Östaki borusu yetmezliği, orta kulağı genze bağlayan ve kulak zarının iki yanındaki basıncı dengeleyen östaki borusunun gerektiği gibi açılıp kapanamamasıdır. Halk arasında kulak tıkanıklığı ya da kulakta dolgunluk hissi diye anlatılır. Her yaşta görülebilir, çocuklarda daha sıktır. Çoğu kez soğuk algınlığı ya da alerji alevlenmesinin ardından başlar ve genellikle bir iki hafta içinde kendiliğinden geçer. Ankara'da bu yakınmayla yapılan değerlendirme kulak zarının muayenesiyle başlar.
Östaki Borusu Yetmezliği Nedir, Östaki Borusu Ne İşe Yarar?
Östaki borusu yetmezliği, orta kulağı havalandıran bu ince kanalın açılamaması, yalnız basınç değişikliklerinde yetersiz kalması ya da gereğinden fazla açık kalmasıdır. Bu konudaki uluslararası uzlaşı raporu üç aydan kısa süren yakınmayı akut, daha uzun süreni süreğen sayar.
Östaki borusunun orta kulağı koruyan görevleri nelerdir?
Orta kulaktaki basınç, kulağı döşeyen dokunun gaz alışverişiyle ve borunun aralıklarla açılıp basıncı genizdeki basınçla eşitlemesiyle korunur. Borunun iç yüzündeki tüycükler ve kas hareketi orta kulağın salgısını genze taşır. Dinlenme sırasında kapalı kalan boru, genzin salgılarının, mikropların ve kişinin kendi sesinin orta kulağa kolayca ulaşmasını önler.
Östaki borusu yetmezliğinin türleri nelerdir?
- Açılma güçlüğü: Boru yutkunma ve esneme sırasında yeterince açılmaz; orta kulakta basınç düşer, zamanla sıvı toplanabilir.
- Basınç değişikliğiyle ortaya çıkan tür: Yakınmalar uçak inişinde ya da dalışta başlar, olağan basınçta çoğu kez yakınma olmaz.
- Sürekli açık kalan tür: Boru olması gerektiği gibi kapanmaz (patulöz östaki borusu); kişi kendi sesini ve nefesini kulağında yankılı duyar.
Östaki Borusu Yetmezliğinin Belirtileri Nelerdir?
Östaki borusu yetmezliğinin en sık yakınması su altındaymış gibi boğuk işitme ve kulakta dolgunluktur. Öteki yakınmalar borunun açılamamasına ya da açık kalmasına göre değişir.
Açılamayan östaki borusunda kulakta neler hissedilir?
Kişi kulağında basınç, tıkalılık ya da ağrı tarif eder; yutkunurken çıtırtı ya da patlama sesleri duyabilir. Bazı kişilerde çınlama, baş dönmesi ya da denge sorunu eşlik eder; çınlamanın öteki nedenlerine kulak çınlaması sayfasında değindim. Bazı kişilerde hafif ya da orta düzeyde bir işitme azalması saptanır.
Östaki borusu yetmezliğinde yakınmalar gün içinde neden dalgalanır?
Gün içindeki dalgalanma en çok sürekli açık kalan türde dikkati çeker. Bu türde en belirgin yakınma kişinin kendi sesini ve nefes alıp verişini kulağında yüksek duymasıdır; yakınma sabah daha hafif olup gün içinde artabilir, yoğun egzersizle belirginleşebilir, uzanınca ya da başı öne eğince azalabilir. Bazı kişiler yakınmayı azaltmak için alışkanlık hâlinde burnunu içine çeker. Kendi sesini yüksek duymak iç kulağa ait bazı durumlarda da görüldüğünden bu belirti tek başına tanı koydurmaz.
Östaki Borusu Yetmezliği Neden Olur?
Östaki borusu yetmezliği en sık soğuk algınlığı, grip ya da alerjiye bağlı olarak borunun ağzında ve iç yüzünde oluşan şişlikten kaynaklanır. Açık kalan türde ise çoğu kişide belirli bir neden bulunamaz.
Östaki borusunu şişirip daraltan etkenler nelerdir?
- Üst solunum yolu enfeksiyonları: Soğuk algınlığı ve grip en sık nedenlerdir; yakınma çoğu kez enfeksiyonun ardından başlar.
- Alerji: Alerjik rinit alevlendiğinde genizdeki şişlik borunun ağzını da etkileyebilir; bu tabloyu alerjik rinit sayfasında ayrıntılı anlattım.
- Reflü: Süreğen mide reflüsü de borunun çevresinde iltihaba yol açabilen etkenler arasında sayılır.
- Geniz eti: Çocuklarda geniz eti borunun genizdeki ağzına komşudur; büyümesinin kulağa etkisi geniz eti büyümesi sayfasının konusudur.
- Damak yarığı: Bu doğuştan durum östaki borusu sorunlarının riskini artırır.
- Genizdeki öteki nedenler: Seyrek olarak yara dokusu ya da bir kitle borunun ağzını daraltabilir.
Östaki borusunun açık kalmasına hangi durumlar zemin hazırlar?
Bu türün yakın zamanda verilen kiloların, gebeliğin ve ışın tedavisinin (radyoterapi) ardından daha sık ortaya çıktığı bildirilir; alerji ve reflü de sayılan etkenler arasındadır. Açılamayan ve açık kalan boru benzer bir dolgunluk yaratabildiği hâlde tedavileri farklı olduğundan iki türün ayrılması önemlidir.
Östaki Borusu Yetmezliği Tanısı Nasıl Konur?
Östaki borusu yetmezliği tanısı yakınmaların öyküsüne ve kulak zarının muayenesine dayanır; gerek görülürse testlerle desteklenir. Borunun işlevini ölçen özel testler yaygın değildir ve doğrulukları henüz netleşmemiştir.
Östaki borusu yetmezliğinde muayenede hangi bulgulara bakılır?
Muayenede kulak zarının içe çekilmiş görünmesi ya da arkasında sıvı seçilmesi borunun yeterince açılmadığını düşündürür. Açık kalan türde zar, derin nefes alıp vermeyle içe dışa oynayabilir. Basınç değişikliğiyle ortaya çıkan türde ise zar çoğu kez olağan görünür ve tanı yakınmaların anlatımına dayanır. Burun boşluklarına ve boğazın arkasına da bakarım; gerek görülürse genz, burundan ilerletilen ince ve ışıklı bir aletle (endoskop) incelenerek borunun ağzı doğrudan görülür. Bu inceleme borunun ağzı çevresindeki iltihabı ya da seyrek olarak yara dokusu, kitle gibi bir nedeni gösterebilir. Erişkinde tek kulaktaki yakınma geçmiyorsa ve özellikle tek taraflı burun tıkanıklığı, burun kanaması ya da boyunda geçmeyen bir şişlik eşlik ediyorsa genzin incelenmesi önem kazanır; bu belirtilerin altında da çoğunlukla zararsız bir neden yatar.
Östaki yetmezliğinde timpanometri ve işitme testi neyi gösterir?
Timpanometri, kulak yolundaki basıncı değiştirerek zarın nasıl hareket ettiğini ve orta kulaktaki basıncı kaydeder; borunun açılamadığı türde basıncın düştüğünü gösterebilir. Açık kalan türde kayıt nefes alıp verirken sürdürüldüğünde zarın solunumla oynadığı görülebilir. Testin nasıl yapıldığını timpanometri sayfasında bulabilirsiniz. İşitme testi işitmede azalma olup olmadığını ve türünü gösterir. Görüntüleme rutin değildir; başka bir neden kuşkusunda istenir.
Östaki Borusu Yetmezliği Nasıl Tedavi Edilir?
Östaki borusu yetmezliği çoğu kez kendiliğinden geçtiğinden kısa süreli yakınmada tedavi her zaman gerekmez; yakınma sürerse tedavi türe ve altta yatan nedene göre planlanır.
Östaki borusu yetmezliğinde ilaç dışı hangi önlemler yardımcı olabilir?
Aşağıdaki hareketler borunun açılamadığı türe yöneliktir ve borunun kısa süreliğine açılmasına yardımcı olabilir.
- Yutkunma ve esneme: Bu hareketler boruyu açabilir ve havanın orta kulağa girip çıkmasına izin verir.
- Sakız çiğneme: Sık yutkunmayı sağladığından yükseklik değişirken yardımcı olabilir.
- Burnu kapatıp hafifçe üfleme: Ağız kapalı ve burun delikleri sıkılıyken burundan zorlamadan, nazikçe üflenir; sert üflemek mikropları orta kulağa iterek enfeksiyona ve kulak zarının delinmesine yol açabilir.
- Basınç eşitleme aygıtları: Katkıları araştırmalarda sınırlı bulunmuştur; hekim uygun görürse gösterdiği biçimde kullanılır.
Sürekli açık kalan türde ise önlemler farklıdır: sıvı alımını artırmak, yakınma arttığında başı öne eğmek ya da uzanmak bazen kısa süreli rahatlama sağlayabilir. Bu türde çoğu kişide cerrahi dışı önlemlerin yeterli olduğu bildirilir.
Östaki borusu yetmezliğinde ilaçların yeri nedir?
İlaçlar yakınmanın nedenine göre seçilir ve herkes için gerekli değildir. Alerjinin tetiklediği durumda antihistaminikler ya da burun spreyleri gibi alerji tedavileri, bir enfeksiyon söz konusuysa ona yönelik tedavi gündeme gelebilir. Uzun süren yakınmada kortizonlu burun spreylerinin tek başına belirgin yararı sistematik derlemelerde gösterilememiştir. Burun açıcı ilaçlar bazı kişilerde yakınmayı artırabildiğinden hekime danışmadan kullanılmamalıdır. İlaç ya da sprey gerekip gerekmediğine muayene bulgularına göre karar veririm.
Süren östaki borusu yetmezliğinde hangi girişimler konuşulur?
Nedene yönelik tedaviye karşın süren yakınmada iki girişim gündeme gelebilir. Birincisi kulak zarına küçük bir açıklık yapılması ve gerek görülürse orta kulağı havalandıran küçük bir tüp yerleştirilmesidir; tüp zamanla çoğu kez kendiliğinden düşer. Bu işlemi kulak tüpü takılması sayfasında ele aldım. İkincisi, burun yoluyla endoskop eşliğinde boruya yerleştirilen bir balonun kısa süre şişirilip çıkarıldığı balonla genişletmedir. Bu işlem üzerine hazırlanan uzlaşı raporu, açılma güçlüğü türündeki yakınması tek ya da iki kulakta en az üç aydır süren ve yaşam kalitesi belirgin etkilenen erişkinleri ele alır. Raporda uzlaşı sağlanan ifadeler kadar uzlaşı sağlanamayan ifade de vardır; bu, yöntemin yerine ilişkin bilgi boşluklarını yansıtır. Girişimin gerekip gerekmediği ve hangisinin uygun olduğu muayene ve test bulgularına göre değerlendirilir; her girişimin kendine özgü riskleri vardır ve sonuçlar kişiden kişiye değişir.
Östaki Borusu Yetmezliği Geçmezse Ne Olur, Ne Zaman Muayene Gerekir?
Östaki borusu yetmezliği çoğu kez ciddi bir sorun yaratmadan geçer. Orta kulak basıncının uzun süre düşük kalması zarın içe çekilmesine ve arkasında sıvı toplanmasına neden olabilir; bu sıvının izlemi orta kulakta sıvı birikmesi sayfasında yer alıyor. Seyrek olarak tedavisiz kalan durum işitmede, zarda ve orta kulakta kalıcı hasar bırakabilir; açık kalan türde ise kendi sesini sürekli duymak yaşam kalitesini belirgin biçimde düşürebilir. İki haftadan uzun süren ya da şiddetli ağrı yapan yakınmada kulak muayenesi önerilir; izlemin nasıl sürdürüleceğini muayene bulguları belirler.
Östaki borusu yetmezliği olan kişi için uçak ve dalış neden zorlayıcıdır?
İnişe geçen uçakta ve derine inen dalgıçta çevre basıncı hızla yükselir; zarın iki yanının dengelenmesi için havanın borudan orta kulağa geçmesi gerekir. Boru iyi açılmıyorsa basınç farkı ağrıya, işitmede azalmaya ve zarda zedelenmeye yol açabilir. Burnu ve boğazı tutan bir enfeksiyon ya da alerji varken kulak basıncı daha güç dengelenir; bu nedenle sorun kontrol altına alınana dek uçuş ve dalıştan kaçınılması önerilir. Basınca bağlı kulak hasarını barotravma sayfasında açıkladım.
Östaki yakınmasına hangi belirtiler eklenirse beklemeden muayene gerekir?
- Şiddetli kulak ağrısı: Özellikle ateşle birlikteyse akut iltihabı düşündürür; bu tablo akut orta kulak iltihabı sayfasında ayrıca açıklanıyor.
- Ani işitme kaybı: İşitmenin birden belirgin azalması beklemeden değerlendirilmelidir.
- Baş dönmesi: Dalış sırasında ortaya çıkan baş dönmesi, özellikle işitme azalmasıyla birlikteyse, basınç farkının iç kulağı zorladığını gösterebilir.
- Kulak akıntısı: Kulaktan kan ya da irin gelmesi zarın zedelendiğini ya da iltihabı gösterebilir.
Ankara'da Östaki Borusu Yetmezliği İçin Muayene ve Tedavi Süreci Nasıl İlerler?
Ankara'da östaki borusu yetmezliğinde süreç yakınmanın öyküsü ile kulak, burun ve boğaz muayenesiyle başlar. Bulgulara göre timpanometri, işitme testi ya da genzin endoskopla incelenmesi eklenir; borunun açılamadığı mı yoksa açık kaldığı mı belirlendikten sonra tedavi ya da izlem planlanır.
Östaki yakınmasıyla ilk muayeneye gelirken hangi bilgiler işe yarar?
Yakınmanın ne zaman ve neyin ardından başladığını, tek ya da iki kulakta olduğunu, uzanınca değişip değişmediğini sorarım. Şunların yanınızda olması değerlendirmeyi kolaylaştırır:
- Daha önceki sonuçlar: Yapılmışsa timpanometri, işitme testi ya da görüntüleme raporları.
- Kullanılan ilaçlar: Burun spreyleri ve öteki ilaçlar ile ne kadar süredir kullanıldıkları.
- Olası tetikleyiciler: Alerji, reflü, yakın zamanda kilo kaybı, uçuş ya da dalış öyküsü.
Östaki borusu yetmezliğinde kontrol muayenesi neye göre planlanır?
Kontrolün zamanı yakınmanın türüne ve ilk bulgulara göre belirlenir. Kontrolde zarın görünümüne, varsa sıvının çekilip çekilmediğine ve gerek görülürse ölçümlere yeniden bakılır. Uluslararası uzlaşı raporu, üç aydan uzun süren ya da kişiyi belirgin rahatsız eden yakınmada tanının ve nedenin uzman değerlendirmesiyle netleştirilmesinin düşünülmesi gerektiğini belirtir; girişimlerin konuşulup konuşulmayacağına bu değerlendirmenin bulgularına göre karar verilir.
Östaki borusu yetmezliği çoğunlukla bir soğuk algınlığı ya da alerji döneminin geçici sonucudur. Yakınma uzadığında yapılan değerlendirme, borunun hangi yönde yetersiz kaldığını ve altta yatan nedeni ortaya koymayı amaçlar.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











