İçeriğe geç
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82 · Beştepe, Yenimahalle / Ankara selimerbek@gmail.com
Menü
0 (312) 511 07 00
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82, Beştepe – Yenimahalle / Ankara
Horlama ve Uyku Bozuklukları

Obstrüktif Uyku Apnesi

Uyku apnesinde üst solunum yolu uykuda yineleyerek daralır ve nefes kısa süreler durur. Belirtileri, uyku testini ve tedavinin nasıl planlandığını özetledim.

Obstrüktif uyku apnesi, uyku sırasında üst solunum yolunun yineleyerek daralması ya da kapanması sonucu nefesin kısa süreler durduğu ya da belirgin biçimde azaldığı, bu yüzden uykunun gece boyunca bölündüğü bir hastalıktır. En sık belirtisi horlamadır ve buna gündüz uyku hâli sıklıkla eşlik eder. Tanının doğrulanması için gerek görülürse uyku testi istenir; tedavi ise yakınmalara, hastalığın şiddetine ve muayene bulgularına göre planlanır. Ankara'da uyku apnesi kuşkusuyla yapılan değerlendirme, gece yakınmalarının öyküsü ve burun-boğaz muayenesiyle başlar.

Obstrüktif Uyku Apnesi Nedir, Uykuda Solunum Yolunda Ne Olur?

Obstrüktif uyku apnesi, burun ve ağızdan gırtlağa uzanan üst solunum yolunun uykuda tekrar tekrar tıkanmasıdır; "obstrüktif" sözcüğü sorunun bir tıkanmadan kaynaklandığını anlatır. Nefesin tümüyle durmasına apne, hava akımının belirgin biçimde azalmasına hipopne denir. Bu olaylar bir gecede birkaç kez yaşanabileceği gibi, şiddetli durumlarda yüzlerce kez yinelenebilir. Solunum durmadan yalnız solunum çabasının arttığı daha hafif tablo ise üst solunum yolu direnç sendromu adıyla ayrıca ele alınır.

Uyku apnesinde üst solunum yolu neden tıkanır?

Uykuya dalınca vücudun öteki kasları gibi boğazı açık tutan kaslar da gevşer. Boğazı dar olan kişide gevşeyen yumuşak damak, küçük dil ve dil kökü hava yolunu daraltır ya da kapatır; sırtüstü yatıldığında dil geriye düşebilir. Hava akımı azaldıkça kandaki oksijen düzeyi düşer ve beyin kişiyi soluk alacak kadar kısa bir süre uyandırır. Bu uyanmalar çoğu kez hatırlanmaz, ama uykunun dinlendirici olmasını engeller. Erişkinde tıkanma tek bir noktada olmayabilir; burundan dil köküne uzanan birkaç bölge birlikte rol oynayabilir.

Obstrüktif uyku apnesi santral uyku apnesinden nasıl ayrılır?

Santral uyku apnesinde hava yolu açıktır; sorun, beynin solunum kaslarına gereken sinyali geçici olarak göndermemesidir. Bu tür obstrüktif tipe göre seyrektir ve kalp yetersizliği, inme ya da bazı ilaçlar gibi farklı nedenlerle ilişkilidir. İki tür bir arada da bulunabilir; ayrımda uyku testinden yararlanılır.

Obstrüktif Uyku Apnesinin Belirtileri Nelerdir?

Obstrüktif uyku apnesinin belirtileri gece ve gündüz ayrı ayrı ortaya çıkar: gece yüksek sesli horlama, nefes duraklamaları ve boğulur gibi uyanmalar, gündüz ise dinlenmeden uyanma ve uyku hâli öne çıkar. Horlayan herkeste uyku apnesi yoktur, ancak uyku apnesi olanların çoğu horlar. Horlamanın öteki nedenlerini horlama sayfasında anlattım.

Uyku apnesi gece hangi işaretlerle fark edilir?

  • Yüksek sesli horlama: Çoğu kez uykuya dalar dalmaz başlar ve giderek yükselir.
  • Tanık olunan nefes durmaları: Horlama sessiz bir arayla kesilir, ardından horultu ya da soluk yutma sesiyle nefes yeniden başlar.
  • Boğulur gibi uyanma: Kişi nefesi kesilmiş, kimi zaman korkmuş biçimde uyanabilir.
  • Gece idrara kalkma: Gece boyunca tuvalet için sık sık uyanmak eşlik edebilir.
  • Huzursuz uyku: Yatakta dönüp durma ve gece terlemesi görülebilir.

Uyku apnesi gündüz hangi yakınmalarla kendini gösterir?

Bölünen uyku, sabah dinlenmeden uyanmaya yol açar. Gün içinde yorgunluk ve uyku hâli, okurken ya da televizyon karşısında istemeden uyuyakalma olabilir. Sabahları baş ağrısıyla, ağız kuruluğuyla ya da boğaz ağrısıyla uyanma, dikkati toplamada güçlük, unutkanlık, sinirlilik ve duygu durumunda dalgalanma da sayılabilir.

Obstrüktif Uyku Apnesine Hangi Etkenler Zemin Hazırlar?

Obstrüktif uyku apnesi, uykuda solunum yolunu daraltan yapısal özelliklerle ve kasların gevşemesini artıran etkenlerle ilişkilidir; birçok kişide birden fazla etken bir arada bulunur. Fazla kilo önemli bir risk etkenidir, ancak hastalık kilolu olmayan kişilerde de görülebilir.

Uyku apnesine katkıda bulunan yapısal özellikler nelerdir?

Boyun çevresinde biriken fazla yumuşak doku, dar boğaz, iri dil, büyük bademcik ve geniz eti, üst çeneye göre kısa ya da geride duran alt çene ve kolay çöken bir damak yapısı hava yolunu daraltabilir. Burun tıkanıklığı da katkıda bulunabilir. Burun ve damak kaynaklı darlıkların ayrıntısı horlama sayfasında yer alıyor.

Uyku apnesi riskini yapı dışında hangi etkenler artırır?

Uyku apnesi yaşla daha sık görülür ve erkeklerde kadınlardan daha sıktır; kadınlarda risk menopozla birlikte artar. Ailede uyku apnesi bulunması yatkınlığı artırır. Alkol ve uyku yapan ilaçlar boğaz kaslarını daha çok gevşetir ve duraklamaları ağırlaştırabilir. Sigara, tiroit bezinin az çalışması ve gece reflüsü de risk etkenleri arasında sayılır. Çocuklarda bademcik ve geniz eti büyüklüğü öne çıkar; bu yaş grubuna özgü yaklaşım çocuklarda horlama ve uyku apnesi başlığında işleniyor.

Uyku Apnesi Tedavi Edilmezse Hangi Sağlık Sorunlarıyla İlişkilendirilir?

Tedavi edilmeyen obstrüktif uyku apnesi; yüksek tansiyon, kalp ritim bozuklukları, kalp yetersizliği, kalp krizi, inme, tip 2 şeker hastalığı ve depresyonla ilişkilendirilmiştir. Gece boyunca yineleyen oksijen düşüşleri ve kısa uyanmalar kalbin daha çok çalışmasına yol açar. Bu ilişki her kişide aynı ölçüde ortaya çıkmaz; hastalığın şiddeti ve eşlik eden durumlarla birlikte değerlendirilir.

Uyku apnesi tanısı olan kişi hangi durumlarda önlem almalıdır?

Uyku apnesine bağlı gündüz uyku hâli trafik ve iş kazası riskini artırabilir. Uyku hâli belirgin olan kişinin araç kullanırken, ağır makine çalıştırırken ya da uyuklamanın tehlikeli olacağı işlerde bu riski göz önünde bulundurması ve hekimle konuşması gerekir. Ameliyat planlanıyorsa uyku apnesinin anestezi hekimine bildirilmesi önemlidir, çünkü anestezi hava yolunu ek olarak daraltabilir. Uyku ilaçları ve sakinleştiriciler de yalnız hekim önerisiyle kullanılmalıdır.

Uyku apnesi olan kişide hangi belirtiler acil başvuru gerektirir?

Uyanınca soluk almakta belirgin güçlük, göğüs ağrısı ve soğuk terleme ya da vücudun bir yanında ani güçsüzlük, uyuşma ve bilinç bulanıklığı beklemeden acil servise başvurmayı ya da 112'nin aranmasını gerektirir. Gün boyu süren aşırı yorgunluk ya da eşin fark ettiği nefes durmaları ise acil olmasa da hekime danışmak için yeterli bir nedendir.

Obstrüktif Uyku Apnesinde Tanı Nasıl Konur?

Obstrüktif uyku apnesi kuşkusu öykü ve muayeneyle belirlenir; tanının doğrulanması için gerek görülürse uyku testi istenir. Yakınmalar, muayene bulguları ya da anketler kuşkuyu güçlendirir ama tek başına tanı koydurmaz.

Uyku apnesi tanısında uyku testi neleri kaydeder?

Uyku testinde kişi uyurken solunumu, kandaki oksijen düzeyi ve kalp atımı kaydedilir; kapsamlı laboratuvar testinde beyin dalgaları ve uyku evreleri de izlenir. Test evde taşınabilir bir cihazla ya da uyku laboratuvarında bir gece kalınarak yapılabilir; hangisinin uygun olduğuna yakınmalar ve eşlik eden hastalıklar göz önüne alınarak karar verilir. Test, nefesin ne sıklıkta durduğunu ya da azaldığını ve oksijenin ne ölçüde düştüğünü gösterir; hastalık buna göre hafif, orta ya da ağır olarak derecelendirilir. Telefon uygulamaları ve uyku izleme bilekliklerinin sonuçları güvenilir olmayabilir. Testin aşamalarını uyku testi sayfasında bulabilirsiniz.

KBB muayenesinde uyku apnesine yol açan tıkanma yeri nasıl değerlendirilir?

Muayenede burun, ağız içi, bademcikler, yumuşak damak, dil kökü, çene yapısı ve boyun değerlendirilir; burun ve boğaz geçidi gerek görülürse ince bir endoskopla incelenir. Burunda tıkanıklık varsa nedeni ayrıca araştırılır; bunu burun tıkanıklığı başlığında ele aldım. Cerrahi ya da implant düşünülen seçilmiş kişilerde, tıkanmanın yerini görmek amacıyla ilaçla sağlanan uyku sırasında hava yolunun incelendiği uyku endoskopisi gerek görülürse yapılabilir. Tiroit testleri ya da kalp ritmi kaydı gibi ek incelemeler de gerek görülürse istenebilir.

Obstrüktif Uyku Apnesi Nasıl Tedavi Edilir?

Obstrüktif uyku apnesinin tedavisi, uyku sırasında solunum yolunu açık tutmayı ve yakınmaları azaltmayı amaçlar. Hastalığın şiddeti, tıkanmanın yeri, eşlik eden hastalıklar ve kişinin tedaviyi sürdürebilmesi göz önüne alınarak seçeneğe muayene ve test bulgularına göre hekimle birlikte karar verilir; birden fazla yöntem birlikte kullanılabilir.

Uyku apnesinde yaşam düzeninde hangi değişiklikler yardımcı olabilir?

  • Kilo verme: Fazla kilosu olan kişide kilo kaybı yakınmaları azaltabilir, ancak uyku apnesini her zaman ortadan kaldırmaz.
  • Alkolden kaçınma: Özellikle yatmadan önceki saatlerde alkol almamak duraklamaların artmasını önlemeye yardımcı olabilir.
  • Yatış pozisyonu: Duraklamaları sırtüstü yatınca artan kişide yan yatmak yardımcı olabilir.
  • Sigara ve uyku düzeni: Sigarayı bırakmak, her gün aynı saatlerde yatıp kalkmak ve düzenli hareket etmek önerilir.

Hafif uyku apnesinde bu önlemler yakınmaları azaltmaya yardımcı olabilir; tek başına yeterli olup olmadıklarını test ve muayene bulgularına göre hekim değerlendirir.

Pozitif hava basıncı cihazı uyku apnesinde nasıl çalışır?

Uykuda burna ya da burun ve ağza takılan maske, hortumla yatak başındaki küçük bir cihaza bağlanır; cihazın gönderdiği basınçlı hava solunum yolunun kapanmasını önlemeye yardımcı olur. Etkisi cihazın her gece düzenli kullanılmasına bağlıdır; maskeye ve basınca alışmak zaman alabilir. Kullanımın ayrıntısını uyku apnesinde cihaz tedavisi sayfasında anlattım.

Uyku apnesinde ağız içi aygıt ve cerrahi hangi durumlarda gündeme gelir?

Uyku sırasında takılan, alt çeneyi öne alarak dilin geriye kaymasını önlemeye çalışan kişiye özel ağız içi aygıtlar, hastalığın şiddetine ve kişinin tercihine göre konuşulabilen bir seçenektir ve diş hekimiyle birlikte uygulanır. Burun tıkanıklığı cihaz ve aygıt kullanımını zorlaştırabildiği için nedeni ayrıca değerlendirilir. Cerrahi, büyük bademcik ya da belirgin bir yapısal darlık bulunan seçilmiş kişilerde gündeme gelebilir; işlemler tıkanmanın yerine göre burun, yumuşak damak ve bademcik, dil kökü ya da çeneye yönelik olabilir. Dili öne hareket ettiren siniri uyaran implant yöntemler de seçilmiş kişilerde uygulanabilir. Cerrahi uyku apnesini her zaman tümüyle ortadan kaldırmaz ve sonuçlar kişiden kişiye değişir; kapsamı ve riskleri horlama ve uyku apnesi cerrahisi sayfasında ele alınıyor.

Ankara'da Uyku Apnesi Kuşkusunda Değerlendirme ve İzlem Nasıl İlerler?

Ankara'da obstrüktif uyku apnesi kuşkusuyla yapılan değerlendirme; öykü ve KBB muayenesi, gerek görülürse uyku testi ve tedavinin bulgulara göre planlanması adımlarıyla ilerler. Uyku apnesi süreğen bir hastalık olduğundan tedavi başladıktan sonraki izlem de sürecin parçasıdır.

Uyku apnesi değerlendirmesine gelirken hangi bilgiler işe yarar?

  • Gündüz uyku hâlinin etkisi: Okurken, toplantıda ya da araç kullanırken uyku bastırıp bastırmadığı.
  • Uyku düzeni: Yatış ve kalkış saatleri ile gece uyanmalarını gösteren, bir süre tutulmuş uyku günlüğü.
  • Yakınmaların başlangıcı: Horlama ve uyku hâlinin kilo artışıyla ya da hareketin azalmasıyla birlikte başlayıp başlamadığı.
  • Hastalıklar ve ilaçlar: Tansiyon, kalp, şeker ya da tiroit hastalıkları ile düzenli kullanılan ilaçların listesi; daha önce yapılmış uyku testi varsa sonucu.

Uyku apnesi tedavisinde süreklilik ve kontrol neden önemlidir?

Uyku apnesi tedavisinin etkisi, tedavinin ne kadar düzenli sürdürüldüğüne bağlıdır. Cihaz tedavisinin ilk döneminde maske uyumu ve kullanım düzeni izlenir, maskenin oturuşu ya da basınca alışma gibi sorunlar konuşulur. Belirgin kilo değişimi, yeni yakınmalar ya da tedaviye karşın süren gündüz uyku hâli planın yeniden gözden geçirilmesini gerektirebilir; kontrollerin zamanlamasını hekim belirler.

Obstrüktif uyku apnesinde tedavi, tıkanmanın yeri, hastalığın şiddeti ve kişinin günlük yaşamı birlikte ele alınarak seçilir. İzlenecek yol bu bulgulara göre hekimle birlikte belirlenir ve tedavinin etkisi kontrollerle gözden geçirilir.

Tıbbi inceleme: Yayımlanma: Son güncelleme:

Kaynakça

Bu içerik, aşağıdaki tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.

  1. MedlinePlus — Obstructive sleep apnea - adults
  2. NHS — Sleep apnoea
  3. Cleveland Clinic — Obstructive Sleep Apnea (OSA)
  4. MSD Manual — Sleep Apnea
  5. healthdirect — Obstructive sleep apnoea (OSA)
  6. ENT Health (AAO-HNS) — Snoring, Sleeping Disorders, and Sleep Apnea
  7. ENT Health (AAO-HNS) — Surgery for Obstructive Sleep Apnea
  8. American Academy of Sleep Medicine (Sleep Education) — Obstructive Sleep Apnea
  9. Kapur VK, Auckley DH, Chowdhuri S, et al. Clinical Practice Guideline for Diagnostic Testing for Adult Obstructive Sleep Apnea: An American Academy of Sleep Medicine Clinical Practice Guideline. J Clin Sleep Med. 2017.
  10. Patil SP, Ayappa IA, Caples SM, et al. Treatment of Adult Obstructive Sleep Apnea with Positive Airway Pressure: An American Academy of Sleep Medicine Clinical Practice Guideline. J Clin Sleep Med. 2019.