İçeriğe geç
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82 · Beştepe, Yenimahalle / Ankara selimerbek@gmail.com
Menü
0 (312) 511 07 00
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82, Beştepe – Yenimahalle / Ankara
Sinüs ve Alerji Hastalıkları

Mantar Sinüziti

Mantar sinüziti tek bir hastalık değildir; sinüsteki mantar kümesinden dokuya yayılan enfeksiyona uzanır. Biçimlerini ve aralarındaki farkı anlatıyorum.

Mantar sinüziti, burun ve sinüs iltihabının nedeninde ya da belirtilerinde mantarların rol aldığı farklı durumları kapsayan genel bir addır. Tek bir hastalık değildir: sinüste birikmiş bir mantar kümesinden mantara karşı gelişen alerjik tepkiye, seyrek olarak da dokuya yayılan enfeksiyona kadar uzanır. En sık görülen biçimler burun ve sinüslerle sınırlı kalır ve bağışıklığı sağlam kişilerde ortaya çıkar. Dokuya yayılan biçimler daha seyrektir; çoğunlukla bağışıklığı baskılanmış ya da kan şekeri iyi denetlenemeyen kişilerde görülür ve acil değerlendirme gerektirir. Ankara'da uzun süredir geçmeyen sinüs yakınmasıyla yapılan muayenelerde mantar olasılığı bu ayrım gözetilerek değerlendirilir, çünkü tedavi türe göre değişir.

Mantar Sinüziti Nedir ve Hangi Türleri Vardır?

Mantar sinüziti, mantarların rol aldığı sinüs iltihaplarının ortak adıdır ve iki ana gruba ayrılır: dokuya yayılmayan (invaziv olmayan) ve dokuya yayılan (invaziv) biçimler. Yayılmayan gruptaki bir biçimde mantar yalnızca burun içindeki kurumuş salgı (mukus) kabuklarının üzerinde ürer, dokuyu enfekte etmez. Virüs ve bakterilerin yol açtığı olağan tabloyu sinüzit sayfasında anlattım.

Sinüste mantar topu nedir, kimlerde görülür?

Mantar topu, sinüs boşluğunda takılıp kalan mantarın çoğu kez bakterilerle birlikte oluşturduğu kümedir. En sık yanak kemiğinin içindeki (maksiller) sinüste ve çoğunlukla yalnız bir tarafta görülür. Genellikle bağışıklığı sağlam kişilerde ortaya çıkar; mantar sinüsün içinde durur, sinüsü döşeyen dokunun içine girmez. Küme sinüsün ağzını tıkayacak kadar büyüyene dek hafif bir rahatsızlık dışında belirti vermeyebilir.

Alerjik mantar sinüziti öteki türlerden nasıl ayrılır?

Alerjik mantar sinüzitinde sorun mantarın dokuya yerleşmesi değil, çevrede yaygın bulunan mantarlara karşı gelişen alerjik tepkidir. Sinüsler koyu kıvamlı bir mukusla dolar ve burunda polip denen, sinüs ağızlarını tıkayabilen doku büyümeleri oluşabilir; poliplerin özelliklerini burun polipi sayfasında bulabilirsiniz. Astımı ya da alerjik riniti (saman nezlesi) olanlarda daha olasıdır. İlerlediğinde mukusla dolan sinüsler genişleyebilir ve zamanla göz ile yüz görünümünde değişikliğe yol açabilir.

Dokuya yayılan (invaziv) mantar sinüziti ne anlama gelir?

İnvaziv mantar sinüzitinde mantar, burnu ve sinüsleri döşeyen dokunun içine girer. Hızlı ilerleyen (akut) biçim bağışıklığı ileri derecede zayıflamış kişilerde görülür: mantar bu dokunun damarlarını tutar, kan akımı kesilen doku canlılığını yitirir ve enfeksiyon göz çukuru ile beyin gibi komşu bölgelere ilerleyebilir. Yavaş ilerleyen (kronik) biçim tipik olarak şeker hastalarında bildirilir.

Mantar Sinüzitinin Belirtileri Nelerdir?

Mantar sinüzitinin belirtileri öteki sinüzit biçimlerine benzer: burun tıkanıklığı, yüzde ağrı ya da basınç, burun akıntısı ve koku almada azalma. Ek belirtiler mantarın türüne ve dokuya yayılıp yayılmadığına göre değişir.

Dokuya yayılmayan mantar sinüzitinde hangi yakınmalar görülür?

  • Tıkanıklık ve akıntı: Alerjik biçimde başlangıçta yalnızca tıkanıklık, burun akıntısı ve hapşırma gibi alerjiyi andıran yakınmalar fark edilebilir; akıntı zamanla koyu ve yapışkan bir kıvam alabilir.
  • Yüzde basınç: Mantar topu sinüsü tıkadığında o tarafta sinüs ağrısı ve basınç hissedilebilir.
  • Kötü koku: Başkalarının duymadığı, burnun içinden gelen rahatsız edici bir koku tarif edilebilir.
  • Koku almada azalma: Poliplerin eşlik ettiği alerjik biçimde belirginleşebilir.

Mantar sinüziti belirtilere bakarak olağan sinüzitten ayırt edilebilir mi?

Yalnız belirtilere bakarak ayırt etmek çoğu zaman mümkün olmaz, çünkü yakınmalar bakteriye ya da alerjiye bağlı sinüzitle örtüşür. Yakınmaların on iki haftayı aşması kronik sinüzit başlığına girer; bu tabloda bazen mantarların da payı vardır. Hep aynı tarafta süren ya da uzun süre geçmeyen yakınma mantar olasılığını akla getirebilir; ayrımı muayene, görüntüleme ve alınan örneğin incelenmesi yapar.

Mantar Sinüziti Neden Olur ve Kimlerde Görülür?

Mantar sinüzitine çoğunlukla çevrede yaygın bulunan küf ya da maya türü mantarlar yol açar. Mantar topu ve alerjik biçim genellikle bağışıklığı sağlam kişilerde, invaziv biçimler çoğunlukla bağışıklığı zayıflamış kişilerde görülür.

Mantar sporları sinüslere nasıl ulaşır?

Mantar sporları toprakta, çürüyen bitki artıklarında ve havadaki tozda bulunur; solunan havayla burna girer. İnsanlar bu sporları her gün solur ve çevredeki mantarlar sağlıklı kişilerin çoğunun burun ve sinüslerinde bulunabilir. Vücut bunlarla genellikle kolayca baş eder; bağışıklığı zayıflatan durumlar ise mantarın çoğalmasını kolaylaştırır.

İnvaziv mantar sinüziti için hangi durumlar risk oluşturur?

  • Kontrolsüz şeker hastalığı: Kan şekeri iyi denetlenemeyen kişiler başlıca risk gruplarından biridir.
  • Kan kanserleri ve kemoterapi: Lösemi, lenfoma ve kemoterapi dönemleri bağışıklığı zayıflatır.
  • Organ nakli: Nakledilen organın reddini önlemek için kullanılan ilaçlar bağışıklığı baskılar.
  • Kortizon ve öteki bağışıklık baskılayıcı ilaçlar: Özellikle yüksek dozda ve uzun süreli kullanım riski artırır.
  • İleri evre HIV enfeksiyonu: Bağışıklığın belirgin zayıfladığı evrede risk yükselir.

Mantar Sinüzitinde Hangi Belirtiler Acil Değerlendirme Gerektirir?

Bağışıklığı zayıflamış ya da şekeri kontrolsüz bir kişide sinüs yakınmalarına yüzde uyuşma, burun içinde ya da damakta koyu renk değişikliği, göz çevresinde şişlik, görme değişikliği ya da ateş eklenmesi acil değerlendirme gerektirir. Bu işaretler mantar sinüzitinin dokuya yayılan biçimlerini düşündürür; bu biçimler tıbbi acil durumdur ve hızlı ilerleyebildiği için tedaviye kuşku duyulduğu anda başlanır. Böyle bir durumda acil servise başvurulmalı, kişi kendi gidemeyecek durumdaysa 112 aranmalıdır. Göz çevresinde şişlik ve görme değişikliği bağışıklığı sağlam kişide de acil değerlendirme gerektirir; sinüs enfeksiyonunun bu yayılımını sinüzit komplikasyonları sayfasında ele aldım.

Risk grubundaki kişide mantar sinüzitinin acil işaretleri nelerdir?

  • Yüzde uyuşma: Yüzün bir bölgesinde his azalması ya da uyuşukluk.
  • Koyu renk değişikliği: Burun içinde koyu renkli kabuklanma; damakta ya da yüz derisinde soluklaşan ya da siyaha dönen alan.
  • Göz çevresinde şişlik: Göz kapağında ya da yanakta şişme, sinüslerin üzerindeki deride kızarıklık, gözün öne doğru itilmesi.
  • Görme değişikliği: Görmede azalma ya da yeni başlayan bir görme bozukluğu.
  • Ateş ve baş ağrısı: Sinüs ağrısına eşlik eden ateş, baş ağrısı ya da bilinçte bulanıklık.

Bağışıklığı zayıflatan bir hastalığı ya da tedavisi olan kişide, bu işaretler henüz yokken başlayan sinüs ağrısı ve tıkanıklık da hekime bekletilmeden bildirilmeli, hekime ulaşılamıyorsa acil servise başvurulmalıdır.

Bağışıklığı sağlam kişide mantar sinüziti dokuya yayılır mı?

Bağışıklığı sağlam kişilerde mantar sinüzitinin dokuya yayılması seyrektir. Bu enfeksiyonlara yol açan küf mantarları, bağışıklık sistemi sağlıklı çalışan kişilerde genellikle enfeksiyon oluşturmaz. Bağışıklığı sağlam kişide de görülebilen granülomatöz biçim nadirdir; bu biçimde vücut mantara aşırı bir bağışıklık tepkisi verir. Sağlıklı bir kişide saptanan mantar sinüziti çoğunlukla mantar topu ya da alerjik biçimdir.

Mantar Sinüzitinin Tanısı Nasıl Konur?

Mantar sinüzitinin tanısı öykü, endoskopik muayene, görüntüleme ve alınan örneğin laboratuvarda incelenmesiyle konur. Bağışıklığı etkileyen bir durumun varlığı değerlendirmenin ne kadar ivedi yapılacağını belirler; invaziv biçim kuşkusunda bu adımlar bekletilmeden atılır.

Endoskopi ve tomografi mantar sinüzitinde ne gösterir?

Endoskopide ucunda kamera bulunan ince bir boruyla burun içine ve sinüs ağızlarına bakılır; polip, koyu kıvamlı mukus ya da kabuklanma bu sırada görülebilir. İşlemin nasıl yapıldığı endoskopik burun muayenesi sayfasında yer alıyor. Bilgisayarlı tomografi hastalığın hangi sinüste olduğunu ve mantar topu bulunup bulunmadığını ortaya koymaya yardım eder; çekimle ilgili ayrıntılar sinüs tomografisi başlığındadır. Yayılım kuşkusunda manyetik rezonans görüntüleme de istenebilir.

Mantar sinüzitinde doku örneği neden incelenir?

Etkenin mantar olduğunu ve mantarın dokuya girip girmediğini gösteren yöntem, alınan mukus ya da doku örneğinin laboratuvarda incelenmesidir. Örnek endoskopi sırasında ya da ameliyatta alınır. Mantar topunda mantar dokunun dışında kalır; invaziv biçimde dokunun içinde görülür ve bu ayrım tedaviyi belirler. Alerjik biçim düşünüldüğünde mantarlara karşı alerjik duyarlılığın gösterilmesi de tanının parçasıdır; bunun için alerji testi istenebilir.

Mantar Sinüziti Nasıl Tedavi Edilir?

Mantar sinüzitinin tedavisi türe göre değişir; çoğu türde mantarın ve onu barındıran mukusun ameliyatla ya da bir işlemle sinüsten temizlenmesi gerekir. Mantar ilaçları yalnız bazı türlerde ve genellikle ameliyatla birlikte kullanılır. Tedavinin kapsamı da sonucu da türe ve kişiye göre değişir; bazı türler tedaviden sonra yineleyebilir.

Mantar topu ve kabuk üzerinde üreyen mantar nasıl temizlenir?

Mantar topunda sinüs açılır, içindeki mantar kümesi çıkarılır ve sinüs yıkanır; bu işlem çoğunlukla endoskopla burun içinden yapılır. Mantar dokuya girmediği için mantar ilacı genellikle verilmez; küme ilaç kullanmakla da kaybolmaz. Ameliyatın aşamaları endoskopik sinüs cerrahisi sayfasının konusudur. Mukus kabuklarının üzerinde üreyen mantarda tedavi, kabukların burun yıkama ya da başka yöntemlerle temizlenmesinden ibarettir.

Alerjik mantar sinüzitinde tedavi ameliyatla biter mi?

Alerjik mantar sinüzitinde tedavi ameliyatla bitmez; ameliyat temel adımdır ama tek başına yeterli sayılmaz. Ameliyatta sinüsler açılır, koyu mukus ve polipler temizlenir. Ardından iltihabı baskılamak için burna uygulanan kortizonlu ilaçlar kullanılır; ağızdan kortizon gerekirse kısa süreli ve dikkatle verilir. Bu tedaviye dirençli durumlarda mantara özgü alerji aşısı (immünoterapi) ya da mantar ilaçları seçenek olarak gündeme gelebilir. Ameliyat sonrasında ilaç tedavisi sürdürülmediğinde yineleme sıktır; uzun süreli tedaviye karşın da hastalık yineleyebilir.

İnvaziv mantar sinüzitinde tedavi hangi adımlardan oluşur?

İnvaziv mantar sinüzitinde tedavi şu adımlardan oluşur: canlılığını yitirmiş ve enfekte dokunun ameliyatla çıkarılması, damardan mantar ilaçları ve bağışıklığı zayıflatan nedenin olabildiğince düzeltilmesi. Şeker hastalarında kan şekerinin normal aralığa getirilmesi tedavinin parçasıdır. Tedavi birden çok uzmanlık dalının birlikte çalışmasıyla yürütülür.

Ankara'da Mantar Sinüziti İçin Muayene ve Tedavi Süreci Nasıl İlerler?

Ankara'da mantar sinüziti kuşkusuyla yapılan değerlendirme öykü ve burun içi muayenesiyle başlar, gerek görülürse endoskopik bakı ve tomografiyle sürer; tedavi saptanan türe göre planlanır. Bağışıklığı baskılanmış ya da şekeri kontrolsüz bir kişide acil işaretler varsa ilk başvuru yeri acil servistir.

Mantar sinüziti kuşkusunda ilk muayenede neye bakılır?

Muayenede ilk baktığım, yakınmanın tek taraflı olup olmadığı, ne zamandır sürdüğü ve bugüne dek hangi tedavilerin denendiğidir. Şeker hastalığı, kan hastalığı, organ nakli ya da kortizon kullanımı ayrıca sorulur; bu bilgi hangi türün olası olduğu konusunda yol gösterir. Ameliyat gerekiyorsa yapılacağı ortam ve anestezi biçimi muayene ve görüntüleme bulgularına göre belirlenir. Alerjik biçim yineleyebildiği için ameliyat sonrasında kontrol muayeneleri planlanır.

Mantar sinüziti muayenesine gelirken hangi kayıtları getirmek işe yarar?

  • Eski görüntülemeler: Daha önce çekilmiş sinüs tomografisi ya da manyetik rezonans görüntüleri ve raporları.
  • İlaç listesi: Kortizon, kemoterapi ilaçları ve bağışıklığı baskılayan öteki ilaçlar dahil kullandığınız bütün ilaçlar.
  • Kan şekeri kayıtları: Şeker hastalığınız varsa son ölçümleriniz ve tahlil sonuçlarınız.
  • Ameliyat ve patoloji raporları: Geçirilmiş sinüs ameliyatı varsa ameliyat notu ve patoloji sonucu.

Mantar sinüzitinde izlenecek yolu, mantarın sinüste nasıl bulunduğu ve kişinin bağışıklık durumu belirler. Sağlıklı kişilerde görülen biçimler çoğunlukla endoskopik bir temizlikle, alerjik biçimde buna eklenen ilaç tedavisi ve izlemle ele alınır. Bağışıklığı baskılanmış ya da şekeri kontrolsüz kişilerde ise değerlendirme bekletilmeden yapılır.

Tıbbi inceleme: Yayımlanma: Son güncelleme:

Kaynakça

Bu içerik, aşağıdaki tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.

  1. ENT Health — Fungal Sinusitis
  2. Cleveland Clinic — Fungal Sinusitis
  3. MSD Manual — Sinusitis
  4. MSD Manual — Mucormycosis
  5. MSD Manual — Aspergillosis
  6. MedlinePlus — Mucormycosis
  7. Roland LT, Humphreys IM, Le CH, et al. Diagnosis, Prognosticators, and Management of Acute Invasive Fungal Rhinosinusitis: Multidisciplinary Consensus Statement and Evidence-Based Review with Recommendations. Int Forum Allergy Rhinol. 2023.
  8. Pagella F, Matti E, De Bernardi F, et al. Paranasal sinus fungus ball: diagnosis and management. Mycoses. 2007.
  9. Chua AJ, Jafar A, Luong AU. Update on allergic fungal rhinosinusitis. Ann Allergy Asthma Immunol. 2023.
  10. Hoyt AE, Borish L, Gurrola J, et al. Allergic Fungal Rhinosinusitis. J Allergy Clin Immunol Pract. 2016.