde seçilebilen bir seğirme görülmez.
- Yinelenen test: Test art arda yapıldığında kristal kaymasındaki yanıt zayıflayabilir.
- Tek kanalın sınanması: Yalnızca arka kanala yönelik test yapıldığında yatay kanalın ya da birden çok kanalın tutulumu gözden kaçabilir.
- Benzer tablolar: Kristal kaymasını andıran yakınmalar başka iç kulak ya da sinir sistemi hastalıklarında da görülebilir.
Pozisyonel Baş Dönmesi Testlerinin Riski ya da Sakıncası Var mıdır?
Pozisyonel baş dönmesi testlerinin başlıca sakıncası, yakınılan dönmeyi kısa süreliğine yeniden başlatabilmesidir; buna bulantı eşlik edebilir. Bu, testin beklenen bir yanıtıdır ve testi uygulayan kişinin gözetiminde yaşanır. Damar hastalığı ya da boyun omurgası sorunu bulunan kişilerde bu tür konumlandırmaların çok seyrek olarak zarar verebildiği bildirilmiştir; sağlık öyküsü bu nedenle testten önce sorulur.
Pozisyon testi hangi sağlık sorunlarında uyarlanır?
Şu durumlarda testin yapılıp yapılmayacağına ve hangi biçimde yapılacağına hekim karar verir.
- Boyun, sırt ve bel: Boyun omurgasının hastalıkları ile sırt ve bel hareketlerindeki kısıtlılık başın geriye yatırılmasını güçleştirebilir.
- Damar ve kalp: Boyun damarlarındaki ileri darlık ya da dolaşım yetersizliği ve dengede olmayan kalp hastalığı testten önce hekime bildirilir.
- Nefes darlığı: Düz yatınca artan nefes darlığı sırtüstü konumda kalmayı zorlaştırabilir.
- Hareket güçlüğü: Eklem sertliği, kas güçsüzlüğü, karın ya da kalça sorunları hızlı konum değişikliğini zorlaştırabilir.
Gerektiğinde testler, boynu ve sırtı daha az zorlayan biçimlere uyarlanabilir; hareketi azalmış kişide ek yardım gerekebilir. Hangi uyarlamanın seçileceğini testi uygulayan hekim belirler.
Pozisyon testi sırasında yoğun dönme ya da bulantı olursa ne yapılır?
Dönme başladığında bunu testi uygulayan kişiye söylemeniz istenir; baş o konumda tutulup gözler açık kaldığında dönme genellikle kısa sürede yatışır. Bulantıya yatkın olduğunuzu önceden söylerseniz bir önlem gerekip gerekmediğine hekim karar verir. Yatırılırken ve doğrulurken testi uygulayan kişi sizi destekler; düşme tehlikesine karşı ayağa kalkmadan önce bir süre oturmanız ve dinlenmeniz istenebilir.
Ankara'da Pozisyonel Baş Dönmesi Testleri İçin Muayene Süreci Nasıl İlerler?
Ankara'da pozisyonel baş dönmesi testlerine, öykü ve kulak muayenesi baş hareketine bağlı bir dönmeyi düşündürdüğünde başvurulabilir; testlerin yapılıp yapılmayacağına ve hangi biçimde yapılacağına hekim karar verir. Öyküde dönmenin hangi hareketle başladığını, ne kadar sürdüğünü ve boyun ya da bel hareketlerinde kısıtlılık olup olmadığını sorarım.
Pozisyon testi kristal kaymasını gösterirse sonraki adım nedir?
Etkilenen kanal ve kulak belirlendiğinde, kristalleri kanaldan çıkarmayı amaçlayan yeniden konumlandırma manevrası testin ardından uygulanabilir ya da ayrı bir zamana planlanabilir; zamanlamaya hekim karar verir. Manevranın türü ve yönü test bulgusuna göre seçilir; nasıl uygulandığı kristal repozisyon manevraları sayfasının konusudur. Kontrol muayenesinde, dönmeyi başlatan konumun artık yakınma yaratıp yaratmadığını görmek için pozisyon testleri yinelenebilir.
Pozisyon testinden önce hangi bilgileri hazırlamak değerlendirmeyi kolaylaştırır?
- Tetikleyen hareket: Dönmenin hangi hareketle ve yatakta hangi yana dönerken başladığını yazmanız, hangi kulağın etkilendiğine ilişkin ipucu verebilir.
- Kullanılan ilaçlar: Baş dönmesi için başlananlar dahil kullandığınız ilaçların yazılı listesi değerlendirmede işe yarar.
- Sağlık raporları: Boyun, bel, kalp ve damar hastalıklarına ilişkin raporlar ile daha önce yapılmış işitme ve denge testleri yanınızda bulunabilir.
Pozisyonel baş dönmesi testleri, baş hareketiyle gelen dönmenin kristal kaymasına bağlı olup olmadığını ve hangi kanalın etkilendiğini araştırmaya yarayan muayene testleridir. Test sırasında yaşanan kısa dönme beklenen bir yanıttır; sonuç öyküyle birlikte değerlendirilir ve sonraki adım buna göre planlanır.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











