İçeriğe geç
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82 · Beştepe, Yenimahalle / Ankara selimerbek@gmail.com
Menü
0 (312) 511 07 00
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82, Beştepe – Yenimahalle / Ankara
Ses ve Gırtlak Hastalıkları

Ses Teli Felci

Ses telleri konuşmanın yanında nefes almada ve yutkunurken hava yolunu korumada da görev alır. Tek ve iki taraflı felcin bu işlevlere etkisini anlatıyorum.

Ses teli felci, ses tellerini hareket ettiren sinirlerin işlevini yitirmesiyle bir ya da iki ses telinin açılıp kapanamamasıdır; sinirin işlevi yalnız kısmen azaldığında ses teli zayıflığından (parezi) söz edilir. Ses telleri konuşmanın yanında nefes almada ve yutkunurken hava yolunun korunmasında da görev aldığından felç sesi, yutmayı ve solunumu birlikte etkileyebilir. Tek taraflı felç sık karşılaşılan bir sorundur; iki taraflı felç ise seyrektir ve nefes yolunu daraltabildiği için ayrı bir dikkat ister. Ankara'da bu yakınmayla yapılan başvurularda ilk adım, ses tellerinin hareketinin doğrudan görülmesidir.

Ses Teli Felci Nedir, Ses Teli Zayıflığından Farkı Nedir?

Ses teli felci, ses teli kaslarına giden sinir uyarısının tümüyle kesilmesi sonucu telin hareketsiz kalmasıdır; uyarı kısmen azaldığında ise tel hareket eder ama zayıf kalır. Sağlıklı ses telleri nefes alırken açılır, yutkunurken sıkıca kapanır, konuşurken birbirine yaklaşıp akciğerden gelen havayla titreşir.

Ses teli felcinde alt ve üst gırtlak sinirlerinin rolü nedir?

Ses tellerini açan ve kapayan kasların çoğunu alt gırtlak siniri (rekürren laringeal sinir) yönetir. Bu sinir boyundan göğüs boşluğuna iner, orada kıvrılıp yeniden boyna çıkarak gırtlağa ulaşır; yolu uzun olduğu için boyun ve göğüs ameliyatlarından ya da bu bölgelerdeki kitlelerden etkilenebilir. Üst gırtlak siniri ise ses telini geren küçük bir kası çalıştırır; etkilendiğinde tiz seslere ve şarkıda yüksek notalara ulaşmak güçleşebilir.

Tek taraflı ve iki taraflı ses teli felci birbirinden nasıl ayrılır?

Tek taraflı felçte karşı taraftaki tel genellikle yeterince açıldığı için hava yolu tıkanmaz; sorun daha çok seste ve yutmada ortaya çıkar. İki taraflı felçte ise teller çoğu zaman orta hatta, birbirine yakın bir konumda kalır. Bu konumda ses görece iyi çıkabilir, ama aradaki aralık nefes almaya yetmeyecek kadar dar olabilir; bu yüzden değerlendirmenin odağında solunum yer alır.

Ses Teli Felcinin Belirtileri Nelerdir?

Ses teli felcinin belirtileri seste değişiklik, yutkunurken sorun ve nefesin yetmemesi başlıklarında toplanır. Belirtilerin derecesi felçli telin konumuna ve gırtlağın bu duruma ne ölçüde uyum gösterebildiğine göre hafiften ağıra değişir.

Tek taraflı ses teli felcinde hangi yakınmalar görülür?

  • Seste değişiklik: Ses kısık, zayıf, havalı ya da cızırtılı çıkabilir; ses yüksekliği azalabilir, perde değişebilir. Sesi değiştiren öteki durumları ses kısıklığı sayfasında ele aldım.
  • Konuşurken soluk tükenmesi: Konuşmak daha fazla çaba isteyebilir, kişi konuşurken çabuk soluksuz kalabilir.
  • Yutkunurken öksürük: Yiyecek, içecek ya da tükürük yutarken öksürük ve boğulma hissi olabilir.
  • Güçsüz öksürük: Öksürük etkisiz kalabilir, boğazda temizlenemeyen bir balgam varmış gibi gelebilir.

İki taraflı ses teli felci hangi yakınmalarla fark edilir?

İki taraflı felçte sesin gücü azalabilir, ancak öne çıkan yakınma nefes darlığıdır. Nefes alırken tiz, sert bir ses (stridor) duyulabilir; orta derecede bir eforda bile soluk yetmeyebilir.

Ses Teli Felci Neden Olur?

Ses teli felci, beyinden gırtlağa uzanan sinir yolunun bir yerinde ortaya çıkan etkilenmeyle gelişir. Birçok kişide ise incelemelere karşın belirli bir neden bulunamaz; bu duruma idiyopatik felç denir ve bir bölümünde geçirilmiş bir virüs enfeksiyonunun sinirde iltihaba yol açtığı düşünülür.

Hangi ameliyatlar ve girişimler ses teli felcine yol açabilir?

Boyunda tiroid ve paratiroid bezleri, şah damarı ve boyun omurgası, göğüste akciğer, yemek borusu, kalp ve büyük damarlar üzerinde yapılan ameliyatlarda sinir istenmeden etkilenebilir. Tiroid ameliyatının nasıl planlandığını tiroid cerrahisi sayfasında bulabilirsiniz. Seyrek de olsa, yoğun bakımda olduğu gibi uzun süre takılı kalan solunum tüpü de sinirin etkilenmesine neden olabilir.

Ses teli felcine ameliyat dışında hangi durumlar neden olabilir?

  • Sinire bası yapan kitleler: Kafa tabanında, boyunda ya da göğüste bulunan iyi ya da kötü huylu kitleler, tiroid nodülleri de dahil, sinirin yolunu etkileyebilir.
  • Enfeksiyonlar: Virüsler ve kimi bakteriyel enfeksiyonlar sinirde iltihaba yol açarak felce neden olabilir.
  • Sinir sistemi hastalıkları: İnme, multipl skleroz ve Parkinson hastalığı gibi durumlar ses tellerinin sinirlerini etkileyebilir.
  • Bağışıklık kökenli hastalıklar: Sinir ile kas arasındaki iletiyi bozan kimi hastalıklar geçici ya da kalıcı felce yol açabilir.
  • Yaralanmalar ve zehirli maddeler: Baş, boyun ya da göğüs yaralanmaları ile kurşun, cıva gibi ağır metaller sinir dokusuna zarar verebilir.

Ses Teli Felcinde Tanı Nasıl Konur?

Ses teli felcinin tanısı, gırtlağın endoskopla incelenip ses tellerinin hareketinin doğrudan görülmesiyle konur; sesin dinlenmesi ipucu verse de felci doğrulamaya yetmez.

Ses teli felcinde gırtlak muayenesinde nelere bakılır?

Ucunda kamera bulunan ince, bükülebilir bir aletle burundan girilerek tellerin hareketine, konuşurken ne ölçüde kapandıklarına ve aralarında kalan aralığa bakarım. Gerek görülürse tellerin titreşimini ağır çekimde gösteren titreşim incelemesi (stroboskopi) de yapılabilir; işlemin nasıl uygulandığı laringoskopi sayfasında yazılıdır.

Ses teli felcinin nedeni hangi incelemelerle araştırılabilir?

  • Görüntüleme: Nedeni bilinmeyen felçte gerek görülürse baş, boyun ve göğüs tomografi ya da manyetik rezonansla incelenebilir; amaç sinirin yolu boyunca ona bası yapan bir oluşum olup olmadığını görmektir.
  • Kan testleri: Bir enfeksiyondan ya da bağışıklık kökenli bir hastalıktan kuşkulanıldığında istenebilir.
  • Gırtlak elektromiyografisi: Kaslara ulaşan sinir uyarılarını ölçen bu test, sinir etkilenmesinin derecesi ve toparlanma belirtileri hakkında bilgi verebilir; gerek görülürse istenir.
  • Yutma değerlendirmesi: Yutkunurken öksürük varsa yiyeceklerin hava yoluna kaçıp kaçmadığına bakılabilir; yutmayla ilgili yakınmaların genel çerçevesi yutma güçlüğü sayfasında yer alıyor.

Ses Teli Felci Nasıl Tedavi Edilir?

Ses teli felcinin tedavisi felcin tek ya da iki taraflı olmasına, yakınmaların ağırlığına, ses gereksinimine, felçli telin konumuna, toparlanma beklentisine ve bilinen nedene göre planlanır. Kimi kişide felçli tel kendiliğinden toparlanabilir; bu süreç aylar sürebilir ve toparlanma ilk yıl içinde ortaya çıkabilir. Toparlanma herkeste olmaz ve ne ölçüde olacağı önceden kesin bilinemez; bu yüzden tek taraflı felçte kalıcı girişimler çoğu zaman bir süre ertelenir ve ne kadar bekleneceğine kişinin durumuna göre hekim karar verir. Sonuçlar kişiden kişiye değişir.

Ses teli felcinde ses terapisi ve izlem dönemi nasıl planlanır?

İzlem döneminde ses terapisi başlanabilir; bu çalışma nefes kontrolünü geliştirmeye, ses tellerini çalıştıran kasları güçlendirmeye ve sesi daha az zorlanarak kullanmayı öğrenmeye yöneliktir. Programı ses terapisi alanında eğitimli uzman düzenler; içeriği ses terapisi sayfasının konusudur. Yakınmalar hafifse ses terapisiyle izlemek yeterli görülebilir; bir girişim yapıldıysa terapi sesin ince ayarı için sonrasında da sürdürülebilir. Ses ya da yutmayla ilgili yakınmalar belirginse, sinirin toparlanması beklenirken tellerin kapanmasına yardımcı olmayı amaçlayan geçici bir dolgu da gündeme gelebilir.

Tek taraflı ses teli felcinde dolgu ve cerrahi girişimler nasıl işler?

Tek taraflı felçte girişimlerin amacı, felçli teli orta hatta yaklaştırarak tellerin kapanmasını desteklemek ve böylece sesi ve yutmayı iyileştirmeye çalışmaktır. Uygulanabilen seçenekler arasında şunlar bulunur:

  • Dolgu uygulaması: Felçli telin içine ince bir iğneyle bir madde verilerek aradaki aralığın daraltılması amaçlanır. Maddeler etki süresine göre geçici ve uzun etkili olarak ayrılır; işlemin yapılacağı ortam ve anestezi biçimi kişinin durumuna göre planlanır. Ayrıntısını ses teli dolgusu sayfasında bulabilirsiniz.
  • Çerçeve cerrahisi: Felcin kalıcı olduğu düşünülen durumlarda kullanılabilen bu yöntemde boyundaki küçük bir kesiden gırtlağa bir parça yerleştirilir ve telin orta hatta tutulması amaçlanır.
  • Sinir onarımı: Boyundaki komşu bir sinirin ses teli sinirine bağlanmasıyla kaslara yeniden uyarı ulaştırılmaya çalışılır.

Kimi kişide birden çok girişim gerekebilir; bu işlemlerin kimlere ve nasıl uygulandığını ses teli felcinde cerrahi sayfasında anlattım.

İki taraflı ses teli felcinde tedavide öncelik nedir?

İki taraflı felçte tedavinin öncelikli amacı nefes darlığını azaltmaktır. Nefes yolu yetmeyecek kadar darsa boynun önünden nefes borusuna bir açıklık oluşturulup soluğun bu yoldan alınması (trakeotomi) gerekebilir; bu açıklık kimi kişide kalıcı olur, kimisinde yalnız gerektiği dönemlerde kullanılır. Ses telinin arka bölümünden küçük bir kısmın çıkarılması gibi hava yolunu genişletmeye yönelik girişimler de uygulanabilen seçenekler arasındadır; zamanlamaya ve yönteme hekim kişinin durumuna göre karar verir. Bu girişimler sesi etkileyebildiği için nefes ile ses arasındaki denge her kişide ayrıca değerlendirilir. Gırtlağın öteki daralma nedenleri gırtlak ve nefes borusu darlığı sayfasında ele alınıyor.

Ses Teli Felcinde Hangi Durumlarda Beklemeden Başvurulmalıdır?

Ses teli felcinde nefes darlığı acil bir durumdur; yutkunurken kaçma ve nedeni bilinmeyen ses değişikliği ise gecikmeden değerlendirilmelidir.

Ses teli felcinde 112 hangi işaretlerde aranır?

Nefes almak güçleşmişse, soluk alırken hırıltılı ya da tiz bir ses duyuluyorsa veya kişi yeterince hava alamadığını hissediyorsa 112 aranır. Sıvıları ve kendi tükürüğünü bile yutamayan kişi de beklemeden acil servise başvurmalıdır.

Ses teli felcinde hangi yakınmalar gecikmeden hekime götürülmelidir?

  • Yutkunurken sık öksürük: Yerken ya da içerken sık öksürme, boğulma hissi ya da yineleyen akciğer enfeksiyonu yiyeceklerin hava yoluna kaçtığını düşündürebilir; bu durum zatürreye (aspirasyon pnömonisi) yol açabildiği için beklenmeden değerlendirilir.
  • Üç haftayı aşan ses kısıklığı: Nedeni bilinmeyen ve üç haftadan uzun süren ses kısıklığında gırtlağın muayeneyle görülmesi gerekir; yutma güçlüğü, boyunda ele gelen bir şişlik ya da kilo kaybı eşlik ediyorsa üç hafta beklenmez.
  • Ameliyat sonrası ses değişikliği: Baş, boyun ya da göğüs ameliyatından veya solunum tüpü kullanımından sonra başlayan ses kısıklığında üç haftanın dolması beklenmeden gırtlak değerlendirilir.

Ankara'da Ses Teli Felci İçin Muayene ve İzlem Süreci Nasıl İlerler?

Ankara'da ses teli felci değerlendirmesi yakınmaların öyküsü ve gırtlağın endoskopik muayenesiyle başlar; nefesle ilgili bir sorun varsa önce ona yönelinir.

Ses teli felci muayenesine gelirken hangi bilgiler işe yarar?

Ses değişikliğinin ne zaman başladığı, öncesinde bir ameliyat, uzun süreli solunum tüpü ya da virüs enfeksiyonu olup olmadığı sorulur. Geçirilmiş boyun ve göğüs ameliyatlarının raporları, daha önce çekilmiş tomografi ya da manyetik rezonans görüntüleri ve sürekli kullanılan ilaçların listesi değerlendirmeyi kolaylaştırır. Sesin işte ve günlük yaşamda ne ölçüde kullanıldığı da tedavi planını etkileyen etkenlerdendir.

Ses teli felcinde tedavi planı ve kontroller nasıl kurgulanır?

Kontrollerde telin hareketine yeniden bakılır; toparlanma olasılığı felcin nedeni, aradan geçen süre ve hareketteki değişimle birlikte değerlendirilir, gerek görülürse elektromiyografi sonucu da bu değerlendirmeye katkı verir. Hareket geri gelmezse ya da yakınmalar günlük yaşamı belirgin biçimde etkilemeyi sürdürürse uzun etkili dolgu ya da cerrahi seçenekler konuşulur. Kontrol zamanlarını hekim belirler.

Ses teli felcinde yakınmalar sesin kısılmasıyla sınırlı kalmayabilir; yutma ve nefesle ilgili değişiklikler de aynı dikkatle izlenir. Tedavinin yönü felcin nedenine, toparlanma belirtilerine ve kişinin gereksinimlerine göre hekimle birlikte kararlaştırılır.

Tıbbi inceleme: Yayımlanma: Son güncelleme:

Kaynakça

Bu içerik, aşağıdaki tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.

  1. NIDCD — Vocal Fold Paralysis
  2. ENT Health (AAO-HNS) — Vocal Cord (Fold) Paralysis
  3. Cleveland Clinic — Vocal Cord Paralysis
  4. MSD Manual Consumer Version — Vocal Cord Paralysis
  5. NIDCD — Hoarseness
  6. MedlinePlus — Hoarseness
  7. Stachler RJ, Francis DO, Schwartz SR, et al. Clinical Practice Guideline: Hoarseness (Dysphonia) (Update). Otolaryngol Head Neck Surg. 2018.
  8. Korean Society of Laryngology, Phoniatrics and Logopedics Guideline Task Force, Ryu CH, et al. Guidelines for the Management of Unilateral Vocal Fold Paralysis From the Korean Society of Laryngology, Phoniatrics and Logopedics. Clin Exp Otorhinolaryngol. 2020.
  9. Ha JF. Unilateral vocal fold palsy & dysphagia: A review. Auris Nasus Larynx. 2020.
  10. Lechien JR, Hans S, Mau T. Management of Bilateral Vocal Fold Paralysis: A Systematic Review. Otolaryngol Head Neck Surg. 2024.