Gırtlak ve nefes borusu darlığı, ses tellerinin hemen altındaki bölgede (gırtlak altı, subglottis) ya da nefes borusunda (trakea) hava yolunun olağandan dar kalmasıdır; laringotrakeal darlık ya da subglottik darlık adıyla da anılır. Darlık doğuştan olabilir ya da sonradan gelişir; sonradan gelişenlerin en sık nedeni, uzun süre takılı kalan solunum tüpünün bıraktığı iz dokusudur. Hafif darlık yakınma vermeyebilirken ileri darlık günlük işlerde bile nefessiz bırakabilir. Ankara'da eforla artan, açıklanamayan nefes darlığıyla yapılan başvurularda gırtlağın ve nefes borusunun endoskopla incelenmesi bu olasılığı aydınlatmaya yardım eder.
Gırtlak ve Nefes Borusu Darlığı Nedir?
Gırtlak ve nefes borusu darlığı, havanın akciğerlere giderken geçtiği yolun bir bölümünün iz dokusu ya da iltihap nedeniyle daralmasıdır. Daralan bölümden geçen hava hem azalır hem de ıslığa benzer bir ses çıkarır.
Gırtlak altı darlığı ile nefes borusu darlığı nasıl ayrılır?
Gırtlak altı (subglottik) darlıkta daralma, ses tellerinin hemen altında, nefes borusunun başladığı yerdedir; bu bölüm hava yolundaki tek tam halka biçimli kıkırdağın (krikoid kıkırdak) içinde kalır. Nefes borusu darlığı (trakeal darlık) daha aşağıda, boyundaki ya da göğüs içindeki bölümde yer alabilir. Hem gırtlağı hem nefes borusunu tutan darlığa laringotrakeal darlık denir.
Hafif gırtlak ve nefes borusu darlığı yakınma verir mi?
Hafif darlık hiçbir belirti vermeyebilir. Hava yolu daraldıkça önce eforla, ileri dönemde dinlenirken de nefes darlığı ortaya çıkabilir; bunu sıkıştırıldıkça içinden daha az su geçen bir pipete benzetebilirim. Belirti vermeyen hafif darlıkta tedavi yerine düzenli kontrollerle darlığın ilerleyip ilerlemediğinin izlenmesi yeterli görülebilir; bu kararı hekim verir.
Gırtlak ve Nefes Borusu Darlığı Neden Olur?
Sonradan gelişen gırtlak ve nefes borusu darlığının en sık nedeni, solunum tüpünün hava yolunun iç yüzeyinde bıraktığı hasar ve onu izleyen iz dokusudur. Daha seyrek olarak bağışıklık sistemi hastalıkları, yaralanmalar, tümörler ya da doğuştan bir yapı farkı darlığa yol açabilir; bir bölümünde neden bulunamaz.
Solunum tüpü ve nefes yolu açılması nefes borusunda nasıl darlık bırakır?
Yoğun bakımda ya da ameliyatta nefes borusuna yerleştirilen tüp (entübasyon) hayat kurtaran bir uygulamadır. Tüpün uzun süre kalması ya da onu yerinde tutan şişirilmiş balonun nefes borusu duvarına yaptığı basınç iç yüzeyi zedeleyebilir; yara iyileşirken oluşan iz dokusu yolu daraltabilir. Boyundan nefes borusuna açılan delik (trakeostomi) ve erken doğan bebeklerde kullanılan solunum tüpleri de benzer biçimde darlığa yol açabilir.
Gırtlak ve nefes borusu darlığına yol açan öteki nedenler nelerdir?
- Doğuştan darlık: Bazı bebekler olağandan dar bir gırtlak altı bölgesi ya da nefes borusuyla doğar; bu durum seyrektir.
- Bağışıklık sistemi hastalıkları: Damar iltihabıyla giden bazı bağışıklık hastalıkları ve vücutta yaygın iltihaba yol açan başka hastalıklar hava yolunda iz dokusu oluşturabilir.
- Yaralanma ve ışın tedavisi: Boyna gelen darbe, kimyasal madde ya da zehirli gaz solunması, boyna veya göğse uygulanan ışın tedavisi darlık bırakabilir.
- Tümörler: Hava yolunda büyüyen ya da dışarıdan baskı yapan iyi ya da kötü huylu bir oluşum yolu daraltabilir; kötü huylu tümörleri gırtlak kanseri başlığında ele aldım.
- Enfeksiyonlar ve papillom: Verem gibi bazı solunum yolu enfeksiyonları ve gırtlakta ya da nefes borusunda gelişen papillomlar da darlık nedenleri arasında sayılır; papillomun ayrıntısı gırtlak papillomu sayfasında.
İki ses telinin de hareketsiz kaldığı durumda iz dokusu olmasa da ses telleri arasındaki aralık daralıp nefes almayı güçleştirebilir; ayrıntısı ses teli felci sayfasındadır.
Nedeni bilinmeyen gırtlak altı darlığı tanısına nasıl varılır?
Gırtlak altında darlık bulunan kişide solunum tüpü öyküsü, yaralanma ve bağışıklık sistemi hastalıkları gibi bilinen nedenler araştırılıp dışlandığında nedeni bilinmeyen (idiyopatik) darlık tanısı konur. Bu tip çoğunlukla kadınlarda görülür; darlığın neden geliştiği henüz açıklanamamıştır.
Gırtlak ve Nefes Borusu Darlığının Belirtileri Nelerdir?
Gırtlak ve nefes borusu darlığının başlıca belirtileri, efor sırasında başlayıp zamanla artan nefes darlığı ve nefes alıp verirken duyulan tiz, ıslığa benzer sestir (stridor). Yakınmalar zamanla, kimi zaman yıllar içinde yavaş yavaş ilerleyebilir.
Erişkinde nefes borusu darlığı hangi yakınmalarla kendini gösterir?
- Eforla nefes darlığı: Merdiven çıkarken ya da yürürken başlayan nefessizlik zamanla daha hafif işlerde de duyulabilir.
- Hırıltılı solunum: Daralan yoldan geçen havanın çıkardığı tiz ses astımdaki hırıltıya benzeyebilir.
- Öksürük ve balgam: Geçmeyen öksürük ya da balgamı çıkarmakta zorlanma olabilir; uzun süren öksürüğün öteki nedenlerine kronik öksürük sayfasında değindim.
- Ses değişikliği: Ses zayıf ya da kısık çıkabilir; sesin kısılmasına yol açan durumlar ses kısıklığı sayfasında toplanmıştır.
Bu yakınmalar astım ya da KOAH (süreğen tıkayıcı akciğer hastalığı) ile karışabilir ve tanı bu yüzden gecikebilir. Yakınmaların zamanla artması ve astım ilaçlarıyla beklenen ölçüde gerilememesi hekimin darlığı da düşünmesine yol açabilecek ipuçları arasındadır; astımda kullanılan bazı ilaçlar yakınmaları kısmen hafifletip tabloyu karıştırabilir. Bu ayrım muayene ve tetkiklerle yapılır; kullanılan ilaçlar hekime danışılmadan değiştirilmez.
Çocukta gırtlak altı darlığı hangi işaretlerle fark edilir?
Bebekte tiz sesli solunum, nefes darlığı ve yineleyen krup benzeri ataklar (havlar tarzda öksürük ve hırıltılı solunumla giden gırtlak iltihabı) başlıca işaretlerdir; gırtlak iltihabının genel seyrini larenjit sayfasında bulabilirsiniz. Bebek emerken zorlanabilir, beslenmeden sonra olağandışı yorgun görünebilir. Çocukların hava yolu erişkinden dar olduğundan küçük bir daralma bile belirgin yakınma yaratabilir; nedeni açıklanamayan hırıltılı solunum çocukta beklemeden hekime gösterilir.
Gırtlak ve Nefes Borusu Darlığı Tanısı Nasıl Konur?
Gırtlak ve nefes borusu darlığı tanısı, öykü ve muayenenin ardından hava yolunun endoskopla doğrudan görülmesiyle konur. Endoskopik bakı darlığın yerini, uzunluğunu ve niteliğini göstererek tedavi planının temelini oluşturur.
Nefes borusu darlığında endoskopik bakı nasıl yapılır?
Ucunda kamera bulunan ince, bükülebilir bir aletle gırtlak ve nefes borusunun üst bölümü görüntülenebilir; bu bakının nasıl yapıldığını laringoskopi sayfasında anlattım. Daha aşağıya bakmak gerektiğinde nefes borusu ve bronşların endoskopisi (bronkoskopi) yapılabilir. Ağır darlıkta bakının kendisi nefesi zorlaştırabileceğinden işlemin ortamı ve anestezi biçimi bulgulara göre planlanır. Gerek görülürse endoskopi sırasında doku örneği (biyopsi) alınabilir.
Gırtlak ve nefes borusu darlığında hangi tetkikler istenebilir?
- Solunum fonksiyon testi: Nefesin ne miktarda ve ne hızla alınıp verilebildiğini ölçer; hava akımındaki azalma darlığı düşündürür.
- Görüntüleme: Boyun ve göğüs tomografisi darlığın uzanımını ve çevre dokularla ilişkisini gösterir; gerek görülürse, özellikle cerrahi onarım öncesinde istenir, kimi zaman MR da eklenebilir.
- Kan testleri: Darlığa bir bağışıklık sistemi hastalığının yol açıp açmadığını araştırmak için istenebilir.
Gırtlak ve Nefes Borusu Darlığı Nasıl Tedavi Edilir?
Gırtlak ve nefes borusu darlığında tedavi, darlığın yerine, uzunluğuna, şiddetine ve nedenine göre kişiye özel planlanır; herkese uyan standart bir tedavi yoktur. Seçenekler izlemden endoskopik genişletme girişimlerine ve açık cerrahi onarıma dek uzanır.
Gırtlak ve nefes borusu darlığında endoskopik genişletme nasıl uygulanabilir?
Endoskopik girişimlerde darlığa ağız yoluyla ilerletilen endoskop ve aletlerle ulaşılır. Uygulanabilen yöntemler arasında daralan bölümün şişirilen bir balonla ya da sert genişletici aletlerle esnetilmesi ve iz dokusu bandına küçük kesiler yapılarak açılması yer alır. Darlık iyileşme sırasında oluşan yeni iz dokusuyla yeniden gelişebildiğinden işlemin yinelenmesi gerekebilir.
Gırtlak ve nefes borusu darlığında açık cerrahi onarım neleri kapsar?
Daha az girişimsel yöntemlerle yeterli yanıt alınamayan ya da uzun ve iz dokusuyla sertleşmiş darlıklarda boynun önünden yapılan açık onarım gündeme gelebilir. Bu ameliyatlarda daralan bölüm çıkarılıp sağlam uçlar birbirine dikilebilir ya da hava yolu kıkırdak parçalarıyla genişletilebilir. Darlık ses tellerine yakınsa ameliyattan sonra seste değişiklik olabilir. Sonuçlar kişiden kişiye değişir; uygun seçeneğe bulgular üzerinden hekimle birlikte karar verilir.
Bağışıklık hastalığına bağlı ya da ağır nefes borusu darlığında tedavi nasıl planlanır?
Darlığa bir bağışıklık sistemi hastalığı yol açıyorsa altta yatan hastalığın tedavisi darlığın seyrini de etkileyebilir; bu nedenle gerek görülürse ilgili uzmanlık alanlarıyla birlikte değerlendirilir. Ağır darlıkta ya da öteki girişimler süresince nefes yolunu güvenceye almak için boynun önünden nefes borusuna tüp yerleştirilmesi (trakeostomi) gerekebilir. Bu açıklık kimi kişide tedaviler sürerken geçici olarak kalıp sonra kapatılır, kimisinde daha uzun süre gerekir.
Gırtlak ve Nefes Borusu Darlığı Tedavi Edilmezse Ne Olur, Ne Zaman Acile Gidilir?
Tedavi edilmeyen ileri gırtlak ve nefes borusu darlığı nefes almayı giderek güçleştirebilir. Nefes darlığının birden başlaması ya da kısa sürede ağırlaşması, dudaklarda morarma ve konuşmanın güçleşmesi acil durum işaretidir; bu durumda 112 aranır.
Nefes borusu darlığı ilerlerse günlük yaşam nasıl etkilenir?
Darlık ilerledikçe merdiven çıkmak, hızlı yürümek gibi etkinlikler kısıtlanabilir; sık solunum yolu enfeksiyonları ve uykuda nefes duraklamaları eklenebilir. Olağan işlerde öncekinden kolay nefessiz kalmak ya da nefes darlığı yüzünden uykudan uyanmak acil olmasa da beklemeden hekime başvurmayı gerektirir.
Nefes borusu darlığında hangi belirtilerde 112 aranır?
- Ani ya da hızla ağırlaşan nefes darlığı: Derin nefes alamama, soluk soluğa kalma ya da havanın yetmediği duygusunun birden başlaması veya kısa sürede artması.
- Yatınca nefes alamama: Nefes alabilmek için dik oturmak zorunda kalma.
- Morarma: Dudaklarda, parmaklarda ya da tırnaklarda mavimsi renk.
- Konuşmada güçlük: Sesin boğuklaşması ya da konuşmanın zorlaşması.
- Belirgin hırıltı ve bilinç değişikliği: Tiz, ıslık gibi solunum sesinin birden başlaması; aşırı huzursuzluk, uykuya eğilim ya da bilinç bulanıklığı.
Nefes almakta zorlanan yenidoğan ya da bebek beklemeden acil servise götürülür; kaburga aralarının içe çekilmesi ve burun kanatlarının açılıp kapanması çocukta nefes güçlüğünü gösterir.
Ankara'da Gırtlak ve Nefes Borusu Darlığı İçin Değerlendirme ve İzlem Nasıl İlerler?
Ankara'da gırtlak ve nefes borusu darlığı kuşkusuyla yapılan değerlendirme, nefes darlığının ne zaman ve hangi koşullarda başladığının sorulmasıyla açılır; ardından gırtlak endoskopla incelenir, gerek görülürse solunum testi ve görüntüleme istenir.
Nefes borusu darlığı değerlendirmesinde hangi geçmiş bilgiler işe yarar?
Yoğun bakımda kalıp kalmadığınız, solunum tüpü ya da boyundan nefes yolu açılması uygulanıp uygulanmadığı önemli ipuçlarıdır. Astım ya da KOAH tanısıyla kullandığınız ilaçlar ve bunlara yanıtınız, bağışıklık sistemi hastalığı, boyun yaralanması ya da ışın tedavisi öyküsü de sorulur. Önceki solunum testi sonuçlarını, tomografi görüntülerini ve sürekli kullandığınız ilaçların listesini yanınızda bulundurmak değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Gırtlak ve nefes borusu darlığında tedavi sonrası izlem nasıl planlanır?
Darlık tedaviden sonra da yeniden gelişebildiğinden düzenli izlem gerekir. İlk dönemde kontroller daha sık, iyileşme olağan seyrettikçe daha seyrek yapılır; zamanlamayı hekim belirler. Nefes darlığında ya da hırıltılı solunumda artış olursa kontrol tarihi beklenmeden hekime bildirilir.
Darlığın yeri, uzunluğu ve nedeni belirlendikten sonra hangi yolun izleneceği kişiye göre tartılır. Birden başlayan ya da hızla ağırlaşan nefes darlığında ise beklemeden acil yardım istenir.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











