Ses kısıklığı (disfoni), sesin kaba, pürüzlü, nefesli, zorlanmış ya da olağandan kısık, ince veya kalın çıkmasıdır. Kendi başına bir hastalık değil, çoğu kez gırtlakta ses tellerini etkileyen bir sorunun belirtisidir. Sesini meslek olarak kullananlarda ve sigara içenlerde daha sık karşılaşılır. Ciddi bir hastalığın belirtisi olması seyrektir. Ankara'da ses kısıklığıyla yapılan muayenede ilk soru, kısıklığın geçici bir zorlanma mı yoksa gırtlağın görülmesini gerektiren bir sorun mu olduğudur.
Ses Kısıklığı (Disfoni) Nedir ve Ses Nasıl Oluşur?
Ses kısıklığı, ses tellerinin titreşmesini ya da birbirine yaklaşmasını bozan herhangi bir durumda ortaya çıkan ses değişikliğidir. Ses telleri, soluk borusunun üst ucundaki gırtlağın (larenks) içinde karşılıklı duran iki doku bandıdır; nefes alırken birbirinden ayrılır, konuşurken yaklaşır. Akciğerden gelen hava aralarından geçerken teller titreşir; oluşan ses boğaz, ağız ve burun boşluklarında biçimlenir.
Ses kısıklığında ses hangi biçimlerde değişebilir?
Ses pürüzlü ya da cızırtılı, nefesli, boğuk veya zayıf çıkabilir; perdesi incelebilir ya da kalınlaşabilir, gürlüğü azalabilir. Kimi kişide ses tutarsızdır ve çabuk yorulur, konuşmak daha fazla çaba ister. Boğazda gıcık hissi eşlik edebilir; ses kimi zaman tümüyle kaybolur.
Ses kısıklığı neden bir hastalık değil, belirti olarak ele alınır?
Gelip geçen bir iltihap da, ses telindeki iyi huylu bir oluşum ya da teli hareket ettiren sinirdeki bir sorun da benzer bir kısıklık yapabilir; bu yüzden uzayan kısıklıkta nedenin anlaşılması için ses tellerinin görülmesi gerekir.
Ses Kısıklığına Hangi Durumlar Yol Açar?
Ses kısıklığının en sık nedeni, ses tellerinin iltihaplanıp şiştiği larenjittir; sesin fazla ya da yanlış kullanılması da sık rastlanan bir nedendir. Uzun süren kısıklıkta reflü, sigara, iyi huylu oluşumlar ve sinir sorunları aranır.
Larenjit ve sesin zorlanması ses kısıklığına nasıl yol açar?
Soğuk algınlığı, grip ya da başka bir üst solunum yolu enfeksiyonu sırasında gelişen larenjit, kısa süreli kısıklığın başta gelen nedenidir; bu kısıklığın çoğu kişide bir-iki hafta içinde kendiliğinden gerilemesi beklenir. Akut ve süreğen biçimlerini larenjit sayfasında ayrıca ele aldım. Maçta bağırmak, gürültüde yüksek sesle ya da dinlenmeden uzun süre konuşmak da geçici kısıklığa yol açabilir. Bağırırken sesin birden gitmesi, ses telindeki bir damarın yırtılmasıyla oluşan ses teli kanamasını düşündürebilir; bu durumda ses tümüyle dinlendirilir ve hekime başvurulur.
Ses tellerindeki iyi huylu oluşumlar ses kısıklığını nasıl yapar?
Ses telinde gelişen bir kabarıklık, tellerin düzgün titreşmesini ve tam kapanmasını engeller; ses kısık ve nefesli çıkar. Bu oluşumlar kanser değildir.
- Nodül: Alışkanlık hâline gelmiş bağırma, şarkı söyleme ya da zorlayarak konuşma sonucunda iki ses telinde karşılıklı gelişen, nasıra benzetilen sertleşmelerdir; çocuklarda da görülebilir. Ayrıntısı ses teli nodülü sayfasındadır.
- Polip: Çoğu kez ani bir zorlanmanın ardından, tipik olarak tek ses telinde gelişen ve nodülden daha kabarık olabilen oluşumdur; nasıl değerlendirildiğini ses teli polibi sayfasında bulabilirsiniz.
- Kist: Ses telinin içinde, bir zarla çevrili sert doku kitlesidir.
- Granülom: Çoğu kez reflünün ya da ameliyatlarda kullanılan solunum tüpünün yol açtığı zedelenmeye bağlı gelişen iltihabi doku birikimidir.
- Papillom: Belirli insan papilloma virüslerine (HPV) bağlı, siğile benzeyen iyi huylu oluşumlardır; çocuklukta da görülebilir ve kimi zaman soluk yolunu daraltabilir.
Reflü, sigara ve bazı ilaçlar ses kısıklığını nasıl etkiler?
Mide içeriğinin gırtlağa kadar çıkması (laringofaringeal reflü) ses tellerini tahriş ederek kısıklığa yol açabilir; bu tabloda mide yanması olmayabilir, sık boğaz temizleme isteği eşlik edebilir ve reflüye bağlı kısıklık çoğu kez sabahları daha belirgindir. Reflünün boğaz ve gırtlaktaki etkilerini reflü ve boğaz sayfasında anlattım. Sigara gırtlak kanseri riskini artırır; uzun yıllar sigara içenlerde ses tellerinin yüzey katmanında sıvı birikip sesi belirgin biçimde kalınlaştıran iyi huylu bir şişlik (Reinke ödemi) de gelişebilir. Solunum yoluyla alınan bazı ilaçlar da gırtlağı tahriş edebilir; ilaç kendiliğinden bırakılmaz, nasıl düzenleneceğine hekim karar verir.
Ses Kısıklığının Sinirlerle, Yaşla ve Ameliyatlarla İlgili Nedenleri Nelerdir?
Ses tellerini hareket ettiren sinirlerin ya da beyindeki denetim bölgelerinin etkilenmesi, yaşla birlikte tellerin incelmesi ve boyun ya da göğüs bölgesindeki ameliyatlar da ses kısıklığına yol açabilir. Bu nedenler larenjite göre daha seyrektir.
Ses teli felcinde ses kısıklığı nasıl ortaya çıkar?
Ses teli felcinde bir ya da iki ses teli gerektiği gibi açılıp kapanamaz ve ses zayıf, nefesli çıkar; ameliyatlar, baş-boyun-göğüs yaralanmaları, bu bölgelerdeki tümörler ve viral enfeksiyonlar neden olabilir, kimi kişide ise bir neden bulunamaz. Tanı ve tedavi seçeneklerine ses teli felci sayfasında yer verdim.
Yaşlanma ve sinir sistemi hastalıkları ses kısıklığına nasıl yol açar?
İleri yaşta ses telleri incelip gevşeyebilir; ses gücünü yitirebilir, pürüzlü ya da günden güne değişken çıkabilir. Parkinson hastalığı, inme ve multipl skleroz gibi sinir sistemi hastalıkları gırtlak kaslarının denetimini etkileyerek sesi değiştirebilir; seyrek görülen spazmodik disfoni de sesi bozan ve kimi zaman solunumu etkileyebilen bir sinir sistemi hastalığıdır. Gırtlak çevresindeki kasların aşırı gerildiği kas gerginliği disfonisi ve tiroid bezinin az çalışması da sesi etkileyebilir.
Ses Kısıklığının Nedeni Nasıl Araştırılır?
Ses kısıklığının nedeni öykü, baş-boyun muayenesi ve ses tellerinin doğrudan görülmesiyle araştırılır. Gırtlağa çoğu kez burundan geçirilen ince, ışıklı ve bükülebilir bir kamerayla (endoskop) bakılır; bu bakının nasıl yapıldığını laringoskopi sayfasında açıkladım. Gırtlak, boğazın gerisine tutulan küçük bir aynayla da görülebilir.
Ses kısıklığı muayenesinde hangi sorular yol gösterir?
Kısıklığın ne zaman başladığı, birden mi yavaş yavaş mı geliştiği ve gelip gidip gitmediği ilk sorulardır. Yakın zamanda geçirilen soğuk algınlığı, sesin ne kadar kullanıldığı, sigara ve alkol, alerji, reflü yakınmaları ve geçirilmiş ameliyatlar da sorgulanır. Ardından ses dinlenir, ağız ve boğaza bakılır, boyun kitle yönünden elle muayene edilir.
Ses kısıklığında videostroboskopi, ses analizi ve görüntüleme ne zaman istenir?
Bu incelemeler her kişide gerekmez; gerek görülürse muayene bulgularına göre istenir. Videostroboskopi, ses tellerinin titreşimini ayrıntılı incelemeye yönelik özel bir bakıdır. Ses analiziyle sesteki düzensizlikler ve konuşma sırasındaki hava akımı ölçülebilir. Tomografi, MR ya da ses telinden küçük doku örneği alınması (biyopsi) da bu incelemeler arasındadır.
Ses Kısıklığı Nasıl Tedavi Edilir?
Ses kısıklığının tedavisi kısıklığın kendisine değil nedenine yöneliktir. Soğuk algınlığına eşlik eden kısıklıkta sesi dinlendirmek, fısıltıyla konuşmamak (fısıltı da ses tellerini zorlar) ve bol sıvı almak öne çıkar; süren kısıklıkta tedavi gırtlak bakısında saptanan nedene göre planlanır.
Ses kısıklığından korunmada ses hijyeni neleri kapsar?
- Ses yükünün farkında olmak: Gün içinde ne kadar ve ne yüksek sesle konuşulduğuna dikkat etmek, gürültülü ortamda konuşmaktan kaçınmak.
- Mikrofon: Öğretmenlik ya da topluluk önünde konuşma gibi çok konuşmayı gerektiren işlerde sesi mikrofonla yükseltmek.
- Su ve içecekler: Gün boyu yeterince su içmek, kafeinli ve alkollü içecekleri sınırlamak.
- Tütün dumanı: Sigarayı bırakmak ve başkalarının içtiği sigaranın dumanından da uzak durmak.
- Oda havası: Kuru ortamlarda havayı nemlendirmek.
Ses terapisi ses kısıklığında hangi durumlarda gündeme gelir?
Sesin yanlış ya da aşırı kullanımıyla ilişkili kısıklıkta, nodül gibi bazı iyi huylu oluşumlarda, ses teli felcinde ve yaşa bağlı ses değişikliklerinde ses terapisi tedavinin parçası olabilir. Terapide ses egzersizleri ve sesi daha az zorlayan kullanım biçimleri üzerinde çalışılır; programı ses terapisi alanında eğitimli uzman kişiye göre düzenler. Yöntemin ilkelerini ses terapisi sayfasında anlattım.
Ses kısıklığında ilaç ve cerrahi kararı nasıl verilir?
İlaç, reflü ya da alerji gibi saptanan bir nedene yönelik olarak ve hekim uygun görürse kullanılır. Antibiyotikler bakterilere yöneliktir; soğuk algınlığıyla gelen kısıklık ise çoğu kez virüslere bağlıdır, bu yüzden antibiyotik kullanılıp kullanılmayacağına muayeneye göre hekim karar verir. Sesi dinlendirme ve terapiyle gerilemeyen bazı iyi huylu oluşumlarda, ses teli felcinde ve kanser kuşkusunda cerrahi ya da ses teline dolgu gibi bir girişim gündeme gelebilir. Yöntem, işlemin yapılacağı ortam ve anestezi biçimi bulgulara göre planlanır; sonuç kişiden kişiye değişir.
Ses Kısıklığı Hangi Durumlarda Beklenmeden Değerlendirilmelidir?
Üç haftayı aşan ses kısıklığında gırtlağın muayene edilmesi gerekir; öncesinde soğuk algınlığı ya da grip geçirilmemişse ve kişi sigara kullanıyorsa bu daha da önemlidir. Sesin birkaç günden uzun süre tümüyle kaybolması ya da belirgin biçimde bozulması da muayene nedenidir. Öğretmen, şarkıcı ya da konuşmacı gibi sesini meslek olarak kullanan ve sesi nedeniyle işini sürdüremeyen kişide de değerlendirme bu süre beklenmeden yapılır.
Ses kısıklığına hangi belirtiler eşlik ederse 112 aranır?
Ses kısıklığıyla birlikte nefes almada güçlük, soluk alırken duyulan hırıltılı ya da ötücü bir ses (stridor) varsa 112 aranmalı ya da en yakın acil servise başvurulmalıdır. Tükürüğün yutulamayıp ağızdan akması, özellikle küçük çocukta, aynı aciliyette ele alınır.
Ses kısıklığı gırtlak kanserinin belirtisi olabilir mi?
Olabilir, ancak ses kısıklığının nedeni çoğu zaman kanser değildir. Geçmeyen kısıklık gırtlak kanserinin en sık belirtilerinden biri olduğu için uzayan kısıklıkta gırtlağa bakılması önemlidir; erken saptanan kanserin tedavisi daha kolay olabilir. Hastalığın ayrıntısı gırtlak kanseri sayfasındadır. Ses kısıklığına şu bulgulardan biri eşlik ediyorsa üç haftanın dolması beklenmeden muayene gerekir:
- Kanlı balgam: Öksürükle kan gelmesi.
- Boyunda kitle: Boyunda ele gelen bir şişlik ya da daha önce muayene edilip büyüyen bir kitle.
- Yutma sorunları: Yutarken ağrı ya da yutma güçlüğü.
- Ağrı: Konuşurken duyulan ağrı ya da kulakta geçmeyen ağrı.
- Kilo kaybı: Çaba göstermeden kilo verme.
- Ameliyat ya da yaralanma sonrası başlama: Baş, boyun ya da göğüs bölgesindeki bir ameliyattan, solunum tüpü kullanılan bir işlemden ya da boyna gelen bir darbeden sonra başlayan kısıklık.
Ankara'da Ses Kısıklığı İçin Muayene ve Tedavi Süreci Nasıl İlerler?
Ankara'da ses kısıklığı için yapılan değerlendirmede kısıklığın süresi ve eşlik eden belirtilerin yanında kişinin sesine iş ve günlük yaşamda ne ölçüde gereksinim duyduğu da göz önüne alınır; tedavi bu bilgilerle planlanır.
Ses kısıklığı muayenesine gelirken hangi bilgiler hazırlanabilir?
- İlaçlar: Kullanılan ilaçların adları; nefesle alınan ilaçlar da listeye eklenir.
- Geçirilmiş işlemler: Baş, boyun ya da göğüs bölgesinde geçirilmiş ameliyatlar ve solunum tüpü kullanılan işlemler.
- Önceki incelemeler: Varsa önceki gırtlak bakısının raporu ya da görüntüleri, boyun görüntüleme ve tiroid tahlili sonuçları.
Ses kısıklığında tedavi sonrası izlem nasıl planlanır?
Kontrolün gerekip gerekmediğine ve zamanına bulgulara göre hekim karar verir; kontrolde sesteki değişim kişinin kendi gözlemiyle birlikte değerlendirilir, gerek görülürse ses telleri yeniden görüntülenir. Tedaviye karşın kısıklık sürüyor ya da artıyorsa neden yeniden gözden geçirilir.
Ses kısıklığı çoğu kez soğuk algınlığının ya da yorulan sesin geçici bir sonucudur. Haftalarca süren kısıklıkta ise ses tellerinin görülmesi, nedene uygun tedavinin seçilmesine olanak tanır.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











