Doğuştan kulak anomalileri, kulak kepçesinin, dış kulak yolunun ya da orta kulağın anne karnındaki gelişim sırasında farklı biçimlenmesiyle ortaya çıkan durumların ortak adıdır. Küçük ya da hiç gelişmemiş kulak kepçesinden kapalı kulak yoluna, kepçe kulaktan kulak önündeki deri çıkıntılarına dek geniş bir yelpazeyi kapsar. Bir kısmı yalnız biçimi ilgilendirir; kulak yolunu ve orta kulağı etkileyenler ise işitmeyi azaltabilir. Ankara'da da değerlendirmenin ilk adımı, iki kulağın işitmesinin ayrı ayrı ölçülmesidir.
Doğuştan Kulak Anomalileri Nedir, Hangi Türleri Vardır?
Doğuştan kulak anomalileri, kulağın dışta görünen ya da içte kalan bölümlerinden birinin veya birkaçının doğuştan farklı gelişmesidir; türü ve derecesi çocuktan çocuğa değişir. Türler bir arada da bulunabilir: kepçesi küçük olan kulakta kulak yolu da çoğu kez dar ya da kapalıdır.
Kulak kepçesinin küçük ya da gelişmemiş olması (mikrotia) nasıl tanımlanır?
Mikrotia, kulak kepçesinin doğuştan küçük, kıvrımları eksik ya da yalnız bir deri ve yumuşak doku kabartısı biçiminde gelişmesidir. Hafif derecede kepçe biraz küçüktür ve bölümleri tanınır; ileri derecede kıkırdak büyük ölçüde eksiktir; en ileri biçimde kepçe hiç gelişmemiştir (anotia). Çoğu çocukta tek kulak etkilenir. Mikrotia sağırlık anlamına gelmez; ancak eşlik eden kulak yolu farklılığı o kulakta işitmeyi azaltabilir.
Kulak yolunun dar ya da kapalı olması (atrezi) kulağın iç yapısını nasıl etkiler?
Dış kulak yolunun doğuştan dar kalmasına darlık (stenoz), kısmen ya da tamamen gelişmemesine atrezi denir. Kulak yolu kapalıysa çoğu kez kulak zarı da gelişmemiştir; orta kulak boşluğu ve kemikçikler küçük ya da farklı biçimde olabilir. Ses iç kulağa iyi iletilemediği için o kulakta iletim tipi işitme kaybı olur. Sesi algılayan iç kulak (koklea) ise bu çocukların çoğunda sağlıklıdır. Dar ama açık kulak yolunda biriken deri artıkları kolesteatom denen kist benzeri bir yapıya dönüşebildiğinden bu kulakların izlenmesi gerekir.
Kepçe kulak ve öteki kulak kepçesi biçim farklılıkları nelerdir?
Kulak kepçesinin boyutu etkilenmeden yalnız biçimi ya da duruşu farklı olabilir; bu durumlar genellikle işitmeyi etkilemez:
- Kepçe kulak: Kepçenin başın yan yüzünden belirgin biçimde dışa açılmasıdır; kulak biçimlerinin bir çeşitlemesi sayılır ve başka hastalıklarla ilişkili görülmez.
- Kıvrık kulak: Kepçenin üst kenarı sıkı, büzük ya da öne katlanmış durumdadır.
- Gömük kulak: Kepçe kıkırdağının bir bölümü başın derisi altında kalır.
- Sivri kulak: Fazladan bir kıkırdak kıvrımı kepçeye sivri bir biçim verir.
- Kulak önü çıkıntıları: Kulak deliğinin önünde ya da yanakta bulunan, deri ve kimi zaman kıkırdaktan oluşan küçük çıkıntılar.
Doğuştan Kulak Anomalileri Neden Olur?
Doğuştan kulak anomalileri, kulağın gebeliğin erken döneminde biçimlenirken farklı gelişmesinden kaynaklanır; çoğu çocukta belirli bir neden bulunamaz. Kulak kepçesi böbrekler gibi başka organların da geliştiği dönemde oluşur; bu yüzden bazı kulak farklılıkları başka bir gelişim farkının ipucu olabilir.
Doğuştan kulak farklılıklarında hangi etkenlerin rolü olabilir?
Kaynaklarda kulak farklılıklarıyla ilişkisi bildirilen etkenler şunlardır:
- Kalıtım: Ailede benzer kulak farklılığı bulunması.
- Genetik sendromlar: Yüzün bir yarısının daha az geliştiği durumlar başta olmak üzere bazı sendromlar.
- Gebelikte ilaçlar: Gebelikte kullanılan A vitamini türevi (retinoid) grubu gibi bazı ilaçlar.
- Annede diyabet: Gebelikte annede şeker hastalığı bulunmasıyla ilişkisi olabileceği bildirilmiştir.
Doğuştan kulak farklılığı olan bebeğin ailesi kendini suçlamalı mı?
Hayır; doğuştan kulak farklılıklarının çoğunda neden bilinmez ve ailenin yaptığı ya da yapmadığı bir şeyle ilişki çoğu kez gösterilemez. Bu durumla doğan bebeklerin anne ve babalarında suçluluk duygusu sık görülür; nedenin çoğu kez bilinmediğinin aileye açıkça anlatılması ve kendini suçlamanın olabildiğince hafifletilmesi önerilir.
Doğuştan Kulak Anomalilerinde İşitme Nasıl Değerlendirilir?
Doğuştan kulak anomalilerinde işitme, yenidoğan taramasının ardından tanısal testlerle ve her kulak için ayrı ayrı değerlendirilir. Erken tanı ve gerektiğinde erken destek, ileride iletişim ve konuşma sorunları yaşanma olasılığını azaltır.
Kulak farklılığı olan bebekte yenidoğan taraması neden tek başına yeterli sayılmaz?
Kulak yolu kapalı ya da dar olan kulak genellikle taramayı geçemez; tarama sonucu ne olursa olsun mikrotia ya da belirgin kepçe farklılığı olan bebeğin odyoloğa yönlendirilip tanısal teste alınması önerilir. Bu amaçla işitsel beyin sapı testi (ABR) kullanılır. Testin üç aylığa dek, olanak varsa iki aylığa dek yapılması hedeflenir; ilk altı ayda çoğu bebekte doğal uykuda, ilaçla uyutmadan uygulanabilir. Taramayı yenidoğan işitme taraması, tanısal testi işitsel beyin sapı testi sayfasında anlattım.
Doğuştan kulak farklılığında işitme testleri büyüdükçe nasıl sürdürülür?
Altı aydan sonra işitme, çocuğun yaşına uygun davranış testleriyle izlenir. Bu izlemde etkilenmeyen kulak da önemlidir, çünkü konuşma gelişimi büyük ölçüde iyi duyan kulağa dayanır; o kulaktaki bir orta kulak sorununun zamanında fark edilmesi gerekir. Kontrol aralığını çocuğun durumuna göre hekim belirler. Çocukluk çağındaki işitme kaybı türlerini çocuklarda işitme kaybı sayfasında bulabilirsiniz.
Doğuştan Kulak Anomalilerinin Tanısı Nasıl Konur?
Doğuştan kulak anomalilerinin tanısı çoğu kez doğumda ya da ilk bebek muayenesinde, kulağın dıştan ve kulak yolunun içten muayenesiyle konur. Muayene kulakla sınırlı kalmaz; yüz kemikleri, kafatası, yüz siniri ve böbrekler de göz önünde tutulur. Gerek görülürse böbrek ultrasonu, sendrom kuşkusu varsa genetik değerlendirme istenir; kulak yolu açıklığının görülmemesi ya da kepçenin hiç gelişmemiş olması bu açıdan daha çok önem taşır.
Kulak önündeki deri çıkıntısı ile kulak önü deliği arasında ne fark vardır?
Kulak önündeki deri çıkıntısı, deri ve kimi zaman kıkırdaktan oluşan küçük bir kabartıdır; kulak önü deliği (çukurcuk) ise deri altına uzanan ince bir kanalın ağzı olabilir. İkisi de yenidoğanlarda sık görülür ve çoğu zaman tek başına bir anlam taşımaz; bazen başka gelişim farklılıklarına eşlik edebildiğinden bebek muayenesinde hekime gösterilmeleri, işitme taraması yapılmamışsa ya da olağan çıkmamışsa işitmenin test edilmesi önerilir. Deliğin iltihaplanmasını ve tedavisini kulak önü kisti sayfasında ayrıca ele aldım. Çıkıntının alınıp alınmayacağına hekim karar verir.
Kulak yolu kapalı olan çocukta tomografi ne zaman gündeme gelir?
Şakak kemiği tomografisi (BT) genellikle yenidoğan döneminde istenmez. Kulak yolunu açmaya ya da kulak kepçesini onarmaya yönelik seçenekler konuşulmadan önce ya da kolesteatom kuşkusu doğduğunda gündeme gelir; zamanına bulgulara göre hekim karar verir.
Doğuştan Kulak Anomalilerinde İşitme Nasıl Desteklenir?
Doğuştan kulak anomalilerinde işitme desteği, kaybın bir ya da iki kulakta olmasına, kulak yolunun durumuna ve çocuğun yaşına göre planlanır. Bir kulak iyi duyuyorsa çoğu çocukta konuşma ve dil gelişiminin olağan seyretmesi beklenir; yine de tek taraflı kayıp sesin yönünü bulmayı ve gürültülü bir sınıfta konuşmayı anlamayı zorlaştırabilir. Tek taraflı durumda da seçenekler odyologla konuşulur.
Kulak yolu kapalı olan çocukta işitme desteği seçenekleri nelerdir?
Kulak yolu kapalıyken ses, kafatası kemiğinin titreşimiyle doğrudan iç kulağa iletilebilir; seçeneklerin çoğu bu yola dayanır:
- Bantla ya da yapışkanla takılan kemik yolu cihazı: Ameliyat gerektirmez; küçük çocuklarda önce bu cihazlar önerilir.
- Kemiğe sabitlenen implantlar: Çocuk büyüdükçe gündeme gelebilir; zamanlamasına hekim karar verir. Nasıl çalıştıkları kemik yolu işitme implantları sayfasında yer alıyor.
- Kulak yolunu açma ameliyatı: Uygun bulguları olan bazı çocuklarda konuşulur; işitme kazancı sınırlı kalabilir ve açılan kulak yolu ömür boyu bakım gerektirebilir.
- Kulak arkası işitme cihazı: Ameliyatla açılan kulak yolunda kullanılabilir; cihaz türleri işitme cihazları sayfasının konusudur.
İki kulağı etkilenen bebekte işitme desteğine neden erken başlanır?
İki kulakta birden kulak yolu kapalı olan bebeğe sesler yeterince ulaşmaz; kemik yolu cihazı bu durumda konuşma ve dil gelişimi için önem taşır. Kaynaklardaki hedef, tanısal değerlendirmenin iki-üç aylığa dek tamamlanması, cihazın dört aylığa dek takılması ve bebeğin üç ile altı ay arasında erken destek programına (işitme ve dil gelişimini destekleyen eğitim) alınmasıdır; takvim bebeğin durumuna göre planlanır.
Doğuştan Kulak Anomalilerinde Kulak Kepçesi İçin Hangi Seçenekler Vardır?
Doğuştan kulak anomalilerinde kulak kepçesine yönelik seçenekler farklılığın türüne ve çocuğun yaşına göre değişir. Kulak kepçesi işitmeden ayrı ele alınır, ancak ikisine yönelik işlemlerin sırası birlikte planlanır.
Yenidoğan döneminde kulak kalıplama hangi farklılıklarda düşünülür?
Doğumdan sonraki kısa bir süre kulak kıkırdağı henüz yumuşaktır; kıvrık kulak ya da kepçe kulak gibi biçim farklılıklarında bu dönemde kulağa uygun bir kalıpla kepçenin biçimlendirilmesi amaçlanabilir. Kaynaklar kalıplamaya yaşamın ilk haftalarında başlanmasını destekler; uygulama genellikle birkaç hafta sürer. Kıkırdak zamanla sertleştiği için farklılığın erken fark edilip hekime gösterilmesi önem taşır. Uygulamanın aşamalarını bebeklerde kulak kalıplama sayfasında okuyabilirsiniz.
Kepçe kulak ameliyatının zamanlaması nasıl belirlenir?
Kepçe kulak ameliyatının zamanlamasına çocuğun gelişimine göre hekim karar verir; kulak kepçesi çocukluk yıllarında büyümeyi sürdürür ve küçükken belirgin görünen bir kulak büyüdükçe daha az dikkat çekebilir. Ameliyat kararının seçenekler dikkatle tartılarak ve gerçekçi bir beklentiyle verilmesi önerilir; kanama, enfeksiyon ve iz gibi riskleri vardır ve kulağın ameliyattan sonraki biçimini önceden tam kestirmek güçtür. Ameliyatın kendisine otoplasti sayfasında değindim.
Küçük ya da gelişmemiş kulak kepçesi için hangi seçenekler konuşulur?
Mikrotiada seçenekler arasında yalnız izlem, takılıp çıkarılabilen silikon protez ve ameliyatla kulak kepçesinin yeniden yapılması yer alır. Yeniden yapımda kişinin kendi kaburga kıkırdağı ya da yapay bir iskelet kullanılabilir; kaburga kıkırdağıyla yapılan onarım çocuğun büyümesine bağlı olarak planlanır ve zamanlamasını çocuğun gelişimini izleyerek hekim belirler. Bu onarımlar çoğu kez aşamalıdır ve işitmeye yönelik ameliyatlarla sıraları birlikte planlanır. Mikrotia ve kulak yolu atrezisinin değerlendirilmesinde birden çok uzmanlık alanının birlikte çalışması önerilir.
Ankara'da Doğuştan Kulak Anomalileri İçin Değerlendirme ve İzlem Süreci Nasıl İlerler?
Ankara'da doğuştan kulak anomalisi olan bir bebeğin değerlendirmesi kulak muayenesi, işitme testlerinin planlanması, gerek görülürse ek incelemeler ve uzun süreli izlem adımlarıyla ilerler. İlk görüşmede bebeğin muayenesi, işitme taramasının sonucu ve aile öyküsü birlikte ele alınır.
Doğuştan kulak farklılığında ilk muayeneye hangi bilgilerle gelinmesi işe yarar?
Muayenede iki kulağın kepçesine ve kulak yollarına bakar, yüzün iki yanını karşılaştırırım; ailede kulak farklılığı ya da işitme kaybı olup olmadığını sorarım. Şunların yanınızda olması işe yarar:
- İşitme taraması sonucu: Doğumdan sonra yapılan taramanın her iki kulak için yazılı sonucu.
- Önceki raporlar: Yapıldıysa işitsel beyin sapı testi, böbrek ultrasonu ya da genetik değerlendirme raporları.
- Gözlemler ve ilaçlar: Bebeğin seslere tepkisi, gebelikte kullanılan ilaçlar ve bilinen başka sağlık durumları.
Doğuştan kulak farklılığının izleminde çocuğun kaygıları nasıl ele alınır?
Kulaktaki farklılık okul çağına yaklaştıkça daha çok dikkat çekebilir; bazı çocuklar görünümleri konusunda çekingenleşebilir, arkadaş ilişkileri etkilenebilir. İzlem görüşmelerinde bu konunun da konuşulması, ailenin çocukla ve çevresiyle kulak hakkında açık ve utandırmayan bir dille konuşması önerilir. Çocuk sıkıntı yaşıyorsa çocuk ruh sağlığı alanından destek alınması da konuşulabilir.
Doğuştan kulak anomalilerinde ilk yılların önceliği işitmedir: iki kulağın erken ölçülmesi ve iyi duyan kulağın izlenmesi konuşma ve dil gelişimini desteklemeye yöneliktir. Kulak kepçesine yönelik kararlar ise çocuk büyüdükçe, çocuğun ve ailenin beklentileri konuşularak verilir.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











