Otoskleroz, orta kulaktaki üzengi kemiğinin (stapes) çevresinde anormal kemik yapımı sonucu bu kemiğin hareketinin kısıtlandığı ve sesin iç kulağa yeterince iletilemediği bir hastalıktır. Halk arasında "kulak kireçlenmesi" ya da "orta kulak kireçlenmesi" diye anılsa da sorun kireç birikmesi değil, kulağın kemik dokusunun düzensiz yenilenmesidir. Ortaya çıkan işitme kaybı iletim tipindedir: iç kulak sağlam olabildiği halde ses ona yeterince ulaşmaz. Genç erişkinlerde orta kulak kaynaklı işitme kaybının en sık nedenidir. Ankara'da otoskleroz kuşkusuyla yapılan değerlendirme kulak muayenesi ve işitme testleriyle başlar; tedavi seçenekleri arasında izlem, işitme cihazı ve ameliyat bulunur.
Otoskleroz Nedir, Kulakta Nasıl Bir Değişiklik Yapar?
Otoskleroz, kulağın kemik yapısında eski kemiğin yerini düzensiz yapıda yeni kemiğin aldığı ve bu kemiğin en çok üzengi kemiğinin çevresinde biriktiği bir hastalıktır. Sağlıklı kulakta kulak zarına çarpan ses titreşimi çekiç, örs ve üzengi adlı üç küçük kemikçik aracılığıyla iç kulaktaki salyangoza (koklea) aktarılır. Üzengi kemiğinin tabanı iç kulağa açılan oval pencereye oturur; bu bölge hareketini yitirdiğinde zincirin son halkası titreşimi iletemez.
Otosklerozda üzengi kemiğinin çevresinde ne olur?
Hastalığın erken döneminde bu bölgede damardan zengin, yumuşak ve süngerimsi bir kemik oluşur; zamanla bu kemik sertleşir. Sertleşen kemik üzengiyi çevresindeki yapılara kaynaştırır ve kemiğin serbestçe titreşmesini engeller. Üzenginin hareketi ne kadar azalırsa işitme kaybı o ölçüde artar.
Otoskleroz ile kulak zarı kireçlenmesi aynı hastalık mıdır?
İkisi de halk arasında "kireçlenme" diye anıldığı için karıştırılır, ancak ayrı durumlardır. Kulak zarı kireçlenmesi (timpanoskleroz) zarda beyaz plaklar biçiminde görülür ve çoğu kez muayenede gözle seçilebilir. Otosklerozda ise zar genellikle normal görünür; değişiklik zarın gerisindeki kemik yapıdadır. Plakların nasıl oluştuğunu ve ne zaman önem taşıdığını kulak zarı kireçlenmesi sayfasında anlattım.
Otoskleroz Kimlerde Görülür, Neden Gelişir?
Otoskleroz kadınlarda erkeklerden daha sık bildirilir ve ailede görülme eğilimi taşır. Nedeni tam olarak bilinmemektedir; genetik yatkınlığın yanında başka etkenlerin de rol oynadığı düşünülür. Hastalığı önlemenin bilinen bir yolu yoktur.
Otoskleroz hangi yaşlarda ve kimlerde daha sık fark edilir?
İşitme kaybı çoğu kişide geç ergenlikle orta yaş arasında belirginleşir; çocuklukta başlaması seyrektir. Anne, baba ya da kardeş gibi yakın bir akrabada otoskleroz bulunması olasılığı artırır; ancak kalıtım karmaşıktır ve yatkınlığı taşıyan herkeste hastalık gelişmez. Kırılgan kemik hastalığı (osteogenezis imperfekta) olan kişilerde de otoskleroz riski artar.
Otosklerozun ortaya çıkışında hangi etkenler rol oynar?
- Genetik yatkınlık: Olguların önemli bir bölümünde ailesel bir zemin vardır; birden çok genin etkili olduğu düşünülür.
- Kızamık virüsü: Geçirilmiş kızamığın yatkın kişilerde süreci başlatabileceği öne sürülmüştür; bu ilişki herkes için geçerli değildir ve kesinlik kazanmamıştır.
- Bağışıklık ve iltihap: Kemiğin yenilenmesini düzenleyen bağışıklık maddeleri arasındaki dengenin bozulması ve kulaktaki iltihabi süreçler de araştırılan etkenler arasındadır.
- Hormonlar ve gebelik: Bazı kadınlarda işitme azalmasının gebelikte fark edildiği ya da belirginleştiği bildirilir; güncel bir uzman derlemesi ise otosklerozu olan kadınlarda gebeliğin ya da doğum kontrol hapı kullanımının kötüleşme riskini artırmadığı sonucuna varmıştır.
Otosklerozun Belirtileri Nelerdir?
Otosklerozun ana belirtisi, yıllar içinde yavaş yavaş artan işitme azalmasıdır; buna çoğu kez kulak çınlaması eşlik eder. Belirtiler sinsi geliştiği için ilk dönemde fark edilmeyebilir.
Otoskleroza bağlı işitme azalması nasıl başlar ve ilerler?
Kayıp çoğu kez bir kulakta başlar ve zamanla çoğu kişide öteki kulağı da etkiler; iki kulaktaki kayıp eşit olmayabilir. İlk fark edilen genellikle pes sesleri, örneğin kalın sesli konuşmaları ya da fısıltıyı duymakta güçlüktür. Seyir çoğunlukla yıllara yayılır; seyrek olarak daha hızlıdır. Tam işitme yitimine yol açması seyrektir. İşitme kaybının türlerini ve genel değerlendirmesini işitme kaybı sayfasında ayrıca ele aldım.
Otosklerozda işitme azalmasına hangi yakınmalar eşlik edebilir?
- Kulak çınlaması: Çınlama, uğultu, vızıltı ya da tıslama biçiminde, kulakta ya da başın içinde duyulabilir; nedenleri ve değerlendirmesi kulak çınlaması sayfasının konusudur.
- Baş dönmesi ve denge sorunu: Bazı kişilerde görülür; belirgin dönme hissi seyrektir.
- Alçak sesle konuşma: İletim tipi kayıpta kişi kendi sesini olduğundan yüksek duyduğu için farkında olmadan daha alçak sesle konuşabilir.
Otoskleroz Tanısı Nasıl Konur?
Otoskleroz tanısı yakınmaların öyküsü, kulak muayenesi ve işitme testlerinin birlikte değerlendirilmesiyle konur; gerek görülürse tomografi istenir. Muayenede kulak zarı çoğu kez normal görünür. Tanı en kesin biçimde ameliyat sırasında doğrulanır; ameliyat öncesindeki tanı test bulgularına dayanır.
Otoskleroz değerlendirmesinde hangi işitme testlerinden yararlanılır?
- Odyometri: Hava ve kemik yoluyla işitme eşiklerini ölçer; otosklerozda sık görülen tablo, pes seslerde daha belirgin iletim tipi kayıptır. Konuşmayı anlama testleri de eklenir. Testin aşamalarını odyometri sayfasında bulabilirsiniz.
- Timpanometri: Kulak zarının ve orta kulağın hareketliliğini ölçer; otosklerozda eğri çoğu kez normal biçimlidir ve refleks bulgularıyla birlikte yorumlanır. Nasıl yapıldığı timpanometri başlığında yer alıyor.
- Akustik refleks: Yüksek sese karşı orta kulakta oluşan koruyucu refleksi ölçer; otosklerozda bu yanıt çoğu kez alınamaz. Ölçümün ayrıntısı akustik refleks testi sayfasındadır.
- Bilgisayarlı tomografi: Kulağın kemik yapısını ayrıntılı gösterir; tanıyı desteklemek, benzer durumları dışlamak ve ameliyatı planlamak için istenebilir. Tomografide bulgu görülmemesi otosklerozu dışlamaz.
Otosklerozla benzer işitme kaybı yapan durumlar nasıl ayırt edilir?
Otoskleroz tanısı konmadan önce aynı tür işitme azalmasına yol açabilecek başka sorunların dışlanması gerekir. Kulak zarı kireçlenmesi ile kulak kemiklerini etkileyen bazı doğuştan ya da sonradan ortaya çıkan hastalıklar benzer test sonuçları verebilir. Ayrım muayene bulgusu, test sonuçları ve gerektiğinde tomografinin birlikte yorumlanmasıyla yapılır.
Otoskleroz Nasıl Tedavi Edilir?
Otoskleroz tedavisinde başlıca seçenekler düzenli işitme testleriyle izlem, işitme cihazı ve ameliyattır; hangisinin uygun olduğu işitme kaybının derecesine ve türüne, iç kulağın etkilenip etkilenmediğine ve kişinin tercihine göre belirlenir. Hastalığın kendisini ortadan kaldıran bir tedavi yoktur; tedavinin amacı işitme kaybının yol açtığı güçlüğü azaltmaktır.
Otosklerozda ameliyat dışında hangi seçenekler konuşulur?
- İzlem: Hafif işitme kaybında tedaviye hemen gerek olmayabilir; işitme belirli aralıklarla yinelenen testlerle izlenir.
- İşitme cihazı: Sesleri yükselterek üzengideki takılmanın etkisini aşmaya yardımcı olur ve kişinin kaybına göre ayarlanabilir; hastalığın ilerlemesini durdurmaz. Cihaz türleri ve uyum süreci işitme cihazları sayfasında anlatılıyor.
- İlaç tedavisi: Kemik değişimini yavaşlatması amacıyla bazı ilaçlar araştırılmıştır; kanıtlar sınırlı ve çelişkilidir, etkinliği kesinleşmiş bir ilaç tedavisi bugün için yoktur. Bir kişide ilacın yeri olup olmadığına bulgulara göre hekim karar verir.
Otoskleroz ameliyatı neyi amaçlar, hangi riskleri taşır?
Ameliyatta hareketsiz üzengi kemiğinin bir bölümü ya da tamamı çıkarılarak yerine çok küçük bir protez yerleştirilir; amaç sesin yeniden iç kulağa iletilmesini sağlayarak iletim tipi işitme kaybını azaltmaktır. Ameliyat iç kulaktan kaynaklanan (sinirsel) işitme kaybını düzeltmez; ameliyattan sonra bir miktar kayıp sürebilir ve sonuç kişiden kişiye değişir. İlk günlerde baş dönmesi, haftalar ya da aylar süren tat değişikliği görülebilir; o kulakta işitmenin daha da azalması ya da seyrek olarak tümüyle yitirilmesi, kulak zarının zedelenmesi, enfeksiyon ve sinir hasarı olası riskler arasındadır. Ameliyatın nasıl yapıldığını ve sonrasındaki süreci stapedotomi sayfasında ele aldım.
Otoskleroz Tedavi Edilmezse Ne Olur, Hangi Durumda Beklemeden Muayene Gerekir?
Tedavi edilmeyen otoskleroz çoğu kez yavaş yavaş ilerler ve işitme kaybı zamanla artabilir; bazı kişilerde iki kulağı da belirgin biçimde etkiler. Kemik değişikliği iç kulağa yakın yerleştiğinde ya da iç kulağa yayıldığında iletim kaybına sinirsel bir kayıp eklenebilir (karma tip işitme kaybı); bu biçim herkeste görülmez ve tedavisi daha güçtür.
Otoskleroza bağlı işitme kaybı ilerledikçe günlük yaşamda neler değişir?
Kayıp ilerledikçe konuşmaları izlemek güçleşebilir; bu durum iş yaşamını, sosyal ilişkileri ve ruh halini etkileyebilir. Düzenli işitme kontrolleri ve gerektiğinde işitme desteği bu etkileri azaltmaya yardımcı olabilir. İşitme kaybı ileri düzeye ulaştığında ve cihazlar yeterli yarar sağlamadığında iç kulağın işlevini üstlenen koklear implant (iç kulak implantı) değerlendirilebilir.
Otosklerozu olan kişide hangi değişiklikler beklemeden değerlendirilmelidir?
- Ani işitme değişikliği: Bir kulakta işitmenin birden azalması ya da kaybolması, kontrol tarihi beklenmeden kulak burun boğaz muayenesi gerektirir.
- Ameliyat sonrası uyarı belirtileri: Ameliyat edilen kulakta ani işitme kaybı, şiddetli ağrı, yüzde güçsüzlük, uzun süren ya da şiddetli dönme hissi veya o kulakla ilgili yeni bir yakınma ortaya çıkarsa ameliyatı yapan hekime hemen bilgi verilmeli, ulaşılamıyorsa acil servise başvurulmalıdır.
- Planlı muayene nedenleri: İşitmenin giderek azaldığı hissi, sürekli ya da artan çınlama ve uykuyu ya da günlük yaşamı etkileyen çınlama acil olmasa da muayene gerektirir.
Ankara'da Otoskleroz İçin Muayene ve Tedavi Süreci Nasıl İlerler?
Ankara'da otoskleroz değerlendirmesi yakınmaların öyküsüyle başlar, kulak muayenesi ve işitme testleriyle sürer; gerek görülürse tomografi istenir ve tedavi planı bulguların tümüne göre kurulur. İlk muayenede işitme azalmasının ne zaman ve hangi kulakta başladığını, nasıl ilerlediğini, çınlama ya da baş dönmesinin eşlik edip etmediğini, ailede benzer işitme sorunu olup olmadığını ve gebelikle ilişkili bir değişiklik fark edilip edilmediğini sorarım.
Otoskleroz muayenesine hangi bilgilerle gelmek işe yarar?
- Eski işitme testleri: Önceki odyometri ve timpanometri sonuçları, kaybın hızını görmek için karşılaştırma olanağı verir.
- Görüntüleme raporları: Daha önce kulak için çekilmiş tomografi ya da MR varsa görüntüler ve raporları.
- İlaç listesi ve sağlık öyküsü: Sürekli kullanılan ilaçlar, geçirilmiş kulak ameliyatları ve bilinen kemik hastalıkları.
- İşitme cihazı: Kullanılıyorsa cihazın kendisi.
Otosklerozda tedavi kararı ve kontroller nasıl planlanır?
Tanı netleştiğinde test sonuçlarını birlikte değerlendirerek kaybın iletim tipi mi yoksa karma tip mi olduğunu ve derecesini açıklarım; izlem, işitme cihazı ve ameliyat seçeneklerinin her birinin beklenen yararını, sınırlarını ve risklerini anlatırım. Karar kişinin tercihiyle birlikte verilir. Ameliyat konuşulursa uygulanacak teknik, ortam ve anestezi biçimi muayene bulgularına ve kişinin genel sağlık durumuna göre planlanır. Otoskleroz zamanla ilerleyebildiği için hangi seçenek uygulanırsa uygulansın işitme düzenli aralıklarla ölçülür; cihaz kullanan kişide cihaz ayarı bu sonuçlara göre güncellenir, ameliyat edilen kişide öteki kulak da izlenir. Kontrollerin aralığı kaybın hızına ve seçilen tedaviye göre belirlenir; arada işitmede belirgin bir değişiklik olursa kontrol tarihi beklenmez.
Otoskleroz yavaş ilerleyen ve çoğu kez iki kulağı etkileyen bir işitme sorunudur. Zarın normal görünmesi kaybın önemsiz olduğunu göstermez; kaybın türü ve derecesi testlerle ortaya konduğunda seçenekler kişiye göre değerlendirilebilir.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











