İçeriğe geç
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82 · Beştepe, Yenimahalle / Ankara selimerbek@gmail.com
Menü
0 (312) 511 07 00
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82, Beştepe – Yenimahalle / Ankara
Baş-Boyun Hastalıkları

Tükürük Bezi Hastalıkları

Kulak önünde ya da çene altındaki şişliğin yemekle ilişkisi ve süresi nedene ipucu verir. Taş, iltihap, kist ve tümör gibi başlıca tabloları sıraladım.

Tükürük bezi hastalıkları, ağza tükürük salgılayan bezleri ya da bu bezlerin kanallarını etkileyen taş, iltihap, kist ve tümör gibi durumların ortak adıdır. Çoğu zaman kulak önünde ya da çene altında beliren bir şişlikle fark edilirler. Şişliğin yemekle ilişkisi, ateşin eşlik edip etmemesi ve ne kadar sürdüğü nedene dair ipucu verir. Taş ve iltihap bu grubun sık karşılaşılan tablolarıdır; tümörler ise seyrek görülür. Ankara'da da değerlendirme, şişliğin hangi bezde olduğunu ve nasıl seyrettiğini anlamakla başlar.

Tükürük Bezi Hastalıkları Nedir ve Tükürük Bezleri Nerede Bulunur?

Tükürük bezi hastalıkları, tükürüğü üreten bez dokusunda ya da tükürüğü ağza taşıyan kanallarda ortaya çıkan sorunlardır. Üç çift büyük tükürük bezi vardır: kulağın önünde ve hemen altında kulak önü bezi (parotis), alt çenenin altında çene altı bezi (submandibuler bez), ağız tabanında dilin altında dil altı bezi (sublingual bez). Bunlara ek olarak dudaklara, yanak iç yüzüne, damağa ve boğaza dağılmış yüzlerce küçük tükürük bezi bulunur. Tükürük lokmayı ıslatır, sindirimi başlatan enzimler taşır ve dişleri çürüğe karşı korur.

Kulak önü, çene altı ve küçük tükürük bezleri hangi sorunlara daha yatkındır?

Kulak önü bezi iltihaplara ve tümörlere, çene altı bezi ise taş oluşumuna daha yatkındır. Dil altı bezinden sızan tükürük, ağız tabanında kistik bir şişliğe yol açabilir. Küçük bezlerde de tümör gelişebilir; alt dudak ısırıldığında buradaki bir bezin kanalı zedelenip mavimsi, yumuşak bir kabarcık (mukosel) oluşabilir.

Tükürük bezi hastalıkları hangi yakınmalarla fark edilir?

Bezin bulunduğu bölgede şişlik ve ağrı olabilir; şişlik yemek sırasında artabilir. Ağızda kötü tat ya da irin, ağzı açmada güçlük, ağız kuruluğu, ateş ve yanakta ya da üst boyunda kızarıklık eşlik edebilir. Tümörler ise çoğu zaman ağrısız, ele gelen bir kitle olarak fark edilir. Salgının azalmasına bağlı yakınmaları ağız kuruluğu sayfasında ayrıntılı anlattım.

Tükürük Bezinde Taş, Kist ve Tümör Nasıl Bir Şişlik Yapar?

Tükürük bezinde taş, kanalı tıkayarak yemekle gelip giden ağrılı bir şişlik; ranula, ağız tabanında dolup boşalabilen yumuşak bir kabarıklık; tümör ise genellikle yavaş büyüyen sert bir kitle yapar. Bu farklar ilk değerlendirmede ipucu verir, kesin ayrım muayene ve gerek görülürse tetkiklerle yapılır.

Tükürük bezi taşı ve ranula tükürüğün akışını nasıl etkiler?

Tükürükteki tuzların çökelmesiyle oluşan taş kanalı tıkadığında tükürük bezde birikir ve bez şişer. Susuz kalmak, tükürüğü azaltan ilaçlar ve gut taş oluşumunu kolaylaştırabilir; belirtileri ve tedavi seçeneklerini tükürük bezi taşı sayfasında bulabilirsiniz. Ranula ise dil altı bezinden çevre dokuya sızan tükürükle dolan, saydam ya da mavimsi görünen bir kisttir; çoğu zaman ağrı yapmaz, kanser değildir, ancak büyüdüğünde konuşmayı ve yutmayı zorlaştırabilir. Türlerini ve tedavisini ranula sayfasında ele aldım.

Tükürük bezi tümörü hangi bulgularla fark edilir?

Tükürük bezi tümörleri seyrek görülür ve genellikle ağrısızdır. İyi huylu olanları kötü huylu olanlardan daha sıktır; kulak önü bezinin yanı sıra çene altı bezinde ve damak, ağız tabanı, yanak ya da dudaktaki küçük bezlerde de gelişebilirler. Hızlı büyüme, ağrı ya da yüzün o yanındaki hareketlerde zayıflama beklemeden KBB muayenesi gerektirir; tümör türlerini tükürük bezi tümörleri sayfasında açıkladım.

Tükürük Bezi İltihabı ve Bez Büyümesi Hangi Nedenlerle Gelişir?

Tükürük bezi iltihabı (sialadenit) bakterilere, virüslere ya da bağışıklık sisteminin bezleri hedef almasına bağlı gelişir ve en çok kulak önü ile çene altı bezlerini tutar. Bazı genel hastalıklar ve tedaviler ise iltihap olmadan bezlerin büyümesine ya da salgının azalmasına yol açabilir.

Bakteriyel tükürük bezi iltihabı ve kabakulak nasıl gelişir?

Bakteriyel iltihap çoğu kez tükürük akışının taş, kanal darlığı ya da susuz kalma nedeniyle yavaşladığı bir bezde başlar; ağrılı şişlik, ateş ve ağza irin gelmesiyle seyredebilir, kimi zaman apse oluşur. Yineleyen atakları ve tedaviyi tükürük bezi iltihabı sayfasında anlattım. Kabakulak, en çok kulak önü bezlerinde ağrılı büyümeye yol açan bulaşıcı bir virüs hastalığıdır; aşının yaygın kullanımıyla olgu sayısı azalmıştır. Grip gibi başka virüsler de bezleri iltihaplandırabilir; virüse bağlı iltihapta antibiyotik etkili olmaz.

Tükürük bezlerini bedenin genelini ilgilendiren hangi durumlar etkiler?

  • Göz ve ağız kuruluğuyla giden bağışıklık sistemi hastalığı: Kuruluğun yanında kulak önü ya da çene altı bezlerinde şişlik ve diş çürüğünde artış görülebilir.
  • Şeker hastalığı: Özellikle kulak önü bezlerinde ağrısız bir büyümeye yol açabilir.
  • Işın tedavisi: Baş-boyun bölgesine uygulanan ışın, tükürük üretimini çoğu zaman kalıcı biçimde azaltır; tiroid kanserinde kullanılan radyoaktif iyot tedavisi de bezlerde iltihaba yol açabilir.
  • Bazı ilaçlar: Tükürük salgısını azaltabilir; ilaçta değişiklik gerekip gerekmediğine ilacı yazan hekim karar verir.

Tükürük Bezi Hastalıklarında Tanı Nasıl Konur?

Tükürük bezi hastalıklarının tanısı öyküye ve baş-boyun muayenesine dayanır; tetkikler bu değerlendirmenin düşündürdüğü nedene göre seçilir.

Tükürük bezi şikâyetinde ilk muayenede hangi bilgiler toplanır?

Şişliğin ne zaman başladığı, yemekle ilişkisi, ateş, ağız ya da göz kuruluğu, kullanılan ilaçlar ve geçirilmiş ışın tedavisi sorulur. Bezlerin büyüklüğüne ve hassasiyetine bakılır; bez hafifçe sıvazlanarak kanal ağzından tükürük ya da irin gelip gelmediği izlenir. İrin varsa örnek alınıp kültüre gönderilebilir. Yakındaki lenf bezleri de şişebildiği için boyun yoklanır.

Tükürük bezi hastalığında muayeneden sonra hangi tetkikler istenebilir?

Gerek görülürse ultrason, bilgisayarlı tomografi (BT) ya da manyetik rezonans (MR) ile taş, apse ve kitle araştırılır; ultrasonun nasıl yapıldığını boyun ultrasonu sayfasında bulabilirsiniz. Kitlede ince bir iğneyle hücre örneği alınması (ince iğne aspirasyon biyopsisi) niteliğini anlamaya yardımcı olur. Birden fazla bez birlikte şişmişse kabakulak için kan testi istenebilir. Tıkanıklığın nedeni anlaşılamadığında kanala çok ince bir kamerayla bakılabilir; bu yöntem taş ya da darlığın tedavisinde de kullanılabilir (tükürük bezi endoskopisi). Bağışıklık hastalığından kuşkulanıldığında dudak içinden alınan küçük bir bez örneği tanıya katkı sağlayabilir.

Tükürük Bezi Hastalıkları Nasıl Tedavi Edilir?

Tükürük bezi hastalıklarında tedavi nedene göre planlanır; çoğu sorun nedene yönelik tedavi ve tükürük akışını destekleyen önlemlerle ele alınabilir, bunlar yetmediğinde girişimsel ya da cerrahi seçenekler konuşulur. Taş ve iltihapta hekim önerirse sıvı alımını artırmak, ağız bakımına özen göstermek ve tükürük akışını uyarmak tedaviye destek olabilir.

Tükürük bezi taşı, iltihabı, ranula ve tümöründe tedavi nasıl seçilir?

  • Taş ve kanal darlığı: Küçük taşlar kendiliğinden düşebilir; düşmeyen taş için kanal ağzından çıkarma, endoskopi ya da cerrahi seçenekler arasındadır. Taşlar sık yineliyorsa bezin alınması da konuşulabilir.
  • İltihap: Antibiyotik gerekip gerekmediğine hekim karar verir; başlandıysa hekimin belirlediği süre tamamlanır. Apse oluşmuşsa boşaltılması gerekebilir.
  • Ranula: Bir bölümü kendiliğinden geçebilir; gerekirse boşaltma ya da dil altı beziyle birlikte çıkarma konuşulur.
  • Tümör: Tedavi çoğunlukla cerrahidir; kötü huylu tümörlerde ameliyattan sonra ışın tedavisi gerekebilir.
  • Genel hastalıklar: Altta yatan hastalığın tedavisi esas alınır; gerek görülürse ilgili uzmanlık alanlarıyla birlikte değerlendirme yapılır.

Tükürük bezi ameliyatlarında yüz siniri neden önemlidir?

Göz ve ağız çevresindeki kaslar dahil yüz kaslarını hareket ettiren yüz siniri, kulak önü bezinin içinden geçer. Bu nedenle kulak önü bezindeki bir ameliyatta sinirin korunması gözetilir; sinirin ameliyat sırasında etkilenmesi seyrek görülen bir olasılıktır ve bu konu ameliyat öncesinde hekimle konuşulur. Ameliyatın nasıl planlandığı tükürük bezi cerrahisi sayfasının konusudur.

Tükürük Bezi Şikâyetinde Ne Zaman Hekime, Ne Zaman Acil Servise Başvurulur?

Tükürük bezi taşı ve iltihabı çoğu zaman ciddi değildir; ancak tedavisiz kalan iltihap boynun derin dokularına yayılabildiği için bazı belirtiler beklemeden değerlendirme gerektirir.

Tükürük bezi şişliğinin hangi özellikleri muayene nedenidir?

  • Geçmeyen ya da büyüyen kitle: Ağızda, çene altında ya da boyunda iki-üç hafta içinde kaybolmayan ya da büyüyen şişlik.
  • Yüzde güçsüzlük: Şişlikle birlikte yüzün bir yanında hareket kaybı varsa beklemeden KBB muayenesi gerekir.
  • İltihap belirtileri: Ağrılı şişliğe ateş, kızarıklık ya da ağza irin gelmesi eşlik ediyorsa hekime başvurulmalıdır.
  • Öğünlerde yineleyen şişlik: Yemekle gelip giden şişlik, kendiliğinden düşmeyen bir taşı düşündürebilir.
  • Dil altında kabarıklık: Gelip gitse bile süren şişlik muayene edilmelidir.

Tükürük bezi iltihabında hangi belirtiler acil başvuru gerektirir?

İltihaplı bezin çevresinde yüze ya da boyna hızla yayılan şişlik, ağzı açamama, yutmada güçlük ya da yüksek ateş ortaya çıkarsa beklemeden hekime ya da acil servise başvurulmalıdır. Şişliğe nefes almada güçlük eşlik ediyorsa 112 aranmalıdır.

Ankara'da Tükürük Bezi Hastalıkları İçin Değerlendirme Süreci Nasıl Planlanır?

Ankara'da tükürük bezi yakınmasıyla yapılan değerlendirmede ilk adım, şişliğin hangi bezden kaynaklandığını ve tıkanma, iltihap, kist ya da kitle olasılıklarından hangisine uyduğunu ayırmaktır. Bunun için öykü ve baş-boyun muayenesi esas alınır, tetkikler gerek görülürse istenir; bir işlem gerekirse yapılacağı ortam ve anestezi biçimi bulgulara göre belirlenir.

Tükürük bezi yakınmasında önceki tetkik ve tedavilerin hangileri değerlendirmeye katkı sağlar?

Önceki ultrason, BT ya da MR görüntüleri ve raporları, varsa iğne biyopsisi sonuçları, baş-boyun bölgesine uygulanmış ışın tedavisine ya da radyoaktif iyot tedavisine ait belgeler ve bağışıklık sistemi hastalığı için yapılmış tahliller değerlendirmeyi kolaylaştırır. Düzenli kullanılan ilaçların listesi de getirilirse tükürüğü azaltan bir ilaç olup olmadığı birlikte gözden geçirilebilir.

Tükürük bezi hastalığında tedaviden sonra izlem nasıl sürer?

Kontrolün zamanını saptanan neden ve tedaviye yanıt belirler; karar hekimle verilir. Kontrolde yakınmaların seyrine bakılır, gerek görülürse görüntüleme yinelenir. Bazı iltihaplar yineleyebildiği için yeniden başlayan şişlik ya da ateş hekime bildirilir.

Tükürük bezi hastalıkları taştan tümöre uzanan geniş bir grubu kapsar; her birinde tedavi, saptanan nedene ve bezin durumuna göre ayrı planlanır.

Tıbbi inceleme: Yayımlanma: Son güncelleme:

Kaynakça

Bu içerik, aşağıdaki tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.

  1. MedlinePlus — Salivary gland infections
  2. MedlinePlus — Salivary gland tumors
  3. MSD Manual (Consumer Version) — Salivary Gland Disorders
  4. ENT Health (AAO-HNS) — Salivary Gland Disorders
  5. ENT Health (AAO-HNS) — Sialadenitis
  6. Cleveland Clinic — Sialadenitis (Salivary Gland Infection)
  7. Cleveland Clinic — Ranula
  8. NHS — Salivary gland stones
  9. Kim MJ, Milliren A, Gerold DJ Jr. Salivary Gland Disorders: Rapid Evidence Review. Am Fam Physician. 2024.
  10. Bowers EMR, Schaitkin B. Management of Mucoceles, Sialoceles, and Ranulas. Otolaryngol Clin North Am. 2021.