Burun kırığı, burna gelen bir darbeyle burun sırtındaki kemiklerin, burnun yan duvarının ya da burun bölmesinin (septum) kırılmasıdır. Yüz kemikleri içinde en sık kırılan burun kemikleridir. Kırıkların bir bölümünde kemikler yerinden oynamaz ve kendiliğinden kaynar; kemikler kaymışsa burunda eğrilik ve nefes almada güçlük kalabilir. İlk günlerde şişlik gerçek durumu örttüğünden, şeklin değişip değişmediği çoğu kez birkaç gün sonra anlaşılır. Ankara'da burun kırığı kuşkusuyla yapılan muayenenin iki amacı vardır: hemen tedavi gerektiren eşlik eden yaralanmaları saptamak ve kemiklerin yerine oturtulabildiği dönemde burnun biçimini değerlendirmek.
Burun Kırığı Nedir ve Hangi Yapıları Etkiler?
Burun kırığı, burnun kemik ya da kıkırdak iskeletinin darbeyle bütünlüğünü yitirmesidir; kemiği de kıkırdağı da etkileyebilir. Burun sırtının üst bölümünde iki kemik, altında ise burna biçimini veren kıkırdak bulunur. Darbe çoğu kez burun sırtını bir yana iter; içerideki bölme de yana kayabilir.
Burun kırığı en çok hangi yaralanmalarda görülür?
Burun kırıklarının çoğu spor yaralanmaları, düşmeler, trafik kazaları ve kavgalar sırasında oluşur. Küçük çocuklarda yüz kırıklarının başlıca nedeni düşmelerdir. Temas sporlarında ve bisiklet, kaykay kullanırken koruyucu başlık takmak, araçta emniyet kemeri ve yaşa uygun çocuk koltuğu kullanmak riski azaltır. Burnu kıracak güçte bir darbe boynu ve yüzün öteki kemiklerini de yaralayabileceğinden değerlendirme yalnız burunla sınırlı tutulmaz.
Burun kırığında kemik dışında hangi dokular zarar görebilir?
Kırık sırasında burun içini döşeyen örtü yırtılabilir; burun kanamasının kaynağı budur. Bölmenin kıkırdağı ile üzerindeki örtü arasında kan birikebilir. Bazen burnu kafatasına bağlayan kemikler de zedelenir ve beyni çevreleyen beyin omurilik sıvısı (BOS) burundan sızabilir; bu sızıntının nasıl kapatıldığı BOS kaçağı onarımı başlığının konusudur. Kırıkla birlikte ciltte kesi varsa açık kırıktan söz edilir; dikiş ve antibiyotik gerekebilir.
Burun Kırığının Belirtileri Nelerdir?
Burun kırığının başlıca belirtileri ağrı, şişlik, burun kanaması ve burnun şeklinde değişikliktir. Bu yakınmalar kırığı düşündürür ama tek başına kanıtlamaz; ayrımı muayene yapar.
Darbeden sonra burun kırığını düşündüren bulgular hangileridir?
- Şekil değişikliği: Burun sırtının bir yana kayması ya da burnun eskisi kadar düz görünmemesi.
- Ağrı ve hassasiyet: Dokunmakla artan ağrı, bazen parmak altında çıtırtı hissi.
- Kanama: Darbeyle başlayan, burnun içinden ya da ciltteki kesiden gelen kanama.
- Morluk ve şişlik: Burun çevresinde ve göz altlarında morarma, göz kapaklarında şişlik.
- Tıkanıklık: Burundan nefes almada güçlük ya da burnun dolu hissedilmesi.
Şişlik burun kırığındaki eğriliği neden gizleyebilir?
Darbenin ardından burnun dışında ve içinde şişlik gelişir; bu şişlik kemikteki kaymayı örtebilir. Şişlik genellikle üç-beş gün sürer, morluk ise çoğunlukla iki hafta içinde kaybolur. Şekil bozukluğu ancak şişlik inince belirginleşebildiğinden, ilk gün düzgün görünen bir burun birkaç gün sonra yeniden değerlendirilir. Şişlik üç gün içinde gerilemeye başlamıyorsa ya da indikten sonra da burundan nefes almak zorsa muayene gerekir; süren tıkanıklığın öteki nedenlerini burun tıkanıklığı sayfasında sıraladım.
Burna Darbe Alındığında Burun Kırığı İçin İlk Yardım Nasıl Yapılır?
Burun kırığı kuşkusunda ilk yardımın amacı kanamayı durdurmak, şişliği sınırlamak ve burna ikinci bir zarar vermemektir. Bu önlemler muayenenin yerini tutmaz; burun eğri görünüyorsa ya da ağrı kesiciye karşın ağrı sürüyorsa hekime başvurulur.
Kırık burunda kanama ve şişlik evde nasıl kontrol edilir?
- Duruş: Oturup hafifçe öne eğilmek ve ağızdan solumak, kanın genze akmasını önler.
- Bası: Burnun, deliklerin hemen üstünde kalan bölümü parmaklarla sıkılır ve bası on beş dakikaya kadar sürdürülür; ayrıntılar burun kanaması sayfasındadır.
- Soğuk uygulama: Beze sarılı buz, burna fazla bastırmadan ve bir seferde 15-20 dakikayı geçmeden, gün içinde aralıklarla uygulanır.
- Baş yüksekliği: Yatarken başı birkaç yastıkla yükseltmek şişliği azaltır.
- Ağrı kesici: Kalp, tansiyon, böbrek, karaciğer hastalığı ya da mide ülseri olanlar hangi ağrı kesicinin uygun olduğunu hekime sormalıdır.
Burun kırığı şüphesinde nelerden kaçınılır?
Şekli değişmiş bir burun elle düzeltilmeye çalışılmaz. İyileşene kadar burun karıştırılmaz ve sümkürülmez. Şişlik inene dek, zorunlu değilse gözlük takılmaz. Baş ya da boyun yaralanmasından kuşkulanılıyorsa kişi yerinden oynatılmaz ve 112 aranır.
Burun Kırığında Hangi Durumlar Kırığın Kendisinden Önce Ele Alınır?
Burun kırığında bölmede kan birikmesi, durmayan kanama ve baş, göz ya da boyun yaralanmasını düşündüren bulgular kırığın kendisinden önce ele alınır; kemiklerin yerine oturtulması ise çoğu zaman birkaç gün bekleyebilir. Bu yüzden darbe alan her burnun içi de muayene edilir.
Burun kırığından sonra burun bölmesinde kan birikmesi neden bekletilmez?
Septal hematom denen bu birikim boşaltılmazsa bölmenin kıkırdağı zarar görebilir; apse, bölmede delik ya da burun sırtının ortadan çökmesi (semer burun) gelişebilir. Belirtileri burun tıkanıklığı, bölmede ağrılı şişlik ve bazen ateştir; burun içinde mor renkli bir kabarıklık görülebilir. Darbeden sonra bu belirtiler görülürse aynı gün acil servise başvurulmalıdır. Tedavisi kanın küçük bir kesiyle boşaltılmasıdır; ayrıntıları septal hematom sayfasında bulabilirsiniz.
Kırık burunda hangi bulgular ciddi bir ek yaralanmayı düşündürür?
- Durmayan kanama: Bastırmaya karşın kesilmeyen burun kanaması.
- Berrak sıvı: Burundan su gibi, berrak bir sıvının damlaması; ciddi bir kafa yaralanmasının işareti olabilir.
- Görme değişikliği: Çift ya da bulanık görme, göz ağrısı ya da şiddetli baş ağrısı.
- Kafa yaralanması belirtileri: Bayılma, kusma, konuşmada güçlük.
- Boyun bulguları: Boyun ağrısı ya da sertliğiyle birlikte kollarda uyuşma, karıncalanma.
- Açık yara: Yüzde büyük kesi ya da yaranın içinde cam gibi bir cisim.
Bu bulgulardan biri varsa acil servise başvurulmalıdır. Nefes almada güçlük ya da bilinç kaybı varsa 112 aranmalıdır; yaralı kişi acil servise giderken aracı kendisi kullanmamalıdır.
Burun Kırığı Tanısı Nasıl Konur?
Burun kırığı tanısı büyük ölçüde muayeneyle konur; çoğu hastada film çekmek gerekmez. Muayenede öncelik, hemen tedavi gerektiren septal hematomu, sıvı sızıntısını ve öteki yüz yaralanmalarını aramaktır.
Burun kırığı muayenesinde nelere bakılır?
Önce yaralanmanın nasıl ve ne zaman olduğunu, burnun darbeden önceki görünümünü sorarım. Burun sırtını parmakla nazikçe yoklayarak biçim ve hizadaki düzensizliğe, kemikte olağan dışı harekete, sürtünme hissine ve hassasiyete bakarım. Ardından burun içini inceler, bölmenin üzerinde yumuşak bir şişlik bulunup bulunmadığını denetlerim. Gözler, çene ve dişler de muayenenin parçasıdır.
Kırık burunda film ve tomografi hangi durumda istenir?
Düz burun filmi kırığı güvenilir biçimde göstermediği ve tedavi kararına katkısı sınırlı olduğu için genellikle istenmez. Bilgisayarlı tomografi, yüzün öteki kemiklerinde ya da kafatasında yaralanma kuşkusu varsa çekilir; amaç çoğunlukla burnun kendisini değil, komşu yapıları görmektir. Görüntüleme yöntemlerinin hangi soruya yanıt verdiğini KBB hastalıklarında MR ve tomografi sayfasında okuyabilirsiniz.
Burun Kırığı Nasıl Tedavi Edilir?
Burun kırığının tedavisi, kemiklerin yerinden oynayıp oynamadığına ve burundan nefes alışın etkilenip etkilenmediğine göre belirlenir. Septal hematom varsa önce o boşaltılır. Kırıkların birçoğu hizayı bozmaz ve yerine oturtma gerektirmez.
Yerinden oynamamış burun kırığında ne yapılır?
Kemikler kaymamışsa dinlenmek, soğuk uygulamak ve burnu yeni bir darbeden korumak çoğu zaman yeterlidir. Ağrı ve şişlik genellikle birkaç gün içinde azalmaya başlar. Başka bir yaralanmanın eşlik etmediği burun kırıkları çoğunlukla belirgin şekil bozukluğu bırakmadan iyileşir.
Kaymış burun kemikleri nasıl yerine oturtulur?
Yerinden oynamış kemikler, parmakla dışarıdan bastırılıp burun içinden bir aletle kaldırılarak eski konumuna getirilir. İşlem için önce şişliğin azalması beklenir; bu genellikle birkaç gün sürer. Yerine oturtma, kemikler kaynamaya başlamadan yapılır; bu dönem çoğunlukla yaralanmadan sonraki ilk bir-iki hafta olarak bildirilir, çocuklarda daha kısadır ve yaklaşık bir hafta kabul edilir. Bu nedenle kırık kuşkusunda muayenenin ilk hafta içinde yapılması uygundur. Ardından burun dıştan bir atelle desteklenir; basamakları burun kırığı tedavisi sayfasında anlattım. Yerine oturtma burnu her zaman tam eski görünümüne kavuşturmaz; sonuç kişiden kişiye değişir.
Burun Kırığından Sonra İyileşme Nasıl İlerler ve Hangi Sorunlar Kalabilir?
Burun kırığından sonra şişlik ve morluk ilk haftalarda geriler; kemiğin sağlamlaşması ise çoğunlukla üç ile altı hafta sürer ve bu süre kişiden kişiye değişir. Bu dönemde amaç burnu yeni bir darbeden korumak ve gelişebilecek sorunları kontrollerde fark etmektir.
Burun kırığı iyileşirken günlük yaşamda nelere dikkat edilir?
- Spor: İlk iki hafta ağır egzersiz önerilmez; yüze darbe gelebilecek sporlara genellikle en az altı hafta ara verilir. Dönüş zamanını hekim belirler, dönüşte yüz koruyucu kullanılır.
- Atel ve tampon: Hekim söylemeden çıkarılmaz.
- Burun içi bakım: Duşta solunan buhar tıkanıklığı hafifletir, kurumuş kanı yumuşatır.
- Kontrol: Yaralanmadan bir-iki hafta sonra kontrol muayenesi yapılır.
- Uyarı işaretleri: Ateş, kötü kokulu ya da renkli akıntı, ağrı veya şişlikte ani artış, görmede değişiklik ve kötüleşen baş ağrısı hekime bildirilir.
Yerine oturtma dönemi geçen burun kırığında düzeltme neden ertelenir?
Yerine oturtma dönemi geçtikten sonra kemikler bulundukları konumda kaynar; bu aşamada düzeltme ameliyatla yapılır ve şişliğin tümüyle inmesi için genellikle birkaç ay beklenir. Kalan sorun bölmedeki eğrilikse septum deviasyonu olarak ele alınır; dış biçim de bozulmuşsa bölme ile burun iskeletinin birlikte düzeltildiği septorinoplasti planlanabilir. Zamanında yerine oturtulan kırıklardan sonra da bazı kişilerde eğrilik, bölme kayması ya da tıkanıklık kalabildiği bildirilmiştir. Kırık geçirenlerin bir bölümü koku almada bozulma tarif eder.
Ankara'da Burun Kırığı İçin Muayene ve Tedavi Süreci Nasıl İlerler?
Ankara'da burun kırığı değerlendirmesi acil bulguların dışlanması, burun içinin ve dış biçimin muayenesi, şişlik indikten sonra yeniden değerlendirme ve gerekiyorsa yerine oturtma adımlarıyla ilerler. Basit kırıklarda yerine oturtma lokal anesteziyle yapılabilir; bölmenin de hasar gördüğü durumlarda genel anestezi gerekebilir. Düzeltmenin nerede ve hangi anesteziyle yapılacağına kırığın durumuna göre muayenede karar verilir. Dış atelin ne zaman çıkarılacağını hekim belirler; bu süre çoğunlukla bir hafta dolayındadır.
Burun kırığı muayenesine hangi belge ve fotoğraflarla gelmek işe yarar?
Darbeden önce çekilmiş, burnun net göründüğü bir fotoğraf şeklin değişip değişmediğini karşılaştırmayı kolaylaştırır. Yaralanmadan sonra bayılma ya da kusma yaşanıp yaşanmadığı da sorulur. Kullandığınız ilaçların listesi, özellikle kan sulandırıcılar, bölmede kan birikmesi açısından önemlidir. Acil serviste çekilmiş film ya da tomografi varsa yanınızda getirmeniz tetkikin yinelenmesini önleyebilir.
Çocuklarda burun kırığı değerlendirmesi yetişkinden nasıl ayrılır?
Çocuklarda yüz iskeleti büyümesini sürdürdüğü için tedavi kararı büyüme gözetilerek verilir ve izlem, girişim gerekmese bile sürdürülür. Bölmede kan birikmesi çocuklarda daha sık görüldüğünden burun içi muayenesi atlanmaz. Yerine oturtma işlemi çocuklarda genellikle genel anesteziyle yapılır. Burna darbe alan, burnu tıkanan ya da ağrısı süren çocuk bu nedenle ilk günlerde değerlendirilir.
Burun kırığında belirleyici olan, darbeden sonraki ilk günlerde burun içinin de görülmesi ve kemiklerin yerine oturtulabildiği dönem geçmeden biçimin değerlendirilmesidir. Hangi kırığın yalnız izleneceği, hangisinin yerine oturtulacağı muayene bulgularına göre kişiye özel kararlaştırılır.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











