Mastoidit, kulağın hemen arkasındaki mastoid kemiğin iltihaplanmasıdır; çoğunlukla bir orta kulak iltihabının bu kemiğe yayılmasıyla gelişir. Günümüzde seyrek görülür ve en çok küçük çocukları etkiler, ancak erişkinlerde de ortaya çıkabilir. Ciddi bir enfeksiyon olduğu için hızla tanınması ve tedaviye başlanması gerekir. Kulak arkasında ağrılı kızarıklık ve şişlik, kulak kepçesinin dışa itilmesi ve ateş en belirgin işaretleridir. Bu belirtilerle Ankara'da başvuran bir kişide önce kulak ve kulak arkası muayene edilir; gerekirse kan testi ve tomografi istenir.
Mastoidit Nedir, Mastoid Kemik Nerede Bulunur?
Mastoidit, şakak kemiğinin kulak kepçesinin hemen arkasında kalan çıkıntılı bölümünün (mastoid) bakteriyel iltihabıdır. Kulağın arkasına dokunulduğunda hissedilen sert çıkıntı bu kemiktir. İçi orta kulakla bağlantılı küçük hava boşluklarıyla doludur; orta kulaktaki iltihap bu nedenle sıklıkla mastoid boşluklara da uzanır.
Mastoid kemiğin hava hücreleri iltihaplanınca ne olur?
Mastoid kemiğin içi bal peteğine benzeyen ince bölmelerden oluşur. Orta kulak iltihabında bu boşluklarda sıvı birikebilir; sıvıda bakteri çoğaldığında boşluklar iltihaplı içerikle dolar. İltihap sürdükçe ince kemik bölmeler yıkılabilir ve kemiğin içinde ya da kulak arkasında deri altında irin toplanabilir (apse).
Mastoid kemik kulağın hangi bölümleriyle komşudur?
Mastoidin bir parçası olduğu şakak kemiği, dış kulak yolunun bir bölümünü, orta kulağı ve işitme ile dengeyi sağlayan iç kulağı barındırır. Bu yakınlık nedeniyle mastoiditteki iltihap seyrek olarak iç kulağa, yüz sinirine ya da kafa içine ulaşabilir; kimi zaman mastoidin ucundan boyna doğru da ilerleyebilir.
Mastoidit Neden Olur, Kimlerde Daha Sık Görülür?
Mastoidit çoğunlukla tedavi edilmemiş ya da yeterince tedavi edilmemiş bir akut orta kulak iltihabının çevredeki kemiğe yayılmasıyla ortaya çıkar. Her yaşta görülebilir, ancak küçük çocuklar, özellikle iki yaş ve altındakiler daha yatkındır.
Orta kulak iltihabı geçiren herkeste mastoidit gelişir mi?
Hayır. Akut orta kulak iltihabında sıvı mastoid boşluklara da uzanabilir, ancak bu sıvıda gerçek bir bakteriyel enfeksiyon hastaların yalnız bir bölümünde gelişir. Ağır seyreden ya da sık yineleyen kulak iltihaplarında olasılık artar. Mastoidit belirtileri çoğu kez kulak iltihabının başlamasından günler ya da haftalar sonra ortaya çıkar. Orta kulak iltihabının seyrini akut orta kulak iltihabı sayfasında anlattım.
Mastoidit uzun süredir akan bir kulakta da gelişir mi?
Gelişebilir. Mastoiditin sık görülen biçimi kulak iltihabından birkaç gün sonra başlar; öteki biçim ise uzun süredir, çoğu kez en az bir aydır süren kulak iltihabıyla ilişkilidir ve belirtileri daha silik olabilir. Seyrek olarak orta kulakta biriken deri kesesi, yani kolesteatom, orta kulağın boşalmasını engelleyerek mastoidite yol açabilir. Uzun süredir akan bir kulağın nasıl değerlendirildiğini kronik orta kulak iltihabı başlığında ele aldım.
Mastoidit olasılığını azaltmak için neler yapılabilir?
Kulak iltihabının zamanında ve eksiksiz tedavi edilmesi mastoidit olasılığını azaltır. Pnömokok aşısı, mastoidite yol açabilen başlıca bakterilerden birine karşı korumaya yardımcı olur; bu aşının yaygınlaşmasıyla mastoidit sıklığı azalmıştır. Çocuğun tütün dumanından uzak tutulması da önerilen önlemler arasındadır. Kulak iltihabı tedavisinden sonra kulağın tam iyileştiğini görmek için kontrol muayenesi önerilir.
Mastoiditin Belirtileri Nelerdir?
Mastoiditin en belirgin belirtileri kulak arkasında ağrı, kızarıklık ve şişlik, kulak kepçesinin dışa itilmesi, ateş ve kulak akıntısıdır. Bu yakınmalar çoğunlukla sürmekte olan ya da yeni geçirilmiş bir kulak iltihabının üzerine eklenir.
Mastoiditte kulakta ve kulak arkasında neler görülür?
- Ağrı ve hassasiyet: Kulak arkasındaki kemiğin üzeri dokunmakla ağrır; kulak içinde ve çevresinde sürekli, zonklayıcı bir ağrı olabilir.
- Kızarıklık ve şişlik: Kulak arkasındaki deri kızarır ve şişer; koyu tenli kişilerde kızarıklığı seçmek güç olabilir.
- Kepçenin itilmesi: Şişlik kulak kepçesini dışa ve aşağı iter; kulak öteki tarafa göre daha çıkık durur.
- Akıntı: Kulaktan koyu, bol, irinli akıntı gelebilir.
- İşitme azalması: O kulakta işitme azalır ve giderek kötüleşebilir.
Mastoidit ateşi ve genel durumu nasıl etkiler?
Mastoiditte ateş yüksek olabilir ya da birden yükselebilir; yorgunluk, halsizlik ve baş ağrısı eşlik edebilir. Küçük çocuk yakınmasını anlatamadığı için kulağını çekiştirir, huzursuzlanır ya da tersine durgunlaşır. Kulak iltihabının tedaviye karşın düzelmemesi ya da iltihabın ardından yeni belirtilerin başlaması da dikkat çekicidir. Baş dönmesi, bilinç bulanıklığı ve çift görme de görülebilir; bu işaretler beklemeden değerlendirilir.
Mastoidit Tanısı Nasıl Konur?
Mastoidit tanısı öncelikle muayene bulgularına dayanır; iltihabın yaygınlığını görmek ve olası yayılımları araştırmak için çoğu kez tomografi istenir. Kan testleri değerlendirmeyi tamamlar; akıntı kültürü antibiyotik seçimine yol gösterir.
Mastoidit kuşkusunda muayenede nelere bakılır?
Kulak yolunu ve zarı ışıklı bir aletle (otoskop) inceler, orta kulak iltihabının bulgularını ve akıntıyı değerlendiririm. Ardından kulak arkasında kızarıklık, şişlik, dokunmakla ağrı ve şişliğin içinde sıvı toplanıp toplanmadığına, kulak kepçesinin konumuna bakarım. Yüz kaslarının iki yanda eşit çalışıp çalışmadığı da muayenenin parçasıdır. Ateşin seyri ve o güne dek kullanılan tedavi, bulguların yorumlanmasında yol gösterir.
Mastoiditte hangi tetkikler istenir?
- Bilgisayarlı tomografi: Çoğu kez ilk seçilen görüntülemedir; kemikteki yıkımı, apseyi ve iltihabın nereye uzandığını gösterir, ek girişim gerekip gerekmediğine karar vermeye yardım eder.
- MR: Yumuşak dokuların ve kulak ile beyin arasındaki bölgenin incelenmesi gerektiğinde istenir; iki yöntemin farkını KBB hastalıklarında MR ve tomografi sayfasında bulabilirsiniz.
- Kan testleri: İltihap göstergelerine bakılır; değerlerin normal çıkması mastoiditi tek başına dışlamaz.
- Akıntı kültürü: Akıntıdan alınan örnekte etken bakteri ve ona etkili antibiyotik araştırılır; akıntı yoksa örnek orta kulaktan, zar yoluyla alınabilir.
Mastoidit Nasıl Tedavi Edilir?
Mastoiditin temel tedavisi antibiyotiktir; tedavi çoğu kez hastaneye yatışı ve antibiyotiğin damardan verilmesini gerektirir; yatış gerekip gerekmediğine muayene ve tetkik bulgularına göre hekim karar verir. İlaca yeterli yanıt alınamazsa ya da apse gelişmişse irinin boşaltılması ya da ameliyat gündeme gelir. Her hasta için geçerli tek bir tedavi yolu tanımlanmamıştır; plan hastalığın ağırlığına ve muayene bulgularına göre kurulur.
Mastoiditte antibiyotik tedavisi nasıl ilerler?
Antibiyotik çoğunlukla damar yolundan başlanır ve kültür sonucu çıktığında gerekirse etkene göre değiştirilir. İlk günlerde ateşin, ağrının ve kulak arkasındaki şişliğin gerileyip gerilemediği izlenir. Düzelme başladığında tedavi ağızdan alınan antibiyotikle sürdürülebilir; toplam süreyi hekim belirler. İlaç kemiğin derinine her zaman iyi ulaşamadığından tedavi bazen uzun sürebilir ya da yinelenmesi gerekebilir; bu yüzden antibiyotik, yakınmalar geçse bile önerilen süre boyunca kullanılır.
Mastoidit ilaçla gerilemezse hangi girişimler konuşulur?
Antibiyotiğe yanıt yetersizse ya da kemikte veya kulak arkasında apse oluşmuşsa ek girişim gündeme gelir. Zar kendiliğinden delinmediyse orta kulaktaki iltihabın boşalması için zara küçük bir kesi yapılabilir (miringotomi) ve bu açıklığa ince bir tüp yerleştirilebilir; tüpün ne olduğunu kulak tüpü takılması sayfasında okuyabilirsiniz. Kulak arkasında toplanan irin iğneyle ya da küçük bir kesiyle boşaltılabilir. Kemiğin içindeki iltihaplı dokunun temizlenmesi gerektiğinde ise mastoidektomi konuşulur; ameliyatın nasıl yapıldığı o sayfanın konusudur.
Mastoidit tedavisi sırasında kulak nasıl korunur?
Zara kesi yapıldıysa ya da tüp yerleştirildiyse hekim bir süre kulağa su kaçırılmamasını isteyebilir. Bu dönemde banyo ve duş sırasında kulak girişine vazelinle yağlanmış pamuk konabilir; yüzmeye hekim izin verdiğinde dönülür. Girişimden sonra antibiyotikli kulak damlası önerilebilir; damla hekimin önerdiği biçimde kullanılır.
Mastoidit Hangi Sorunlara Yol Açabilir, Ne Zaman Acile Başvurulur?
Hızla tedavi edilmeyen mastoidit kulağın çevresindeki yapılara ve seyrek olarak kafa içine yayılarak ciddi sorunlara yol açabilir. Bu sonuçlar günümüzde eskisine göre çok daha seyrektir; erken tanı ve tedavinin amacı da onları önlemektir.
Mastoiditin seyrek ama ciddi sonuçları nelerdir?
- İşitme kaybı: İltihap orta ve iç kulağı etkileyerek kısmi ya da tam, kalıcı bir işitme kaybı bırakabilir.
- İç kulak iltihabı (labirentit): Baş dönmesine ve işitmenin daha da azalmasına neden olabilir.
- Yüz felci: İltihap yüz sinirini etkilerse yüzün o yarısında güçsüzlük gelişebilir.
- Apse: İrin kemiği aşarak kulak arkasında deri altında ya da boyunda toplanabilir.
- Kafa içine yayılım: Menenjit, beyin apsesi ya da beyin çevresindeki toplardamar kanallarında pıhtı seyrek de olsa gelişebilir.
- Kana yayılım: Enfeksiyonun tüm vücuda yayılması (sepsis) da olası sonuçlar arasındadır.
Mastoidit belirtilerinde acil servise ne zaman gidilir?
Mastoidit ivedi değerlendirme gerektiren bir hastalıktır; şu durumlarda beklemeden hekime ya da acil servise başvurulur:
- Kulak arkasında şişlik ve kızarıklık: Özellikle ateş ve ağrıyla birlikteyse ya da kulak kepçesi dışa itilmişse.
- Düzelmeyen kulak iltihabı: Tedaviye karşın ateşin, ağrının ya da akıntının sürmesi veya kötüleşmesi; mastoidit tedavisi sırasında beklenen düzelmenin görülmemesi.
- Yüzde asimetri: Ağzın ya da gözün bir yanda sarkması, yüzün bir yarısının hareket etmemesi.
- Kafa içine yayılımı düşündüren işaretler: Şiddetli baş ağrısı, çift görme, belirgin baş dönmesi ya da bilinç bulanıklığı; bu durumda 112 aranır.
Ankara'da Mastoidit İçin Muayene ve Tedavi Süreci Nasıl İlerler?
Ankara'da mastoidit kuşkusuyla başvuran kişide süreç, yakınmaların öyküsünü almak ve kulağı muayene etmekle başlar; bulgular mastoiditi düşündürürse kan testleri, gerek görülürse tomografi ve akıntı kültürü istenir. Tanı konduğunda yatış gerekip gerekmediği, tedaviye hangi yolla başlanacağı ve ek girişim gerekip gerekmediği bu bulgulara göre planlanır.
Mastoidit kuşkusuyla başvururken hangi bilgiler işe yarar?
- Kulak iltihabının seyri: Yakınmaların ne zaman başladığı, ateşin ve ağrının nasıl değiştiği.
- Kullanılan ilaçlar: Son haftalarda alınan antibiyotiklerin adı ve başlama tarihi, kulak damlaları ve sürekli kullanılan öteki ilaçlar.
- Aşı bilgisi: Çocuklarda pnömokok aşısının yapılıp yapılmadığı.
- Kulak geçmişi: Önceki kulak iltihapları, kulak tüpü, kolesteatom ya da geçirilmiş kulak ameliyatı ve varsa eski tetkikler.
Mastoiditte tedavi planı ve izlem nasıl kurulur?
Tedavi planı hastalığın ağırlığına, yaşa, genel sağlık durumuna ve görüntüleme bulgularına göre kurulur; ek girişim gerekirse yapılacağı ortam ve anestezi biçimi de bu değerlendirmeye göre belirlenir. Tedavi sürerken ateşin, ağrının ve şişliğin seyri izlenir. Tedavi bittikten sonraki kontrolde kulağın tam iyileşip iyileşmediğine bakılır; ağır geçen durumlarda işitme kontrolü de yapılabilir, testin ayrıntısı odyometri sayfasında yer alıyor. Ateşin, kulak ağrısının ya da akıntının yeniden başlaması kontrol tarihini beklemeden muayene nedenidir.
Mastoidit çoğunlukla bir orta kulak iltihabının üzerine gelişir ve erken tanındığında tedavisine hızla başlanabilir. Kulak iltihabının ardından kulak arkasında ağrılı şişlik, kızarıklık ya da kulak kepçesinde dışa itilme fark edildiğinde beklemeden hekime başvurulur. Tedavinin yolu ve süresi kişiden kişiye değişir; kararı muayene ve tetkik bulguları belirler.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











