İçeriğe geç
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82 · Beştepe, Yenimahalle / Ankara selimerbek@gmail.com
Menü
0 (312) 511 07 00
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82, Beştepe – Yenimahalle / Ankara
Baş-Boyun Hastalıkları

Boyunda Kitle

Boyunda ele gelen bir şişlik kendi başına hastalık değil, bir belirtidir. Hangi şişliğin izlendiğini, hangisinin incelendiğini özetledim.

Boyunda kitle, boyunda elle hissedilen ya da gözle görülen bir şişlik, yumru veya kabarıklıktır; kendi başına bir hastalık değil, altta yatan bir durumun belirtisidir. Halk arasında boyunda beze ya da boyunda yumru diye de anılır. Çocuklarda boyun kitlelerinin çoğu, bir enfeksiyon sırasında büyüyen lenf bezlerinden kaynaklanır. Erişkinde ise nedeni anlaşılamayan ve geçmeyen bir kitlenin kaynağının araştırılması gerekir. Ankara'da boyun kitlesiyle yapılan değerlendirmede amaç, şişliğin kaynağını ve izlemle mi ek tetkikle mi ele alınacağını belirlemektir.

Boyunda Kitle Nedir, Neden Bir Belirti Olarak Ele Alınır?

Boyunda kitle, boyundaki yapılardan birinin büyümesiyle ya da orada yeni bir doku oluşmasıyla ortaya çıkan olağan dışı şişliktir. Nedeni gelip geçen bir enfeksiyon da olabilir, daha ciddi bir hastalık da.

Boyunda kitle hangi yapılardan kaynaklanabilir?

  • Lenf bezleri: Enfeksiyonlarla savaşan lenf sisteminin bu küçük bezleri, boyunda ele gelen şişliklerin en sık kaynağıdır.
  • Tükürük ve tiroid bezleri: Bu bezlerin büyümesi ya da içlerinde gelişen yumrular bulundukları bölgede şişlik yapar.
  • Deri, deri altı ve kaslar: Deri kistleri, yağ dokusu yumruları ve boyun kaslarındaki zedelenme ya da kasılma da yumru gibi ele gelebilir.

Boyundaki kitle hangi biçimlerde ele gelir?

Kitle tek ya da birden çok, yumuşak, lastik kıvamlı ya da sert olabilir; parmakla itildiğinde oynayabilir ya da yerinde sabit durabilir. Nedenine göre ağrılı ya da ağrısızdır; ağrısız bir yumru, kişi farkına varmadan uzun süre yerinde kalabilir. Bu özellikler tek başına tanı koydurmaz.

Boyunda Kitleye Hangi Durumlar Yol Açar?

Boyunda kitlenin başlıca nedenleri enfeksiyona bağlı lenf bezi büyümesi, doğuştan kistler, tükürük ve tiroid bezi hastalıkları, deri altındaki iyi huylu oluşumlar ve tümörlerdir; hangisinin düşünüleceğine yaş, kitlenin yeri ve eşlik eden yakınmalar yol gösterir.

Enfeksiyona bağlı lenf bezi büyümesi boyunda nasıl şişlik yapar?

Soğuk algınlığı, boğaz ya da bademcik enfeksiyonu, diş, kulak veya sinüs enfeksiyonu sırasında boyundaki lenf bezleri büyüyebilir. Böyle bezler genellikle yumuşaktır ve enfeksiyon geçtikçe küçülmeleri beklenir; bu birkaç hafta ya da daha uzun sürebilir. Bakteriyle enfekte olan bez belirgin biçimde hassaslaşır, içinde irin toplanabilir (apse). Bezleri büyüten nedenlerin ayrıntısını lenf bezi büyümesi sayfasına bıraktım.

Doğuştan kistler ve deri altı oluşumlar boyunda nasıl yumru yapar?

Kimi kistler anne karnındaki gelişim sırasında oluşur; doğumdan beri var olduğu halde uzun süre fark edilmeyebilir, kimi zaman ancak iltihaplanıp şiştiğinde dikkat çeker. Doğuştan boyun kistlerinin türlerine ve tedavisine boyun kistleri sayfasında yer verdim. Deride ya da deri altında ele gelen düzgün yüzeyli yumrular çoğu kez deri kistidir; yumuşak ve parmakla oynayan bir şişlik ise yağ dokusundan gelişen iyi huylu bir oluşum (lipom) olabilir.

Tükürük bezi ve tiroid kaynaklı boyun şişlikleri nerede görülür?

Çene altındaki tükürük bezi, kanalını tıkayan bir taş, enfeksiyon ya da bezde gelişen bir tümör nedeniyle büyüyebilir; kabakulak da tükürük bezlerini şişiren enfeksiyonlardandır. Tükürük bezlerinin hastalıklarını bir arada tükürük bezi hastalıkları sayfasında bulabilirsiniz. Boynun ön ortasında, göğüs kemiğinin üstünde beliren şişlik ise tiroid bezinden kaynaklanabilir; en sık biçimi iyi huylu bir büyüme olan guatrdır, tiroid iltihabı ve kanseri daha seyrektir. Tiroiddeki yumruların nasıl değerlendirildiği tiroid nodülü ve guatr sayfasının konusudur.

Boyundaki Kitle Hangi Durumlarda Tümörle İlişkili Olabilir?

Boyundaki kitle iyi ya da kötü huylu bir tümörün belirtisi de olabilir; genel olarak enfeksiyona bağlı şişliklerden seyrektir, ancak erişkinde geçmeyen ve bir enfeksiyonla bağlantılı olmayan kitlede bu olasılık daha fazla önem kazanır. Kötü huylu kitleler ileri yaşta daha sık görülse de gençlerde de ortaya çıkabilir; kitlenin bulunması kanser olduğu anlamına gelmez.

Erişkinde geçmeyen boyun kitlesinde hangi tümörler düşünülür?

Belirti vermeyen bir boyun kitlesi, kimi zaman ağız, boğaz ya da gırtlakta başlamış bir kanserin ilk ya da tek bulgusu olabilir; bu kanserler boyundaki lenf bezlerine yayılarak şişlik yapar. Lenfoma (lenf sisteminden başlayan kanser), tiroid, tükürük bezi ve deri kanserleri ile vücudun başka bölgesinden yayılan kanserler de boyunda kitleyle kendini gösterebilir. Bu kanserlerin belirtilerini ve tedavisini baş-boyun kanserleri sayfasında ele aldım.

Boyun kitlesinin kaynağı araştırılırken hangi risk etkenleri göz önüne alınır?

Uzun süreli tütün ve alkol kullanımı, ağız, boğaz, gırtlak ve dil kanserlerinin başlıca nedenleridir. Bu nedenle sigara ve alkol kullanan erişkinde nedeni belli olmayan ve geçmeyen bir boyun kitlesinin değerlendirilmesi ayrı bir önem taşır. İnsan papilloma virüsü (HPV) de bademcik ve dil kökü kanserleri için risk etkenidir; bu kanserler sigara ve alkol kullanmayan, daha genç erişkinlerde de görülebilir ve tek bulguları boyundaki bir kitle olabilir. Risk etkenlerinin bulunması kanser olduğunu göstermez, değerlendirmenin kapsamını etkiler.

Boyunda Kitle Fark Edildiğinde Ne Zaman Muayene Gerekir?

Enfeksiyonla açıklanamayan ve iki hafta içinde küçülmeyen bir boyun kitlesi muayene edilmelidir; ne zamandan beri var olduğu bilinmeyen bir kitlede bu süre beklenmez. Enfeksiyonla birlikte ortaya çıkan şişliğin enfeksiyon geçtiği halde tümüyle kaybolmaması ya da yeniden büyümesi de muayene nedenidir; kaygı duyulan bir şişlikte iki hafta dolmadan da muayene olunabilir.

Boyundaki şişlikte hangi uyarı işaretleri beklemeden muayene gerektirir?

Aşağıdaki bulgulardan biri boyun kitlesine eşlik ediyorsa iki haftanın dolması beklenmeden muayene gerekir. Bu işaretler kanser bulunduğunu göstermez; kitlenin daha ayrıntılı incelenmesi gerektiğini gösterir.

  • Kitlenin kendisi: Sert, çevre dokulara yapışık ve oynamayan, giderek büyüyen ya da ağrısız olduğu halde geçmeyen bir kitle; üzerindeki deride açılan yara.
  • Ses ve yutma: Ses kısıklığı ya da ses değişikliği, yutma güçlüğü ya da yutarken ağrı.
  • Kulak ve boğaz: Kitleyle aynı yanda kulak ağrısı ya da işitme azalması, geçmeyen boğaz ağrısı.
  • Ağız, burun ve deri: Ağızda iyileşmeyen yara; tek yanlı burun tıkanıklığı, burun ya da ağızdan kanama, kan tükürme; yüzde ya da saçlı deride büyüyen veya renk değiştiren bir leke.
  • Genel durum: İstemeden kilo verme; uzayan ateş ya da gece terlemesi.

Ateşle hızla büyüyen boyun şişliği neden acil değerlendirilir?

Hızla büyüyen, kızaran ve ağrıyan bir boyun şişliğine yüksek ateş, şiddetli boğaz ağrısı, başı çevirmede güçlük ya da dilde şişlik eşlik ediyorsa ağız tabanında veya boğazın gerisinde gelişen derin bir boyun enfeksiyonu söz konusu olabilir. Bu enfeksiyonlar soluk yolunu daraltabildiği için böyle bir tabloda beklemeden acil servise gidilmelidir. Nefes almada güçlük, soluk alırken duyulan tiz ya da hırıltılı ses ya da tükürüğü yutamayıp ağızdan akıtma varsa 112 aranmalıdır.

Çocukta boyun şişliği nasıl değerlendirilir?

Çocuklarda boyun şişliği çok sık görülür; en sık neden enfeksiyonla büyüyen lenf bezleridir, bunun dışında iltihaplanan doğuştan bir kist, boyun zedelenmesi ya da tükürük bezi iltihabı da şişlik yapabilir. Kötü huylu nedenler seyrektir. Virüse bağlı şişliklerin birçoğu tedavi gerekmeden kaybolduğundan tetkik gerekip gerekmediğine muayeneye göre hekim karar verir. Sıvıları yutamayan, nefes almakta zorlanan ya da çok hasta görünen çocuk ise beklemeden hekime götürülmelidir.

Boyunda Kitlenin Nedeni Nasıl Araştırılır?

Boyunda kitlenin nedeni öykü ve Kulak Burun Boğaz muayenesiyle araştırılmaya başlanır; gerek görülürse boyun ultrasonu, ince iğne biyopsisi, tomografi ya da MR ile sürdürülür. Tetkiklerin seçimi ve sırası kitlenin özelliklerine ve eşlik eden bulgulara bağlıdır.

Boyun kitlesi muayenesinde ağız, boğaz ve gırtlağa neden bakılır?

Boyundaki bir kitle ağız, boğaz ya da gırtlaktaki bir sorunun boyuna yansıması olabilir; bu yüzden muayene yalnız kitleyle sınırlı kalmaz. Kitlenin yeri, kıvamı ve oynayıp oynamadığı elle değerlendirilir. Ağız ve boğaz ışıkla incelenir; dil, bademcikler ve dil kökü gerektiğinde elle yoklanır. Gerek görülürse gırtlağa ve yutağın alt bölümlerine küçük bir aynayla ya da burundan geçirilen ince, ışıklı bir kamerayla bakılır (laringoskopi); öncesinde burun ve boğaz uyuşturulabilir.

Boyundaki kitlenin kaynağını hangi tetkikler gösterir?

  • Boyun ultrasonu: Kitlenin sıvı dolu bir kese mi katı doku mu olduğunu ayırt etmeye ve tiroid kaynaklı kitlelerin incelenmesine yardımcı olur; ışın içermediği için çocuklarda tercih edilir. Çekimin nasıl yapıldığını boyun ultrasonu sayfasında açıkladım.
  • İnce iğne biyopsisi: İnce bir iğneyle kitleden hücre örneği alınıp mikroskopta incelenir; ultrason eşliğinde de yapılabilir, örnek yetersiz kalırsa yinelenebilir. Ayrıntısı ince iğne aspirasyon biyopsisi sayfasındadır.
  • Tomografi ve MR: Kitlenin yerini, büyüklüğünü ve çevre dokularla ilişkisini ayrıntılı gösterir; tomografi ışın içerir, MR içermez.
  • Ek incelemeler: Kan tahlilleri, kalın iğneyle doku örneği, PET ya da anestezi altında boğaz incelemesi, tanı konamayan durumlarda istenebilir.

İçi sıvı dolu (kistik) görünen bir kitlenin iyi huylu olduğu yalnız bu görünümden anlaşılamaz; tanı netleşene dek değerlendirme sürdürülür.

Boyunda Kitle Nasıl Tedavi Edilir?

Boyunda kitlede tedavi, şişliğin kaynağı ve ne olduğu anlaşıldıktan sonra o nedene göre seçilir.

Enfeksiyona bağlı boyun şişliğinde tedavi kararı nasıl verilir?

Virüse bağlı lenf bezi büyümesi özel bir tedavi gerektirmeden küçülebilir. Bakteriyel bir enfeksiyon saptanırsa hekim antibiyotik verebilir; başlandıysa hekimin belirlediği süre tamamlanır. Enfeksiyon belirtisi olmayan bir kitlede ise antibiyotiğin yeri sınırlıdır; kullanılıp kullanılmayacağına muayeneye göre hekimle birlikte karar verilir. İrin toplanmış bir bezde ya da derin boyun enfeksiyonunda irinin boşaltılması gerekebilir.

Kist, iyi huylu oluşum ya da tümörde boyun kitlesi tedavisi nasıl planlanır?

Doğuştan kistlerde ve tümörlerde tedavi genellikle cerrahidir; iyi huylu bir kitlede de çıkarılması konuşulabilir. Tiroid kaynaklı şişliklerde bezin durumuna göre ilaç tedavisi ya da ameliyat gündeme gelebilir. Kanserde cerrahi, ışın tedavisi (radyoterapi) ve ilaç tedavisi (kemoterapi) hastalığın türüne ve evresine göre tek başına ya da birlikte kullanılır. Kitlenin çıkarılmasına yönelik ameliyatları boyun kitlesi cerrahisi sayfasında anlattım. Sonuç kişiden kişiye değişir.

Ankara'da Boyunda Kitle İçin Muayene ve İzlem Süreci Nasıl İlerler?

Ankara'da boyunda kitle için yapılan değerlendirmede tetkik planı, biyopsinin biçimi ve yapılacağı ortam muayene bulgularına göre belirlenir; kitlenin öyküsü bu planın ilk dayanağıdır.

Boyun kitlesi muayenesine gelirken hangi bilgiler işe yarar?

  • Kitlenin öyküsü: İlk ne zaman fark edildiği, o sırada bir boğaz ya da diş enfeksiyonu geçirilip geçirilmediği, büyüyüp büyümediği.
  • Alışkanlıklar: Sigara ve alkol kullanımı, süresi ve miktarı.
  • Geçmiş sağlık bilgileri: Geçirilmiş baş-boyun kanseri, bu bölgeye uygulanmış ışın tedavisi, ailede baş-boyun kanseri ve düzenli kullanılan ilaçlar.
  • Önceki tetkikler: Varsa görüntüleme, biyopsi ve kan tahlili sonuçları.

Boyun kitlesinde tanı ya da izlem kararından sonra ne olur?

Başlangıçta iyi huylu sanılan kimi kitleler sonradan farklı bir tanı alabildiği için kitlenin tümüyle kaybolana ya da tanı kesinleşene dek izlenmesi önem taşır. Kontrolün zamanına bulgulara göre hekim karar verir; arada kitle büyür, sertleşir ya da uyarı işaretlerinden biri eklenirse kontrol günü beklenmez. Biyopsi ya da görüntüleme sonucu gecikirse sormak da izlemin parçasıdır.

Boyundaki bir şişliğin önemi, ne kadar süredir var olduğu ve zamanla nasıl değiştiğiyle birlikte anlaşılır. Geçmeyen ya da değişen bir kitlede tedavinin yönünü, şişliğin kaynağının aydınlatılması belirler.

Tıbbi inceleme: Yayımlanma: Son güncelleme:

Bu konudaki yazılar1 yazı

Kaynakça

Bu içerik, aşağıdaki tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.

  1. Pynnonen MA, Gillespie MB, Roman B, et al. Clinical Practice Guideline: Evaluation of the Neck Mass in Adults. Otolaryngol Head Neck Surg. 2017.
  2. ENT Health — Neck Mass in Adults
  3. ENT Health — FAQs for Adults with a Neck Mass
  4. MedlinePlus — Neck lump
  5. MSD Manual — Neck Lump
  6. MSD Manual — Neck Masses in Children
  7. NHS — Lumps
  8. healthdirect — Swollen lymph nodes (swollen glands)
  9. MedlinePlus — Retropharyngeal abscess
  10. MedlinePlus — Ludwig angina