Burun kuruluğu ve kabuklanma, burun içini kaplayan nemli örtünün (mukoza) nemini yitirmesi ve yüzeydeki salgının kuruyarak sert kabuklara dönüşmesidir. Yalnızca hissedilen hafif bir kuruluktan gözle görülen kabuklara uzanan bir yelpazeyi anlatır. Kuru hava ya da burnu kurutan bir ilaç gibi bir etkene bağlı olabilir; etken giderilip burun içi nemlendirildiğinde yakınma hafifleyebilir. Mukozanın inceldiği, seyrek görülen atrofik rinitin ya da bedenin genelini ilgilendiren bir hastalığın belirtisi de olabilir. Karasal iklimin görüldüğü Ankara'da, kışın ısıtılan kapalı ortamların kuru havası bu yakınmayı belirginleştirebilir.
Burun Kuruluğu ve Kabuklanma Nedir?
Burun kuruluğu, burun içinin nemini yitirdiği duygusudur; kabuklanma ise yüzeydeki salgının kuruyup mukozaya yapışmasıdır. Tıpta kuru burun için üzerinde uzlaşılmış tek bir tanım yoktur; önemli olan, yakınmanın hangi nedenle ortaya çıktığıdır.
Sağlıklı burun solunan havayı nasıl nemlendirir, kuruluk nasıl başlar?
Burun, solunan havayı akciğerlere ulaşmadan önce ısıtır, nemlendirir ve temizler. Yan duvarlardaki konka adlı kıvrımlar yüzeyi genişletir; damardan zengin mukoza havaya ısı ve nem verir. Mukozadaki hücreler mukus salgılar, üzerlerindeki tüycükler (silya) tozu tutan bu salgıyı sürekli taşır. Solunan hava çok kuruysa ya da mukoza zarar görmüşse yüzey kuruyup tahriş olabilir, üzerinde kabuk oluşabilir.
Basit burun kuruluğu ile atrofik rinit arasında ne fark vardır?
Basit kuruluk, mukozada kalıcı bir incelme olmadan kurutan bir etkene bağlı gelişir. Atrofik rinit ise mukozanın incelip sertleştiği, burun boşluğunun genişlediği süreğen ve seyrek bir tablodur. Mukus salgılayan ve tüycük taşıyan hücrelerin yerini deriye benzer hücreler alır; burun kendini nemlendirmekte ve temizlemekte zorlanır. Kabukların kötü koktuğu biçimine ozena denir. Nedeni bilinmeyen birincil tür ile ameliyat, travma, hastalık ya da ışın tedavisi sonrasında gelişen ikincil tür birbirinden ayrılır.
Burun Kuruluğu ve Kabuklanmanın Belirtileri Nelerdir?
Burun kuruluğu ve kabuklanmanın başlıca belirtileri burun içinde kuruluk ve tahriş duygusu, kabuklar, kanama ve tıkalılık hissidir. Yakınmalar kışın ve havası kuru ortamlarda artabilir.
Burun kuruluğunda hangi yakınmalar görülür?
- Kuruluk ve tahriş: Kuruyan burun içi tahriş olabilir; bu tahriş günlük dilde burun yanması diye de anlatılır.
- Kabuklar: Kuruyan salgı mukozaya yapışır; atrofik rinitte kabuklar kalın ve kurudur.
- Kanama: Kabuk koparıldığında ya da tahriş olduğunda alttaki yüzey kanayabilir.
- Kötü koku: Atrofik rinitte ve enfeksiyon eklendiğinde kabuklar kötü kokabilir, irinli akıntı eşlik edebilir; kokuyu çoğu kez önce çevredekiler fark eder.
- Koku almada azalma: Atrofik rinitte seyrek olarak koku duyusu kaybolabilir; öteki nedenler için koku alma bozuklukları sayfasına bakabilirsiniz.
Burun içi kuruyken neden tıkanıklık hissedilir?
İlk neden kabukların hava yolunu daraltmasıdır; kabuklar tuzlu suyla temizlendiğinde bu duygu azalabilir. İkinci neden atrofik rinite özgüdür: burun boşluğu genişlemiş olmasına karşın kişi burnunu tıkalı hissedebilir. Benzer duygunun burun ameliyatlarından sonra görülen biçimi boş burun sendromu sayfasının konusudur.
Burun Kuruluğu ve Kabuklanma Neden Olur?
Burun kuruluğu ve kabuklanma solunan havanın kuruluğuna, burnu kurutan ilaçlara ya da mukozayı tahriş eden alışkanlıklara bağlı olabilir. Geçirilmiş bir burun ameliyatı, ileri yaşta mukozanın incelmesi ya da başka bir hastalık da aynı yakınmaya yol açabilir.
Hangi ortam koşulları ve alışkanlıklar burun içini kurutur?
- Kuru ve soğuk hava: Nemi düşük ya da çok soğuk hava mukozayı kurutup tahriş edebilir.
- Burun karıştırma ve sert sümkürme: Yüzeyi tahriş eder; yineleyen zedelenme yara ve kabuklanmaya yol açabilir.
- Burun açıcı spreyler: Damar büzücü spreylerin aşırı kullanımı kuruluk ve kanamaya yol açabilir; bu spreylerin etkisi burun spreyi bağımlılığı sayfasında anlatılıyor.
- Ağızdan alınan ilaçlar: Eski kuşak antihistaminikler (alerji ilaçları) ve dekonjestan (burun açıcı) içeren ilaçlar burun içini kurutabilir; ileri yaşta idrar söktürücü kullananlarda kabuklanma daha belirgin olabilir.
- Burundan verilen hava ve oksijen: Kanülle oksijen tedavisi ve uykuda kullanılan basınçlı hava cihazları burun içini kurutup tahriş edebilir; cihaza ısıtmalı nemlendirici eklenmesi çoğu kez yardımcı olur.
- Tahriş edici maddeler: Tütün dumanı gibi havadaki tahriş ediciler mukozada süreğen iltihaba yol açabilir.
Ameliyat sonrası burun kuruluğu ne kadar zaman sonra ortaya çıkabilir?
Ameliyata bağlı süreğen kuruluk ve kabuklanma ender görülür; yakınmalar girişimden aylar, hatta yıllar sonra başlayabilir. Bu tablo ikincil atrofik rinit olarak adlandırılır; kaynaklarda özellikle konkaları küçültmeye yönelik girişimler anılır. Bu olasılık nedeniyle konka cerrahisi planlanırken dokunun olabildiğince korunması gözetilir.
Burun kuruluğu hangi hastalıkların işareti olabilir?
Kuruluk göz ve ağız kuruluğuyla birlikteyse, nem üreten bezleri etkileyen Sjögren sendromu akla gelir; bu hastalıkta sık burun kanaması da görülebilir. Granülomatöz polianjit adlı damar iltihabında burunda kanlı kabuklar, kanama ve tıkanıklık olabilir. Sarkoidoz, tüberküloz ve frengi gibi hastalıklar da seyrek olarak burun mukozasının incelmesine yol açabilir. Burun bölmesindeki bir deliğin çevresinde de kabuklanma ve yineleyen kanama görülebilir; ayrıntısı septum perforasyonu sayfasında yer alıyor. İleri yaşta mukozaya giden kan akımının azalması da burun içini kurumaya yatkın kılabilir.
Burun Kuruluğu ve Kabuklanmada Tanı Nasıl Konur?
Burun kuruluğu ve kabuklanmanın tanısı öykü ve burun içinin muayenesiyle konur; tetkikler yalnız gerek görüldüğünde istenir. Muayenenin asıl amacı kuruluğun çevresel bir etkene mi, yoksa mukozanın yapısını bozan bir duruma mı bağlı olduğunu ayırmaktır.
Kabuklanma yakınmasında burun içi nasıl incelenir?
Önce yakınmanın ne zamandır sürdüğünü, mevsimle ilişkisini, kullanılan ilaç ve spreyleri, geçirilmiş burun ameliyatlarını ve ışın tedavisini sorarım. Ardından burnun dışına ve girişine bakar, iç bölümleri ince bir kamerayla incelerim; işlemin nasıl yapıldığını endoskopik burun muayenesi sayfasında bulabilirsiniz. Kabukların yeri ve yaygınlığı, mukozanın görünümü, burun boşluğunun genişliği, bölmede yara ya da delik olup olmadığı değerlendirilir.
Burun kuruluğunda kültür, kan testi ve tomografi ne zaman istenir?
Kötü kokulu ya da irinli kabuklanmada, etken bakteriyi belirlemek için burundan sürüntü kültürü alınabilir. Burun boşluğunun ve sinüslerin yapısını görmek gerektiğinde tomografi, alerji kuşkusunda alerji testi istenir. Göz ve ağız kuruluğu ya da genel belirtiler eşlik ediyorsa kan testleriyle bağışıklık sistemi hastalıkları araştırılır. Belirtiler tedaviye karşın sürüyorsa küçük bir doku örneği (biyopsi) alınması gerekebilir.
Burun Kuruluğu ve Kabuklanma Nasıl Tedavi Edilir?
Burun kuruluğu ve kabuklanmanın tedavisi, kurutan etkeni ortadan kaldırmak ve burun içini düzenli nemlendirmek üzerine kuruludur. Enfeksiyon varsa ayrıca tedavi edilir; altta başka bir hastalık bulunduğunda asıl tedavi o hastalığa yöneliktir.
Burun içini nemlendirmek için evde neler yapılabilir?
- Tuzlu su: Sprey ya da yıkama biçiminde uygulanır; nem verir, kabukların temizlenmesine yardım eder. Yıkama suyu damıtılmış ya da kaynatılıp ılıtılmış olmalıdır.
- Nemlendirici jel: Suda çözünen (su bazlı) burun jelleri özellikle kışın mukozanın kurumasını önlemeye yardımcı olabilir; ürün seçimi hekime danışılarak yapılır.
- Ortam nemi: Soğuk buharlı nemlendirici cihaz kuru havanın etkisini azaltabilir. Haznesi her gün boşaltılıp temizlenmelidir; aşırı nem küf oluşumunu kolaylaştırır.
- Kabuklara dokunmamak: Kabuklar koparılmaz; temizlik tuzlu su yıkamasıyla yapılır.
Kabuklanmada hekim hangi ilaçları önerebilir?
Burun girişinde enfeksiyon varsa antibiyotikli merhem, daha yaygın enfeksiyonda ağızdan antibiyotik önerilebilir. Atrofik rinitte nemlendirici burun damlaları ve gün içinde yinelenen tuzlu su yıkamaları tedavinin temelidir; kan testinde demir ya da vitamin eksikliği saptanırsa yerine konur. Burnu kurutan bir ilaç kullanılıyorsa, ilacı yazan hekimle birlikte seçenekler gözden geçirilir; sürekli kullanılan ilaç kendiliğinden kesilmemelidir. Atrofik rinitte tedavilerin uzun dönem sonuçlarına ilişkin araştırmalar sınırlıdır; plan kişinin yanıtına göre ayarlanır.
Atrofik rinit ameliyatında ne yapılır?
Atrofik rinit ameliyatında amaç, genişlemiş burun boşluğunu daraltmaktır. Bunun için burun içine kişinin kendi dokusundan ya da yapay bir malzemeden destek yerleştirilebilir; bazı tekniklerde bir burun deliği kısmen ya da tümüyle kapatılır. Cerrahi, düzenli bakım ve ilaç tedavisine karşın yakınmaları süren az sayıda kişide gündeme gelir; atrofik rinitli kişilerin çoğunda ameliyata gerek kalmaz. Ameliyatın sonucu kişiden kişiye değişir.
Burun Kuruluğu ve Kabuklanmada Ne Zaman Muayene Gerekir?
Burun kuruluğu ve kabuklanma, ortamın nemlendirilmesine ve tuzlu su bakımına karşın sürüyorsa ya da sık yineliyorsa KBB muayenesi gerekir. Durmayan kanama gibi az sayıdaki belirti ise acil değerlendirme gerektirir.
Süren burun kuruluğu hangi sorunlara yol açabilir?
Süren burun kuruluğu yineleyen kanamalara ve burun girişinde enfeksiyona zemin hazırlayabilir. Kabukların koparılması ve burnun karıştırılması bakteri enfeksiyonunu kolaylaştırabilir; bu tablo burun içi yara ve burun girişi iltihabı başlığında ele alınıyor. Atrofik rinitte yineleyen kanamalar şiddetli olabilir.
Kabuklanmada hangi belirtiler acil ya da öncelikli değerlendirme gerektirir?
- Durmayan kanama: Burnun yumuşak kısmını sıkmaya karşın kesilmeyen kanama acil servis başvurusu gerektirir; evde yapılacakları burun kanaması sayfasında anlattım.
- Burun ucunda çıban ya da ağrılı şişlik: Yayılabilen bir enfeksiyonun işareti olabilir; acil servise başvurulmalıdır.
- Kötü koku ve irinli akıntı: Kabuklara eşlik ediyorsa enfeksiyon ve atrofik rinit yönünden değerlendirilir.
- Geçmeyen kanlı kabuk: Bakıma karşın süren kanlı kabuklanmada burun içi ayrıntılı incelenir, gerek görülürse doku örneği alınır.
- Genel belirtiler: Kanlı kabuklarla birlikte ateş, halsizlik, eklem ağrısı ya da kilo kaybı varsa damar iltihabı yönünden araştırma yapılır.
Ankara'da Burun Kuruluğu ve Kabuklanma İçin Muayene ve Tedavi Süreci Nasıl İlerler?
Ankara'da burun kuruluğu ve kabuklanma yakınmasının değerlendirilmesi öykü ve burun içinin incelenmesiyle başlar; kültür, kan testi ya da tomografi yalnız gerek görüldüğünde istenir. Kurutan bir etken saptanırsa önce o etken düzeltilir, nemlendirici bakım önerilir ve kontrolde mukozanın durumuna yeniden bakılır. Cerrahi düşünülen az sayıdaki kişide işlemin yapılacağı ortam ve anestezi biçimi muayene bulgularına göre planlanır.
Ankara'nın karasal iklimi ve kalorifer dönemi burun içini nasıl etkiler?
Karasal iklimde ve kışın kaloriferle ısıtılan kapalı ortamlarda solunan havanın nemi düşüktür; kuru hava da burun içini kurutup tahriş edebilir. Kabuklanma ve burun kanaması genel olarak kış aylarında, kapalı ortam havasının kuruduğu dönemde daha sık görülür. Bu dönemde odaları serin tutmak, ortam havasını nemlendirmek ve tuzlu su spreyi kullanmak yakınmaları hafifletebilir. Yakınma mevsimden bağımsız olarak yıl boyu sürüyorsa iklim dışındaki nedenler de gözden geçirilir.
Kuruluk yakınmasıyla muayeneye gelirken hangi bilgiler işe yarar?
Kullandığınız bütün ilaçların listesi nedenin araştırılmasını kolaylaştırır; idrar söktürücüler, alerji ilaçları, burun spreyleri ve reçetesiz ilaçlar da listeye yazılır. Geçirdiğiniz burun ya da sinüs ameliyatlarının raporu (epikriz), varsa önceki tomografi ve kan testi sonuçları aynı tetkiklerin yinelenmesini önleyebilir. Yakınmanın hangi mevsimde ve hangi ortamda arttığını, kanamanın sıklığını not etmek de değerlendirmeye yardımcı olur.
Burun kuruluğu ve kabuklanmada ilk adım, kurutan etkeni bulup düzeltmek ve burun içini nemli tutmaktır. Süren ya da kanama ve kötü kokuyla birlikte seyreden kabuklanmada nedenin muayeneyle aydınlatılması gerekir. Atrofik rinit süreğen bir tablodur; tedavi, yakınmaları düzenli bakımla hafifletmeye yöneliktir.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











