Çocuklarda ağızdan nefes alma, çocuğun gündüz ya da uykuda burnu yerine sürekli ağzından solumasıdır; çoğu zaman kendi başına bir hastalık değil, burun yolunun daraldığını gösterebilen bir işarettir. Kısa süreli ağızdan soluma çoğu zaman olağandır; üzerinde durulması gereken, ağzın uzun süre, gün boyu ve uykuda açık kalması ve bunun uykuya yansımasıdır. Çocuklarda başlıca neden olarak geniz eti ve bademcik iriliği bildirilir; alerjiye bağlı burun tıkanıklığı da önemli nedenler arasındadır. Ankara'da bu yakınmayla getirilen çocukta değerlendirmenin amacı, ağzın neden açık kaldığını bulmaktır.
Çocuklarda Ağızdan Nefes Alma Neden Olur?
Çocuklarda ağızdan nefes alma çoğunlukla burundan yeterli hava alınamadığı için ortaya çıkar; açık ağız, burnun ya da genzin tıkanmasına verilen bir yanıttır. Soğuk algınlığında burun tıkandığında ya da koşarken, yoğun efor sırasında ağızdan solumak beklenen bir durumdur ve tek başına kaygı nedeni değildir. Burnun uzun süre tıkalı kaldığı, ağzın gün boyu ve uykuda açık durduğu çocukta ise altta yatan nedenin bulunması gerekir; tedavinin hedefi de ağzı kapatmak değil, bu nedeni ele almaktır.
Geniz eti ve bademcik iriliği ağızdan nefes almaya nasıl yol açar?
Çocuklarda ağızdan solumanın en sık nedeni geniz eti ve bademcik iriliğidir. Geniz eti damağın gerisinde, burnun arka ucunda durur; büyüdüğünde burundan gelen havanın boğaza geçtiği yolu daraltır ve çocuk yeterli havayı alabilmek için ağzını açar. İri bademcikler de boğaz geçidini daraltarak tabloya katkıda bulunabilir. İki dokunun hangi durumlarda yakınma yaptığını geniz eti büyümesi ve bademcik büyümesi sayfalarında ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.
Ağızdan nefes alan çocukta burunla ilgili hangi nedenler araştırılır?
- Alerjik burun iltihabı: Ev tozu akarı, polen ya da hayvan kaynaklı alerjenler burun içini şişirip tıkayabilir; ayrıntısı alerjik rinit başlığında yer alıyor.
- Süreğen burun tıkanıklığı: Süreğen sinüzit ya da burun etlerinin (konka) büyümesi burun yolunu uzun süre daraltabilir; tıkanıklığın öteki nedenlerini burun tıkanıklığı sayfasında topladım.
- Septum eğriliği: Burnu ikiye ayıran kıkırdak ve kemik bölmenin bir yana kayması hava geçişini azaltabilir; bu yapının ne zaman sorun yarattığı septum deviasyonu sayfasının konusu.
- Polip ve travma: Burun polipi ve geçirilmiş burun travması da burun yolunu daraltabilen durumlar arasında sayılır.
Ağızdan Nefes Alan Çocukta Hangi Belirtiler Eşlik Eder?
Ağızdan nefes alan çocukta ağız kuruluğu, ağız kokusu ve horlama sık eşlik eden belirtilerdir. Geniz eti iri olan çocukta ağızdan soluma çoğunlukla geceleri belirginleşir, gündüz de sürebilir.
Ağızdan nefes alan çocukta ağızda ve seste hangi değişiklikler görülür?
- Ağız kuruluğu ve koku: Özellikle sabahları belirgin olan kuruluk ve ağız kokusu; kuruluğun öteki nedenlerine ağız kuruluğu sayfasından ulaşabilirsiniz.
- Dudaklar: Dudaklarda kuruma ve çatlama.
- Salya: Uykuda ağızdan salya akması, yastığın sabah ıslak bulunması.
- Ses: Konuşurken sesin burun tıkalıymış gibi çıkması ya da ses kısıklığı; buna süren burun akıntısı eşlik edebilir.
Ağızdan nefes alan çocukta horlama ve uyku bozukluğu neyi düşündürür?
Gecelerin çoğunda duyulan yüksek sesli horlama, sessiz geçen nefes duraklamalarının ardından gelen horultu ya da soluk soluğa kalma, yatakta dönüp durma ve gece terlemesi uyku apnesini (uykuda solunumun yineleyerek durması) düşündürebilir. Bununla birlikte horlayan her çocukta uyku apnesi bulunmaz. Uykudaki solunum bozukluğunun nasıl değerlendirildiğini çocuklarda horlama ve uyku apnesi sayfasına bıraktım.
Çocuklarda Ağızdan Nefes Almanın Nedeni Nasıl Araştırılır?
Nedeni araştırmak için önce ailenin uyku ve gündüz gözlemleri dinlenir, ardından burun, ağız ve boğaz muayene edilir.
Ağızdan nefes alan çocuğun muayenesinde nelere bakılır?
Burun içinde mukozanın şişliğine, akıntıya, burun bölmesinin durumuna ve burun etlerinin büyüklüğüne, ağız içinden de bademciklere bakarım. Çocuğun ağzı kapalıyken burundan soluyup soluyamadığı basit sınamalarla anlaşılabilir: dudakları kapalı tutarak soluması, burun altına tutulan aynada buğulanma olup olmadığına bakılması ya da ağzında bir süre su tutması bu amaçla kullanılabilen yollardandır.
Ağızdan nefes almada burundan kamerayla bakı ve başka tetkikler ne zaman gerekir?
Geniz eti ağızdan görülemediği için gerek görülürse burundan ince, bükülebilir bir kamerayla bakılır; bazı durumlarda geniz etinin boyutu için röntgen istenebilir. Alerjiyi düşündüren yakınmalarda gerek görülürse alerji yönünden de değerlendirme yapılır. Uykuda nefes duraklaması bildiriliyorsa uyku testi gündeme gelebilir; hangi tetkikin gerektiğine bulgulara göre hekim karar verir.
Çocuklarda Ağızdan Nefes Alma Nasıl Tedavi Edilir?
Çocuklarda ağızdan nefes almanın tedavisi, burundan solumayı engelleyen nedene göre planlanır; geniz eti yaşla küçülebildiğinden yakınması hafif çocukta izlem de bir seçenektir. Kimi çocukta tıkanıklık giderildikten sonra da ağızdan soluma alışkanlık olarak sürebilir. Diş ve çene yönünden bulgusu olan çocukta ortodontik değerlendirme ve ağız-yüz kas terapisi (miyofonksiyonel terapi) de gündeme gelebilir; bu yaklaşımların etkisine ilişkin kanıtların niteliği sınırlıdır.
Alerjiye ya da burun tıkanıklığına bağlı ağızdan nefes almada ne yapılır?
Alerji ya da süreğen burun tıkanıklığı düşünülüyorsa hekim uygun görürse buna yönelik ilaç tedavisi denenebilir; ilacın türü ve süresi muayene bulgularına göre belirlenir. Çocuğun tütün dumanından uzak tutulması ve mevsimsel alerjilerin kontrol altında tutulması da yardımcı önlemler arasında sayılır. Süreğen tıkanıklığın tedavi edilmesi, ağızdan solumanın alışkanlığa dönüşmesini önlemeye yardımcı olabilir. Gece ağzı bantla kapatmak gibi evde yapılan uygulamaların burun tıkalıyken ciddi zarar riski taşıyabileceği bildirilmiştir; bu tür uygulamalar ağzın açık kalmasına yol açan nedeni de ele almaz.
Ağızdan nefes alan çocukta geniz eti ya da bademcik ameliyatı ne zaman gündeme gelir?
Geniz eti ya da bademcik iriliği burundan solumayı belirgin biçimde engelliyor, uykuda solunumu bozuyor ya da yakınmalar ağır ve süreğense ameliyat gündeme gelebilir. Kararı dokunun görünen büyüklüğü tek başına belirlemez; yakınmanın şiddeti, uyku ve gündelik yaşam üzerindeki etkisi, eşlik eden kulak sorunları birlikte tartılır. İşlemin nasıl yapıldığını ve iyileşme dönemini geniz eti ameliyatı sayfasında anlattım. Ameliyattan sonra kimi çocukta solunum yakınmaları sürebilir; sonuç kişiden kişiye değişir.
Çocuklarda Ağızdan Nefes Alma Nelere Yol Açabilir, Ne Zaman Beklemeden Başvurulur?
Uzun süren ağızdan nefes alma, çoğu zaman ona yol açan darlık aracılığıyla çocuğun uykusunu etkileyebilir; diş ve çene gelişimiyle ilişkisi ise araştırılmaktadır. Bu etkiler her çocukta görülmez. Belirgin nefes güçlüğü ve morarma ise acil durumdur.
Ağızdan nefes alma çocuğun uykusunu ve gündüz yaşamını nasıl etkileyebilir?
Ağızdan soluma, çocuklarda tıkayıcı uyku apnesinin gözlenebilen belirtileri arasında sayılır. Uykuda solunum sık sık zorlandığında uyku bölünür; çocuk sabah dinlenmeden ya da baş ağrısıyla uyanabilir, gün içinde yorgun ve huzursuz görünebilir, okulda dikkatini toplamakta zorlanabilir. Bu gündüz belirtilerinin başka nedenleri de olabildiğinden uykuyla ilişkisi muayeneyle değerlendirilir. Tedavi edilmeyen uyku apnesi, büyüme ve gelişimde yavaşlamayla da ilişkilendirilmiştir.
Ağızdan nefes almanın diş ve çene gelişimine etkisi ne ölçüde kanıtlanmıştır?
Uzun süre ağızdan soluyan çocuklarda üst çenenin dar, damağın yüksek kubbeli olması, yüzün dikey yönde uzama eğilimi ve dişlerin kapanışında uyumsuzluk burundan soluyan çocuklara göre daha sık bildirilmiştir; kaynaklarda bu görünüm için "adenoid yüz" adı da kullanılır. Görülen değişiklikler ağızdan solumanın nedenine göre de farklılaşabilir. Çalışmaların büyük bölümü gözlemsel olduğundan değişikliklerin ne ölçüde ağızdan solumadan kaynaklandığı kesinleşmiş değildir. Ağızdan solumanın diş çürüğü ve diş eti hastalığı riskini artırabileceği de belirtilmektedir.
Ağızdan nefes alan çocukta hangi belirtiler acil ya da beklemeden muayene gerektirir?
- Belirgin nefes güçlüğü: Çocuğun uyanıkken ya da uykuda soluk almak için açıkça çabalaması; bu durumda 112 aranır ya da beklemeden acil servise başvurulur.
- Renk değişikliği: Dudakların, cildin ya da tırnakların morarması, soluklaşması ya da grileşmesi de 112 gerektiren bir işarettir.
- Uzun nefes duraklamaları: Uykuda uzun süren nefes duraklamaları ya da çocuğun sık sık boğulur gibi uyanması, nefes güçlüğü ya da renk değişikliği eşlik etmiyorsa acil sayılmaz; ancak hekime başvurulması gerekir.
- Süren yakınmalar: Çocuğun sık sık ağzından soluması, gecelerin çoğunda horlaması, ağız kokusunun ya da yastıktaki salya izinin sürmesi acil olmasa da burun ve hava yolunun muayenesini gerektirir.
Ankara'da Çocuklarda Ağızdan Nefes Alma İçin Değerlendirme Süreci Nasıl İlerler?
Ankara'da ağzı açık soluyan bir çocuğun değerlendirmesinde ilk adım, ağzın hangi koşullarda açık kaldığının öğrenilmesi ve burun içi, geniz ve bademciklerin muayenesidir; gerek görülürse kamerayla bakı, alerji değerlendirmesi ya da uyku testi bu adımı izler. Bu değerlendirme, ağzın açık kalmasına yol açan darlığın burunda mı, genizde mi, boğazda mı olduğunu ayırmaya yöneliktir.
Ağızdan nefes alan çocuk için muayeneden önce hangi gözlemler kaydedilir?
- Ağzın açık kaldığı anlar: Ağzın yalnız uykuda mı, yoksa televizyon izlerken, ders çalışırken ve oyun sırasında da mı açık durduğu.
- Sabah işaretleri: Ağız kuruluğu, ağız kokusu ve yastıkta salya izinin ne sıklıkla görüldüğü.
- Uyku: Horlama ve nefes duraklaması fark edilip edilmediği, çocuğun gece sık uyanıp uyanmadığı.
- Burun ve sağlık geçmişi: Tıkanıklığın hangi aylarda arttığı, evde hayvan ya da tütün dumanı bulunup bulunmadığı, geçirilen kulak ve boğaz enfeksiyonları, kullanılan ilaçlar ve varsa önceki tetkik raporları.
Ağızdan nefes alan çocukta değerlendirmeden sonra izlenecek yol nasıl belirlenir?
Muayene ve gerekirse tetkik bulguları aileyle paylaşılır; izlem, ilaç tedavisi ya da ameliyat seçenekleri nedenin türüne ve yakınmaların ağırlığına göre birlikte tartılır. İzlem seçildiyse kontrolün zamanını hekim belirler. Yakınmalar tedaviye karşın sürer, artar ya da yeni belirtiler eklenirse değerlendirme yinelenir ve plan yeniden ele alınır.
Çocuklarda ağızdan nefes alma çoğu zaman burunda ya da genizde bir darlığın dışa yansıyan işaretidir; bu yüzden değerlendirme ağza değil, burun ve geniz yoluna odaklanır. Yakınması hafif olan her çocukta ameliyat gerekmez; burun tıkanıklığının ele alınması ya da izlem de seçenekler arasındadır.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











