İçeriğe geç
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82 · Beştepe, Yenimahalle / Ankara selimerbek@gmail.com
Menü
0 (312) 511 07 00
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82, Beştepe – Yenimahalle / Ankara
Boğaz ve Ağız Hastalıkları

Ağız Yaraları ve Aftlar

Aft, bulaşıcı olmayan ağrılı bir ağız yarasıdır ve çoğu bir-iki haftada geçer. Uçuktan, sürtünme yaralarından ve öteki ağız yaralarından farkını sıraladım.

Aft (aftöz ülser), ağzın içinde çıkan, ortası beyaz ya da sarı, çevresi kırmızı, ağrılı ve bulaşıcı olmayan yuvarlak bir yaradır. Ağız yaralarının en sık görülen türüdür ve çoğunlukla bir-iki hafta içinde kendiliğinden iyileşir. Ağızda yara yapan başka durumlar da vardır: dudak çevresinde çıkan uçuk, sürtünmeye bağlı yaralar, enfeksiyonlar ve seyrek olarak tümörler. Ankara'da ağız yarası nedeniyle yapılan muayenede amaç, yaranın aft mı yoksa başka bir durumun belirtisi mi olduğunu ayırt etmek ve iki-üç hafta içinde iyileşmeyen yaraları gözden kaçırmamaktır.

Ağız Yarası ve Aft Nedir?

Ağız yarası, ağzın içini döşeyen örtünün (mukoza) üst katmanının bozulmasıyla oluşan açık yaradır; aft bu yaraların en sık rastlanan türüdür. Aft kanser değildir ve kansere yol açmaz.

Aft ağzın içinde nasıl görünür?

Aft sığ, yuvarlak ya da oval bir yaradır; ortası beyaz, sarı ya da gri, kenarı kırmızıdır. Çoğunlukla bir santimetreden küçüktür ve tek başına ya da birkaçı bir arada çıkabilir. Yanağın ve dudağın iç yüzü, dil, ağız tabanı ve yumuşak damak gibi yumuşak dokularda oluşur. Aftta içi sıvı dolu kabarcık evresi yoktur; bu özellik onu uçuktan ayıran görünüm farklarından biridir.

Aft dışında hangi durumlar ağız yarası yapar?

  • Uçuk: Herpes simpleks virüsüne bağlıdır ve bulaşıcıdır. Çoğunlukla dudak çevresinde, yanma ya da karıncalanmanın ardından içi sıvı dolu küçük kabarcık kümesi olarak başlar; ağız içinde de küçük yara kümesi biçiminde görülebilir. Belirtiler sürerken öpüşmekten ve bardak, çatal gibi eşyaları ortak kullanmaktan kaçınılır.
  • Sürtünme ve yaralanma: Sivri ya da kırık diş kenarı, ağza uymayan protez, diş teli ve sıcak yiyecek yanığı ağız örtüsünde yara açabilir.
  • Öteki enfeksiyonlar: Ağız mantarı (pamukçuk) ağız örtüsünde iltihaba yol açabilir; el-ayak-ağız hastalığı gibi bazı virüs enfeksiyonlarında da ağız içinde çok sayıda yara görülür.
  • Ağız örtüsünün öteki hastalıkları: Yanak içinde beyaz, dantelsi çizgilerle seyreden liken planus ile beyaz ya da kırmızı lekeler bu gruptadır; bunları ağız içi lezyonlar sayfasında anlattım.

Aftın Belirtileri Nelerdir?

Aftın temel belirtisi, yaranın küçüklüğüyle orantısız görünen ağrıdır. Yemek yemek, bir şey içmek, konuşmak ve diş fırçalamak ağrıyı artırabilir; acı, tuzlu ve ekşi yiyecekler ağrıyı daha da belirginleştirir. Ağrının birkaç gün içinde azalması beklenir.

Aft çıkmadan önce ağızda ne hissedilir?

Yara belirmeden önce o bölgede yanma ya da karıncalanma duyulabilir. Ardından kırmızı bir nokta ya da kabartı oluşur ve açık yaraya dönüşür. İyileşme başladığında yaranın rengi griye döner.

Büyük aftlar küçük aftlardan hangi yönleriyle ayrılır?

Büyük aftlar daha seyrek görülür ve kenarları düzensizdir. İyileşmeleri küçük aftlara göre uzun, kimi zaman haftalarca sürebilir ve iz bırakabilir. Şiddetli ataklarda ateş, boyundaki lenf bezlerinde şişme ve genel bir halsizlik tabloya eklenebilir.

Aft Neden Çıkar?

Aftın nedeni tam olarak bilinmemektedir; bağışıklık sisteminin işleyişinin, kalıtsal yatkınlığın ve çeşitli tetikleyicilerin birlikte rol oynadığı düşünülür. Bulaşıcı değildir: öpüşmeyle ya da ortak kullanılan bardak ve çatalla başkasına geçmez.

Aftı tetikleyebilen etkenler nelerdir?

  • Küçük yaralanmalar: Yanağı ya da dili ısırmak, dişleri sert fırçalamak, diş tedavisi sırasındaki zedelenme, diş teli ya da protezin sürtmesi.
  • Stres ve yorgunluk: Gergin, kaygılı ve yorgun geçen dönemlerde aft çıkabilir.
  • Bazı besinler: Asitli meyveler, çikolata ve yer fıstığı gibi besinler kimi kişilerde atağı başlatabilir ya da ağırlaştırabilir.
  • Hormonal dönemler: Adet dönemi ve gebelik gibi hormonal değişimlerin yaşandığı zamanlar.
  • Besin öğesi eksiklikleri: Demir, B12 vitamini ya da folat eksikliği.
  • Sigarayı bırakma dönemi: Sigara bırakıldıktan sonraki ilk dönemde ağızda yaralar görülebilir.
  • Bazı ilaçlar: Kimi ilaçlar ağız yarasına yol açabilir; böyle bir kuşkuda ilaç kendi kendine bırakılmaz, muayenede hekime bildirilir.

Aft kimlerde ve hangi yaşlarda sık görülür?

Aft herkeste çıkabilir. Yineleyen aftlar çoğunlukla çocuklukta başlar ve en sık ergenlik döneminde görülür; yaş ilerledikçe atakların sıklığı ve şiddeti azalma eğilimindedir. Bazı ailelerde birden çok kişide görülmesi kalıtsal yatkınlığı düşündürür. Kimi kişide yılda birkaç kez bir iki aft çıkarken kimi kişide ataklar neredeyse aralıksız sürebilir.

Aft ve Ağız Yarasında Tanı Nasıl Konur?

Aft tanısı çoğunlukla yaranın görünümüne ve yaptığı ağrıya bakılarak, muayeneyle konur. Aft demeden önce ağızda yara yapabilen öteki nedenlerin gözden geçirilmesi gerekir.

Ağız yarası muayenesinde neler sorulur ve nereye bakılır?

Yaranın ne zaman başladığı, daha önce yineleyip yinelemediği, beslenme düzeni, kullanılan ilaçlar, tütün kullanımı, diş macunu ve gargara gibi ağız bakım ürünleri ile ağızdaki olası bir yaralanma sorulur. Muayenede ilk baktığım şey yaranın yeri ve görünümüdür; ardından dudaklar, diş etleri, dilin üstü, yanları ve altı, ağız tabanı, damak ve boyun gözden geçirilir. Deride, gözde ya da genital bölgede yara ve döküntü olup olmadığı da sorgulanır.

Aft tanısında ek tetkike ne zaman gerek duyulur?

Ek tetkik gerekip gerekmediğine öykü ve muayene bulgularına göre hekim karar verir. Sık yineleyen, alışılmadık büyüklükte olan ya da başka belirtilerle birlikte seyreden aftlarda altta yatan bir durum araştırılabilir. Bunlar arasında demir, B12 vitamini ve folat eksikliği, çölyak hastalığı ve iltihabi bağırsak hastalıkları, bağışıklık sistemini zayıflatan durumlar ile ağızda ve genital bölgede yineleyen yaralarla giden, birden çok organı tutabilen iltihabi bir hastalık sayılabilir. Gerek görülürse kan testleri istenir, gerekirse ilgili bölümle birlikte değerlendirme yapılır. Belirgin bir nedeni bulunmayan ve iyileşmeyen yaradan küçük bir parça alınıp incelenmesi (biyopsi) de gündeme gelebilir.

Aft Nasıl Tedavi Edilir?

Aftların çoğu tedavi gerektirmeden kendiliğinden iyileşir. Aftın yeniden çıkmasını bütünüyle önleyen bir tedavi bilinmemektedir; yaklaşımın amacı ağrıyı azaltmak, iyileşme süresini kısaltmak ve yinelemeleri seyreltmektir.

Aft döneminde günlük alışkanlıklarda neler değiştirilebilir?

  • Diş fırçası: Yumuşak kıllı bir fırçayla nazik fırçalama yarayı daha az tahriş eder; ağız bakımı bu dönemde de sürdürülür.
  • Yiyecekler: Acı, tuzlu ve ekşi yiyecekler ile kızarmış ekmek, cips gibi sert ve kıtır yiyeceklerden uzak durmak ağrıyı azaltmaya yardımcı olabilir; yumuşak yiyecekler seçilir.
  • İçecekler: Çok sıcak ve asitli içeceklerden kaçınılır; serin içecekleri pipetle içmek yardımcı olabilir.
  • Gargara seçimi: Alkol içeren gargaralar yarayı tahriş edebildiğinden kullanılmaz.

Şiddetli ya da inatçı aftta tedavi nasıl planlanır?

Ağrıyı azaltmaya yönelik jel ya da gargaralar hekim ya da eczacı önerisiyle kullanılabilir; bunlar ağrıyı hafifletmeyi amaçlar, aftın nedenini ortadan kaldırmaz. Şiddetli, uzun süren ya da üzerine enfeksiyon eklenen yaralarda hekim reçeteli ilaçlar önerebilir. İlacın biçimini ve kullanım süresini yaraların sayısına ve yaygınlığına göre hekim belirler. Altta yatan bir eksiklik ya da hastalık saptanırsa tedavisini hekim düzenler.

Aft ataklarının sıklığı azaltılabilir mi?

Tetikleyicileri tanıyıp onlardan kaçınmak atakları seyreltebilir. Atağı başlattığı düşünülen besinlerden uzak durmak, stresi azaltmak, diş teli ve protezin ağza iyi oturmasına özen göstermek ve düzenli diş kontrolü bu açıdan yardımcı olabilir. Tükürük ağız örtüsünü koruduğu için tükürüğü azaltan durumlar da ağız yarasını kolaylaştırır; bu konunun ayrıntısı ağız kuruluğu sayfasındadır.

Ağız Yarası Hangi Durumda Muayene Gerektirir?

İki-üç hafta içinde iyileşmeyen ağız yarası, küçük ya da ağrısız olsa bile muayene edilmelidir. Bazı belirtiler ise bu süreyi beklemeden hekime görünmeyi gerektirir.

Uzun süren ağız yarası neden önemsenir?

Ağız yaralarının büyük bölümü ciddi bir hastalığın belirtisi değildir; yine de iyileşmeyen bir yara kimi zaman ağız kanserinin ilk belirtisi olabilir. Bu olasılık düşük olsa da yaranın görülmesi, hekim gerekli görürse parça alınarak incelenmesi gerekir. Ağız kanserinin öteki belirtilerini ve tanı sürecini ağız ve dil kanseri sayfasında ele aldım.

Aftta hangi belirtiler iki-üç haftayı beklemeden muayene gerektirir?

  • Yeme içmeyi engelleyen ağrı: Yeterince sıvı alınamadığında sıvı kaybı gelişebilir. Yutmanın güçleştiği öteki durumları yutma güçlüğü sayfasında bulabilirsiniz.
  • Ateşle birlikte yaygın yaralar: Ateş, deride kabarcık ya da döküntü ve gözde iltihap, yaraların bütün vücudu ilgilendiren bir hastalığa bağlı olabileceğini düşündürür.
  • Başka bölgelerde yakınma: Deride ya da genital bölgede yara; eklemlerde ağrı, kızarıklık, şişlik; ishal, karın ağrısı ya da kilo kaybı.
  • Alışılmadık görünüm: Öncekilerden büyük, boğazın arkasına yakın, kanayan ya da giderek daha ağrılı ve kızarık hale gelen yara. Yutkunurken duyulan ağrının öteki nedenleri boğaz ağrısı sayfasında yer alıyor.
  • Sık yineleme: Atakların sıklaşması ya da eski yaralar iyileşmeden yenilerinin çıkması.
  • Zayıf bağışıklık: Bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde çıkan her ağız yarası.

Ankara'da Ağız Yarası ve Aft İçin Muayene Süreci Nasıl İlerler?

Ankara'da ağız yarası değerlendirmesi öyküyle başlar, ağız içinin ve boynun muayenesiyle sürer; tedavi ve izlem bulunan nedene göre planlanır. Yara aftla uyumluysa yakınmayı azaltmaya yönelik önerilerle izlenebilir. Görünümü ya da süresi aftla uyuşmayan yaralarda gerek görülürse kan testleri ya da biyopsi istenir.

Ağız yarası muayenesine gelirken hangi bilgiler işe yarar?

  • Yaranın öyküsü: İlk ne zaman çıktığı, kaç gün sürdüğü ve ne sıklıkla yinelediği.
  • İlaçlar ve ürünler: Düzenli kullanılan ilaçlar ile ağza uygulanan jel, gargara ve diş macunu.
  • Kuşkulanılan tetikleyiciler: Atak öncesinde yenen besinler, yeni başlanan bir ağız bakım ürünü, diş teli ya da protez.
  • Eşlik eden yakınmalar: Deri, göz, genital bölge, eklem ve sindirim sistemiyle ilgili belirtiler.
  • Önceki sonuçlar: Varsa eski kan tahlilleri ve biyopsi raporları.

Aft izleminde kontrol nasıl planlanır?

Kontrol zamanını yaranın görünümüne ve süresine göre hekim belirler. Beklenen sürede iyileşmeyen ya da görünümü değişen yara yeniden muayene edilir. Aft bağırsak, deri, göz ya da eklem yakınmalarıyla birlikte seyrediyorsa izlem gerek görülürse ilgili uzmanlık alanlarıyla birlikte sürdürülür.

Aft, yakınması ve yineleme sıklığı kişiden kişiye değişen, çoğunlukla kendiliğinden iyileşen bir ağız yarasıdır. Ağız yarasında asıl izlenmesi gereken şey süredir: beklenen sürede kapanmayan yaranın nedeni muayeneyle belirlenmelidir.

Tıbbi inceleme: Yayımlanma: Son güncelleme:

Kaynakça

Bu içerik, aşağıdaki tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.

  1. NHS — Mouth ulcers
  2. MedlinePlus — Canker sore
  3. MedlinePlus — Mouth ulcers
  4. MSD Manual — Recurrent Aphthous Stomatitis
  5. MSD Manual — Mouth Sores and Inflammation
  6. Cleveland Clinic — Mouth Ulcer
  7. healthdirect — Mouth sores and ulcers (canker sores)
  8. NIDCR — Fever Blisters & Canker Sores
  9. ENT Health (AAO-HNS) — Mouth Sores FAQs
  10. Sánchez-Bernal J, Conejero C, Conejero R. Recurrent Aphthous Stomatitis. Actas Dermosifiliogr (Engl Ed). 2020.