İçeriğe geç
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82 · Beştepe, Yenimahalle / Ankara selimerbek@gmail.com
Menü
0 (312) 511 07 00
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82, Beştepe – Yenimahalle / Ankara
Denge ve Baş Dönmesi

Baş Dönmesi

Baş dönmesi kimi kişide dönme, kimi kişide sersemlik ya da sendeleme olarak hissedilir. İç kulaktan kalp ritmine uzanan nedenleri ve acil işaretleri sıraladım.

Baş dönmesi, kişinin kendisinin ya da çevresinin döndüğünü hissetmesinden bayılacak gibi olmaya ve sendelemeye kadar uzanan farklı duyumların ortak adıdır; bir hastalık değil, bir belirtidir. Her yaşta görülür, yaş ilerledikçe sıklaşır. Çoğu zaman ciddi bir nedene bağlı değildir ve kendiliğinden geçebilir; kaynağı ise iç kulaktan tansiyona, kalp ritminden ilaçlara kadar geniş bir alana yayılır. Ankara'da baş dönmesiyle başvuran kişide ilk iş, yakınmanın nasıl hissedildiğini ve acil bir durumun işareti olup olmadığını anlamaktır.

Baş Dönmesi Nedir ve Nasıl Hissedilir?

Baş dönmesi, denge duygusunun bozulmasıyla ortaya çıkan ve herkesin farklı sözcüklerle tarif ettiği bir yakınmadır. Aynı kişi bile yakınmasını bir atakta dönme, bir başkasında sersemlik olarak anlatabilir.

Baş dönmesi hangi duyumlar biçiminde yaşanır?

  • Dönme hissi (vertigo): Gerçekte hareket yokken kişinin kendisinin ya da çevresinin döndüğü, bazen bir yana çekildiği duyumdur.
  • Bayılacak gibi olma: Kafada hafiflik ve göz kararmasıdır; beyne yeterli kan gitmediğinde ortaya çıkabilir.
  • Dengesizlik: Ayakta ya da yürürken sendeleme, düşecekmiş gibi olmadır; dönme hissi bulunmayabilir.
  • Belirsiz sersemlik: Kafanın boş ya da bulanık hissedilmesidir; ilaçlar, kaygı ve genel hastalıklarla ilişkili olabilir.

Vertigo ile baş dönmesi aynı şey midir?

Vertigo, baş dönmesinin bir türüdür; her baş dönmesi vertigo değildir. Vertigo bir tanı da değildir, duyumun adıdır ve nedeni ayrıca araştırılır. Atak sırasında bulantı, kusma ve gözlerde istemsiz ritmik hareket (nistagmus) görülebilir. Beyin dengeyi iç kulaktan, gözlerden ve bacaklardaki duyu alıcılarından gelen bilgileri birleştirerek korur; bu bilgi akışı bozulduğunda baş dönmesi hissedilir.

Baş Dönmesine İç Kulak ve Denge Sisteminin Hangi Hastalıkları Yol Açar?

Dönme biçimindeki baş dönmesinin en sık nedenleri iç kulağın ve denge sinirinin hastalıklarıdır ve çoğu iyi huyludur. Eşlik eden işitme azalması ya da çınlama, muayenede iç kulak kaynağını düşündüren bulgulardandır.

Dönme biçimindeki baş dönmesinin sık nedenleri nelerdir?

  • Kristal kayması: Yatakta dönme ya da eğilme gibi belirli baş hareketleriyle gelen, şiddetli ama çoğunlukla bir dakikadan kısa ataklardır; ayrıntılarını kristal kayması sayfasında anlattım.
  • Vestibüler nörit: Denge sinirinin, virüse bağlı olduğu düşünülen iltihabıdır; işitme kaybı olmadan birden başlayan ve birkaç gün sürebilen şiddetli dönme yapar. Seyri vestibüler nörit sayfasında yer alıyor.
  • Meniere hastalığı: Yineleyen dönme ataklarına çoğunlukla tek kulakta çınlama, işitme azalması ve dolgunluk eşlik eder; özelliklerini Meniere hastalığı başlığında ele aldım.
  • Vestibüler migren: Çoğunlukla kendisinde ya da ailesinde migren olanlarda görülür ve ataklara baş ağrısı eşlik edebilir; vestibüler migren sayfasından okuyabilirsiniz.

Baş dönmesine daha seyrek hangi kulak ve denge sorunları yol açar?

Yüksek sesle ya da hapşırma gibi basınç artışlarıyla gelen baş dönmesi, üst yarım daire kanalını örten kemikteki açıklıkla (süperior kanal dehisansı) ilişkili olabilir. Her iki iç kulağın denge işlevi birlikte zayıfladığında (iki taraflı vestibüler kayıp) yürürken ve ayakta dengesizlik öne çıkar; baş hareket ederken görüntü bulanıklaşabilir ya da sallanıyormuş gibi algılanabilir. Taşıt tutması (hareket hastalığı) yolculukta baş dönmesi yapabilir. Denge-işitme sinirinin iyi huylu tümörü de seyrek nedenlerdendir.

Baş Dönmesi İç Kulak Dışında Hangi Nedenlerle Ortaya Çıkar?

Baş dönmesi iç kulak dışında tansiyon ve kalp sorunları, ilaçlar, kaygı, genel hastalıklar ve beyni ilgilendiren nedenlerle de ortaya çıkabilir. Beyne yeterli kan, oksijen ya da şeker ulaşmadığında dönme hissi olmadan sersemlik ve bayılacak gibi olma görülebilir.

Baş dönmesine tansiyon ve kalp ritmi nasıl yol açar?

Oturur ya da yatar durumdan hızla kalkınca tansiyonun birden düşmesi göz kararmasının nedenlerindendir; yakınma baş hareketiyle değil, ayağa kalkmakla ilişkilidir. Kusma, ishal ya da ateşe bağlı susuz kalma da aynı yakınmayı yapabilir. Kalp ritminin düzensizleşmesi gibi kalp sorunlarında baş dönmesine genellikle göğüs ağrısı ya da çarpıntı eşlik eder.

İlaçlar, kaygı ve genel hastalıklar baş dönmesini nasıl etkiler?

  • İlaç yan etkisi: Başta tansiyon ilaçları ve sakinleştiriciler olmak üzere birçok ilaç baş dönmesi yapabilir; ilacın ya da dozunun değiştirilmesine hekim karar verir.
  • Kaygı ve stres: Kaygı, panik ve depresyonda baş dönmesi daha sık görülür; hızlı soluk alıp vermek sersemlik yapabilir.
  • Kansızlık ve kan şekeri düşüklüğü: Halsizlik, solukluk ya da terlemeyle birlikte sersemlik görülebilir.
  • İleri yaş: İleri yaşta baş dönmesinde çoğu zaman ilaç yan etkileri ile yaşa bağlı duyu kayıpları birlikte rol oynar.

Beyin sapı ve beyincik sorunları baş dönmesine nasıl yol açar?

Denge bilgisini işleyen beyin sapını ve beyinciği etkileyen inme, kanama, multipl skleroz ve tümörler de baş dönmesi yapabilir. Birden başlayıp kesintisiz süren, yürüme güçlüğünün ya da baş ağrısının eşlik ettiği baş dönmesinde bu nedenler akla gelir; ayrıntılarını merkezi kaynaklı baş dönmesi sayfasında inceledim. Üç aydan uzun süren, çoğu gün hissedilen ve kalabalık ortamlarda artabilen sallanma hissi ise ayrı bir tablodur; açıklamasını kronik dengesizlik sayfasına bıraktım.

Baş Dönmesi Ne Zaman Acil Servise, Ne Zaman Muayeneye Başvurmayı Gerektirir?

Baş dönmesinin çoğu ciddi bir hastalığa bağlı değildir; ancak inmeyi düşündüren şu belirtilerden biri eşlik ediyorsa beklemeden 112 aranmalı ya da acil servise başvurulmalıdır.

  • Yüzde kayma: Ağız kenarının ya da yüzün bir yanının düşmesi.
  • Kol ya da bacakta güçsüzlük: Bir yanda güç kaybı, uyuşma ya da kolu, bacağı oynatamama.
  • Konuşma ve yutma bozukluğu: Konuşmanın peltekleşmesi ya da anlaşılmaz hale gelmesi, yutmada güçlük.
  • Görme değişikliği: Çift görme ya da görmenin birden azalması.
  • Yürüme güçlüğü: Destek olmadan yürüyememe ya da ayakta duramama.
  • Şiddetli baş ağrısı: Yeni başlayan ya da alışılmadık şiddette baş ağrısı, boyun ağrısı.

Bu belirtiler kısa sürede geçse bile beklenmez. Baş dönmesi olan kişi acile kendisi araç kullanarak gitmemeli, kullandığı ilaçları yanına almalıdır.

Baş dönmesine göğüs ağrısı, bayılma ya da kafa darbesi eşlik ederse ne yapılır?

Baş dönmesiyle birlikte göğüs ağrısı, kalbin düzensiz attığı hissi, nefes darlığı, bayılma, nöbet ya da başa alınmış bir darbe varsa da 112 aranır. Yüksek ateşe baş ağrısı ya da belirgin boyun sertliğinin eşlik etmesi ve kusma nedeniyle sıvıların tutulamaması da acil değerlendirme gerektirir.

İlk kez yaşanan ya da yineleyen baş dönmesinde muayene nasıl planlanır?

İlk kez yaşanan, geçmeyen ya da yineleyen, yeni bir ilaçtan sonra başlayan, işitme azalması ya da çınlamayla birlikte olan ve günlük işleri aksatan baş dönmesi için muayene gerekir. Şiddetli olan, bir saatten uzun süredir kesintisiz devam eden, kusmayla gelen ya da işitmenin birden azaldığı baş dönmesi ise beklenmeden değerlendirilmelidir.

Baş Dönmesinin Nedeni Nasıl Araştırılır?

Baş dönmesinin nedeni çoğu kez ayrıntılı öykü ve muayeneyle anlaşılır; kan tahlili ve görüntülemenin gerekip gerekmediğine bu bulgulara göre karar verilir. Duyumu sözcüklerle anlatmak zor olabildiği için yakınmanın ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü, sürekli mi ataklar halinde mi olduğu ve baş hareketi ya da ayağa kalkma gibi neyle tetiklendiği sorulur; çınlama, baş ağrısı, düşmeler ve yeni başlanan ilaçlar da değerlendirmeye katılır.

Baş dönmesi muayenesinde nelere bakılır?

  • Kulak ve işitme: Kulak yolu ve kulak zarı incelenir; gerek görülürse işitme testi istenir.
  • Göz hareketleri: Kendiliğinden ya da başın belirli konumlarında ortaya çıkan istemsiz göz hareketlerinin yönü ve süresi nedeni ayırmada yol gösterir.
  • Baş pozisyon testleri: Gerek görülürse kişi oturur durumdan hızla sırtüstü yatırılarak dönme hissi ve göz hareketleri izlenir; test yakınmayı kısa süreliğine tetikleyebilir.
  • Yürüme ve denge: Yürüyüş ve koordinasyon değerlendirilir.
  • Tansiyon ve kalp: Gerek görülürse tansiyon yatarken ve ayakta ölçülür, kalp elektrosu istenir.

Baş dönmesinde denge testlerine ve görüntülemeye nasıl karar verilir?

Neden muayeneyle açıkça ortaya çıkmadığında göz hareketlerini kamerayla kaydeden denge testleri istenebilir; nasıl uygulandığını videonistagmografi sayfasında bulabilirsiniz. Beyin kaynaklı bir nedeni düşündüren bulgu ya da tek kulakta ilerleyen işitme kaybı gibi durumlarda gerek görülürse manyetik rezonans (MR) görüntülemesi istenir; kan tahlilleri de kuşkulanılan nedene göre seçilir.

Baş Dönmesi Nedene Göre Nasıl Tedavi Edilir?

Baş dönmesinin tedavisi altta yatan nedene yöneliktir; her baş dönmesine uygulanan tek bir tedavi yoktur. Birçok kişide yakınma tedavi gerekmeden gerileyebilir; neden bir ilaç ya da başka bir hastalıksa önce o ele alınır.

Baş dönmesinde manevra, egzersiz ve ilaçların yeri nedir?

Kristal kaymasında başın sırayla belirli konumlara getirildiği, kristalleri yerine taşımayı amaçlayan yeniden konumlandırma manevraları uygulanabilir; bazen birkaç kez yinelenmesi gerekir. Süreğen dengesizlikte ve vestibüler nörit gibi denge kaybı bırakabilen durumlarda kişiye göre düzenlenen baş, göz ve denge egzersizleri önerilebilir; programın içeriğini vestibüler rehabilitasyon sayfasında açıkladım. Dönme hissini ve bulantıyı baskılayan ilaçlar atak döneminde hekimin uygun gördüğü süreyle kullanılabilir; uyku hali yapabildikleri için araç kullanma ve düşme açısından dikkat gerekir. Bu seçeneklerden görülen yarar kişiden kişiye değişir.

Yineleyen baş dönmesinde ev ortamı ve günlük işler nasıl düzenlenir?

Baş dönmesi başlayınca hemen oturmak ya da uzanmak düşmeyi önlemeye yardımcı olur; atakta karanlık, sessiz bir odada kıpırdamadan dinlenmek yakınmayı azaltabilir. Yataktan kalkmadan önce kenarda bir süre oturmak, gece kalkınca ışığı yakmak, eğilmek yerine çömelmek ve ani baş hareketlerinden kaçınmak önerilir. Tutunacak yerler, alçak topuklu ayakkabı ve gerekiyorsa baston düşme riskini azaltmaya yardımcı olur. Baş dönerken ve belirtiler geçtikten sonra bir süre araç ve ağır makine kullanılmaz; araç kullanmaya dönüş hekimle konuşulur.

Ankara'da Baş Dönmesi İçin Muayene ve Tedavi Süreci Nasıl İlerler?

Ankara'da baş dönmesi değerlendirmesi öykü ve muayeneyle başlar; testler ve tedavi bu bulgulara göre planlanır.

Baş dönmesi değerlendirmesinde muayeneden kontrole hangi adımlar izlenir?

İlk görüşmedeki öykü ve muayeneden sonra, gerek görülürse işitme ve denge testleri, görüntüleme ya da kan tahlili istenir. Manevra uygulanan kişide yakınmanın sürüp sürmediği kontrolde yeniden değerlendirilir, egzersiz programındaki kişide ilerleme izlenir. Yakınma sürer ya da yeni belirti eklenirse değerlendirme yinelenir; neden başka bir alanı ilgilendiriyorsa ilgili uzmanlık alanıyla birlikte değerlendirilir.

Baş dönmesi muayenesine gelirken yanında neler bulundurmak işe yarar?

Atakların ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü ve neyle tetiklendiğine ilişkin kısa notlar tanıya yardımcı olur. Kullanılan ilaçların ve takviyelerin listesi ile önceki işitme, denge ve görüntüleme sonuçları da değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Baş dönmesinde tedavinin yönünü muayenede bulunan neden belirler ve seyir kişiden kişiye değişir. Acil işaretleri tanımak ise her baş dönmesinde önemlidir.

Tıbbi inceleme: Yayımlanma: Son güncelleme:

Kaynakça

Bu içerik, aşağıdaki tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.

  1. MSD Manual — Dizziness and Vertigo
  2. MedlinePlus — Dizziness
  3. NHS — Dizziness
  4. NHS — Vertigo
  5. NHS — Symptoms of a stroke
  6. Cleveland Clinic — Dizziness
  7. NIDCD — Balance Disorders
  8. Muncie HL, Sirmans SM, James E. Dizziness: Approach to Evaluation and Management. Am Fam Physician. 2017.
  9. Edlow JA, Carpenter C, Akhter M, et al. Guidelines for reasonable and appropriate care in the emergency department 3 (GRACE-3): Acute dizziness and vertigo in the emergency department. Acad Emerg Med. 2023.
  10. Strupp M, Kim JS, Murofushi T, et al. Bilateral vestibulopathy: Diagnostic criteria Consensus document of the Classification Committee of the Bárány Society. J Vestib Res. 2017.