Yüz kırıkları, yüze gelen bir darbeyle burun, elmacık kemiği, göz çukuru, üst çene ya da alt çene kemiklerinden birinin ya da birkaçının kırılmasıdır. Yüz kemikleri vücuttaki birçok kemikten incedir ve aynı darbe birden fazla kemiği, onlarla birlikte gözü, dişleri ve sinüsleri etkileyebilir. Yüz kırıklarının çoğu yaşamı tehdit etmez; ancak bazılarına nefes yolunu, görmeyi ya da beyni ilgilendiren yaralanmalar eşlik edebilir. Ankara'da yüze darbe alan birinin değerlendirmesi de bu sırayı izler: önce eşlik eden yaralanmalar aranır, ardından kırığın yalnız izlenip izlenemeyeceği ya da kemiklerin yerine getirilmesinin gerekip gerekmediği konuşulur.
Yüz Kırıkları Nedir ve Yüzün Hangi Kemiklerini Etkiler?
Yüz kırığı, yüz iskeletini oluşturan kemiklerin darbe sonucu bütünlüğünü yitirmesidir; kırık tek bir kemikte kalabilir ya da birkaç kemiğe yayılabilir. Kırığın yeri, hangi belirtilerin öne çıkacağını da belirler.
Yüz kırıkları hangi kemiklerde görülür?
- Burun: Burun kemikleri ve burun bölmesi kırılabilir; şişlik, kanama ve şekil değişikliği yapar. Ayrıntısını burun kırığı sayfasında anlattım.
- Elmacık kemiği: Yanağın çıkıntısını oluşturur; kırık göz çukurunun kenarını ve üst çeneyi de içine alabilir.
- Göz çukuru (orbita): Göz küresini, göz kaslarını ve sinirleri barındıran kemik boşluktur; ince tabanı ve iç duvarı göze gelen yumruk ya da top darbesiyle kırılabilir.
- Üst çene (maksilla): Üst dişleri taşır ve yüzün orta bölümünü oluşturur; içinde yanak sinüsü bulunur. Kırık yalnız diş taşıyan bölümden geçebileceği gibi burun köküne ya da göz çevresi kemiklerine uzanan daha yüksek düzeylerde de olabilir.
- Alt çene (mandibula): Alt dişleri taşır ve çene eklemiyle kafatasına bağlanır; kırığı bazen yalnız bir diş yuvasıyla sınırlı kalır.
Yüz kırıklarına hangi kazalar ve darbeler yol açar?
Başlıca nedenler araç ve motosiklet kazaları, düşmeler, spor yaralanmaları, iş kazaları ve kavga ya da saldırı sırasında alınan darbelerdir. Düşmeler çocuklarda ve yaşlılarda daha sık görülür. Araçta emniyet kemeri, motosiklet ve bisiklette kask, sporda yüz ve ağız koruyucu kullanmak bu yaralanmaların bir bölümünü önleyebilir ya da ağırlığını azaltabilir.
Yüz Kırıklarının Belirtileri Nelerdir?
Yüz kırıklarının belirtileri kırığın yerine göre değişir; ortak belirtiler ağrı, şişlik ve morarmadır. Bunlara yüzün iki yanı arasında eşitsizlik, elle yoklanınca kemikte basamak hissi, yanakta, üst dudakta ya da dişlerde uyuşma ve şişlikle kanamaya bağlı burun tıkanıklığı eklenebilir. Şişlik kemikteki kaymayı ve daha ciddi bir yaralanmayı örtebileceğinden, belirtilerin hafif görünmesi kırık olmadığını göstermez.
Çene kırığı ağız açıklığını ve dişlerin kapanışını nasıl etkiler?
Alt çene kırığında kişi çoğu kez ağzını kapatınca dişlerinin eskisi gibi oturmadığını hisseder. Ağzı tam açamamak, açarken çenenin bir yana kayması, hareketle artan ağrı, çiğneme güçlüğü, salya akması, gevşek dişler ve alt dudakta uyuşma eşlik edebilir. Üst çene ve elmacık kemiği kırıkları da dişlerin kapanışını bozabilir ya da ağzın tam açılmasını engelleyebilir. Darbeden sonra kemik kırılmadan çene eklemi yerinden de çıkabilir; eklem yakınmaları çene eklemi rahatsızlıkları sayfasının konusudur.
Yüz kırığı göz çevresini de ilgilendiriyorsa hangi bulgular görülür?
- Göz çevresinde morluk: Göz kapaklarında şişlik ve morarma, gözün akında kanama.
- Görme ve göz hareketi: Bulanık ya da çift görme, gözü yukarı, aşağı ya da yanlara tam çevirememe.
- Gözün konumunda değişiklik: Göz içeri çökmüş, öne çıkmış ya da olağandan aşağıda görünebilir.
- Yanakta düzleşme: Elmacık kemiği içeri itildiğinde yanağın çıkıntısı azalır.
Yüz Kırıklarında Hangi Belirtiler Acil Servise Başvurmayı Gerektirir?
Yüze darbe alan kişinin hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir; nefes yolunu, görmeyi ya da beyni ilgilendiren bulgularda ise beklemeden acil servise başvurulmalıdır. Üst çeneyi kıracak güçteki bir darbe boyun omurgasını ve beyni de yaralayabildiğinden, yüz kemiklerinin tedavisi kişinin genel durumu stabil olduğunda ve boyun kırığı dışlandığında planlanır.
Yüz kırığı kuşkusunda hangi durumlarda 112 aranır?
- Nefes güçlüğü: Ağız ve boğaza dolan kan ya da şişlik nedeniyle soluk almada ya da yutmada zorluk.
- Durmayan kanama: Bastırmaya karşın kesilmeyen yüz, ağız ya da burun kanaması.
- Bilinç değişikliği: Bayılma, nöbet, konuşmada ya da yürümede güçlük, ani ve şiddetli baş ağrısı, vücutta uyuşma ya da güçsüzlük.
- Berrak sıvı: Burundan ya da kulaktan su gibi berrak sıvı veya kan gelmesi; beyni çevreleyen sıvının sızdığını gösterebilir.
- Görme kaybı ya da çift görme: Görmede azalma, çift görme ya da gözü oynatamama.
Boyun yaralanması kuşkusu da 112'yi aramayı gerektirir. Yaradan kemiğin görünmesi, dişlerin oturmaması, gevşek dişler ya da çenenin belirgin biçimde yer değiştirmesi de beklemeden acil serviste değerlendirilir. Acil servise gidilirken yaralının kendisi araç sürmemelidir.
Yüze darbe alan kişiye ilk yardımda nelere dikkat edilir?
- Hareket ettirmeme: Boyun yaralanmasından kuşkulanılan kişi yerinden oynatılmaz, kaskı çıkarılmaz.
- Kanama: Kanayan yere temiz bezle bastırılır; göz yaralanmışsa ya da oynak kemik hissediliyorsa bastırılmaz, hafifçe örtülür. Burundan gelen kanamada bası için burun kanaması sayfasına bakılabilir.
- Saplanmış cisim: Yaraya saplanmış cam ya da çubuk çıkarılmaz.
- Yiyecek ve ilaç: Yaralanmanın boyutu belirlenene dek yiyecek, içecek ya da ilaç verilmez.
- Çene desteği: Çene kırığı kuşkusunda çene yolda elle nazikçe desteklenir, yerine oturtulmaya çalışılmaz.
Yüz Kırıklarının Tanısı Nasıl Konur?
Yüz kırıklarının tanısı muayene ve çoğu durumda bilgisayarlı tomografiyle konur. Önce yaşamı tehdit eden yaralanmalar aranır, ardından yüz kemikleri, gözler, burun içi, ağız ve dişler değerlendirilir.
Yüz kırığı muayenesinde yüzde ve gözlerde hangi bulgulara bakılır?
Yaralanmanın nasıl ve ne zaman olduğu sorulur. Yüzde eşitsizlik aranır; göz çukurlarının kenarları, elmacık kemikleri, burun ve çene kenarı parmakla nazikçe yoklanır. Gözler arasındaki mesafenin açılması, baş sabitken üst çenenin oynaması, dişlerin kapanışındaki bozukluk ve yanakta his azalması kırığın yerine ilişkin ipucu verir. Göz çukurunu ilgilendiren kırıklarda göz küresi de zarar görebileceğinden iki gözün görmesi, hareketleri ve çukur içindeki konumu ayrıca değerlendirilir; gerek görülürse göz hekimi de muayeneye katılır.
Yüz kırıklarında tomografi neden istenir?
Bilgisayarlı tomografi yüz kırıklarında en sık kullanılan görüntüleme yöntemidir; kırık hatlarını, parçaların ne kadar yer değiştirdiğini, göz çukurunda biriken kanı ve sıkışan dokuları gösterebilir. Göz çukuru kırıklarını göstermede düz röntgenin yeri sınırlıdır; alt çene kırıklarında ise röntgen de kullanılabilir. Beyin ya da omurga yaralanması kuşkusunda ek görüntüleme gerek görülürse istenir. Görüntüleme seçeneklerini KBB hastalıklarında MR ve tomografi sayfasında bulabilirsiniz.
Yüz Kırıkları Nasıl Tedavi Edilir?
Yüz kırıklarının tedavisi kırığın yerine, kemiklerin yerinden oynayıp oynamadığına ve görme, çiğneme, nefes alma gibi işlevlerin etkilenip etkilenmediğine göre belirlenir. Göz kasının kırık hattına sıkıştığı, göz çukurunda basıncın yükseldiği ya da nefes yolunun tehlikeye girdiği durumlar beklemeden ele alınır. Öteki kırıklarda zamanlamaya şişliğin seyri, eşlik eden yaralanmalar ve görüntüleme bulguları birlikte değerlendirilerek hekim karar verir.
Yerinden oynamamış yüz kırığında hangi yaklaşım izlenir?
Kemik parçaları yerinde duruyorsa ve işlev bozukluğu yoksa kırık ameliyat gerekmeden kaynayabilir. Bu dönemde soğuk uygulama, başı yüksekte tutma ve hekimin önerdiği ağrı kesici kullanılır; gerekirse şişliği azaltmaya yönelik ilaçlar ya da antibiyotik verilebilir. Hafif alt çene kırıklarında çeneyi dinlendirmek için bir süre sıvı ya da yumuşak gıdalarla beslenme önerilir.
Yer değiştirmiş yüz kırıklarında kemikler nasıl yerine getirilir?
Yerinden oynamış kemikler kimi durumda kesi yapılmadan elle, kimi durumda kırık bölgesine cerrahi olarak ulaşılarak eski konumuna getirilebilir ve kaynayana dek bu konumda tutulur. Sabitleme için küçük metal plak ve vidalar ya da bazı alt çene kırıklarında çenelerin dişler üzerinden birbirine bağlanması kullanılabilir. Yöntemin nasıl seçildiği ve ameliyat sonrası dönem yüz kırıkları cerrahisi sayfasında yer alıyor; sonuç kırığın ağırlığına ve kişiye göre değişir.
Yüz Kırıklarından Sonra İyileşme Nasıl İlerler ve Hangi Sorunlar Kalabilir?
Yüz kırıklarından sonra iyileşme süresi kırığın ağırlığına, tedaviye ve kişiye göre değişir; şişlik ve morluk genellikle ilk haftalarda gerilerken tam iyileşme birkaç ayı bulabilir. Göz çukuru kırıklarının çoğu uzun süreli bir etki bırakmadan iyileşir.
Yüz kırığı iyileşirken günlük yaşamda nelere dikkat edilir?
- Beslenme: Çene kırığında hekimin önerdiği süre boyunca çiğnemeyi gerektirmeyen yumuşak ya da sıvı gıdalar alınır.
- Sümkürmeme: Göz çukuru kırığında burun sümkürülmez; üflenen hava göz çevresinde deri altına geçerek şişliği artırabilir.
- Baş yüksekliği: Baş kalp düzeyinin üstünde tutulur, hekimin önerdiği biçimde soğuk uygulanır.
- Sigara: Sigara ve elektronik sigara kemik iyileşmesini geciktirebilir.
- Uyarı işaretleri: Ateş, geçmeyen baş ağrısı, bulantı-kusma ya da yeni ortaya çıkan bir yakınma hekime bildirilir.
Yüz kırığından sonra hangi kalıcı sorunlar gelişebilir?
Bazı kişilerde kalıcı etki kalmazken bazılarında yüzde eşitsizlik, uyuşma, sinüs ve nefes alma sorunları, baş ağrısı, görme sorunları ya da tat ve koku değişikliği sürebilir. Göz çukuru kırıklarında kalıcı çift görme ya da gözün zamanla çökmesi ek ameliyat gerektirebilir. Koku kaybının incelenmesi koku alma bozuklukları, süren sinüs yakınmaları sinüzit sayfasında ele alınır. Yüzün bir bölümünü hareket ettirememek sinir hasarını düşündürür; bu durum yüz felci başlığındadır.
Ankara'da Yüz Kırıkları İçin Değerlendirme ve Tedavi Süreci Nasıl İlerler?
Ankara'da yüz kırığı değerlendirmesi acil bulguların dışlanması, kırığın yerinin muayene ve tomografiyle belirlenmesi, tedavinin planlanması ve iyileşme döneminde kontrollerle ilerler. Yer değiştirmemiş kırıklarda izlem, yer değiştirmiş kırıklarda yerine oturtma ve sabitleme konuşulur; işlemin yapılacağı ortam ve anestezi biçimi bulgulara göre planlanır. Kontrollerin zamanlamasını, işe ve spora dönüşü hekim belirler.
Yüz kırığının değerlendirmesine hangi uzmanlık alanları katılır?
Yüz kırıkları kulak burun boğaz, plastik ve yeniden yapılandırıcı cerrahi ile ağız, diş ve çene cerrahisinin ortak çalışma alanındadır; kırığın yerine ve eşlik eden yaralanmalara göre bu alanlardan biri ya da birkaçı sürece katılabilir. Göz çukurunu ilgilendiren kırıklarda göz hekimi, dişleri ilgilendiren yaralanmalarda diş hekimi de değerlendirmeye katılabilir.
Yüz kırığı muayenesine hangi bilgi ve belgelerle gelinir?
Acil serviste çekilen tomografinin görüntü kaydı ve raporu, değerlendirmenin bu görüntüler üzerinden sürdürülmesine olanak verir. Kan sulandırıcılar dahil sürekli kullanılan ilaçların listesi ve darbeden sonra bayılma, kusma ya da görme değişikliği yaşanıp yaşanmadığı sorulur. Yaralanmadan önce çekilmiş, yüzün önden göründüğü bir fotoğraf, şişlik indikten sonra kalan değişikliği değerlendirmeye yardımcı olabilir.
Yüz kırıklarında ilk adım kırığın kendisinden çok ona eşlik edebilen nefes yolu, görme ve beyin yaralanmalarının dışlanmasıdır. İzlem ya da yerine oturtma kararı ise kırığın yeri, kaymanın derecesi ve işlevlere etkisine göre kişiye özel verilir.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











