Alerji testi, hapşırık, burun akıntısı ve tıkanıklık gibi yakınmalara yol açan maddeyi (alerjen) deride ya da kanda arayan incelemedir. Kulak Burun Boğaz açısından önem taşıyanlar solunum yoluyla alınan alerjenlerdir: polenler, ev tozu akarı, küf sporları ve hayvan kepeği. Bu amaçla iki yol kullanılır: deri delme (prik) testi ve kanda alerjene özgü antikorun ölçülmesi. Test tek başına tanı koydurmaz; sonucu, yakınmaların öyküsü ve burun muayenesiyle birlikte anlam kazanır. Ankara'da da yakınmaları her yıl aynı dönemde yineleyen ya da yıl boyu süren kişilerde gerektiğinde istenir.
Alerji Testi Nedir, Neden Yapılır?
Alerji testi, bağışıklık sisteminin belirli bir maddeye karşı duyarlı olup olmadığını gösteren incelemedir; yakınmaları hangi alerjenin tetiklediğini bulmak için yapılır. Sorumlu madde bilindiğinde korunma önlemleri ve tedavi o maddeye göre düzenlenebilir.
Alerji testleri bağışıklık sisteminde neye bakar?
Alerjik kişide bağışıklık sistemi zararsız bir maddeye karşı IgE adı verilen antikoru (savunma proteini) üretir. Deri testinde alerjen derinin yüzeyine verilir; o maddeye özgü IgE taşıyan hücreler histamin salar ve uygulama yerinde kaşıntılı bir kabarıklık oluşur. Kan testinde aynı antikorun kandaki miktarı laboratuvarda ölçülür. İki yöntem de o maddeye karşı duyarlılığı gösterir.
Solunum yolu alerjisi testinde hangi alerjenlere bakılır?
Test edilecek alerjenleri hekim, yakınmaların ortaya çıktığı mevsime ve ortama göre seçer. Burun yakınmalarında başlıca ağaç, çayır otu ve yabani ot polenlerine, ev tozu akarına, küf sporlarına ve kedi, köpek gibi evde beslenen hayvanların kepeğine bakılır; her alerjen ayrı bir damlayla test edilir. Besin, ilaç ve böcek zehiri alerjileri ile temasla oluşan deri döküntüleri ayrıca değerlendirilir; bu durumlarda farklı test yöntemleri de kullanılır.
Alerji Testi Kimlere, Hangi Yakınmalarda İstenir?
Alerji testi her burun yakınmasında istenen bir inceleme değildir; alerjik rinit kılavuzu testi denenen tedavi yeterli olmadığında, tanıda kuşku bulunduğunda ya da tedavinin belirli bir alerjene göre düzenlenmesi gerektiğinde önerir. Öykü ve muayene alerjiyle uyumluysa tedaviye çoğu kez test beklenmeden başlanabilir.
Hangi burun yakınmalarında alerji testi gündeme gelir?
Hapşırık, burunda kaşıntı, berrak sulu akıntı ve tıkanıklık alerjiyi düşündüren yakınmalardır. Süreğen burun akıntısı ya da geniz akıntısı olan kişilerde de muayene alerjiyi destekliyorsa test istenebilir. İlaçla iyi kontrol edilemeyen astım belirtileri de testin istenebildiği durumlardandır. Alerji aşısı (immünoterapi) düşünülen kişilerde test gerekir, çünkü bu tedavi yalnız öyküyle örtüşen ve testle doğrulanan alerjenlerle yapılır; hastalığın belirtilerini ve aşıyı da içeren tedavi seçeneklerini alerjik rinit sayfasında anlattım.
Alerji deri testi hangi durumlarda uygulanamaz ya da ertelenir?
Aşağıdaki durumlarda deri testi uygulanmayabilir ya da ertelenebilir; çoğunda bunun yerine kanda alerjene özgü IgE ölçülür:
- Deri hastalığı: Test bölgesini tutan yaygın egzama ya da kurdeşen ile çizilince kabaran hassas deri.
- Ara verilemeyen ilaç: Antihistaminik gibi deri tepkisini baskılayan bir ilacın kesilememesi.
- Ağır tepki olasılığı: Geçmişte ağır alerjik tepki yaşanmış olması ya da deri testinde böyle bir tepkinin beklenmesi.
- Küçük yaş: Deri testinin çocuğu fazla rahatsız edeceğinin düşünülmesi.
- Kontrol altında olmayan astım: Astım belirtileri arttıysa deri testi, astım kontrol altına alınana dek ertelenebilir.
Alerji Testi Öncesinde Hazırlık Gerekir mi?
Deri testi öncesinde hazırlık gerekir, çünkü bazı ilaçlar derinin alerjene vereceği tepkiyi baskılar. Kan testi için özel bir hazırlık gerekmez. İki durumda da kullandığınız bütün ilaçları bildirmeniz beklenir; ilaçlar hekime danışılmadan kesilmez.
Alerji deri testi öncesinde ilaç düzenini kim, neye göre belirler?
İlaç düzenini testi planlayan hekim, kullanılan ilacın türüne göre belirler; hangi ilaca ne kadar ara verileceğini o bildirir. Deri testini etkileyebilen başlıca ilaç grupları şunlardır:
- Antihistaminikler: Reçeteli ya da reçetesiz, antihistaminik içeren ilaçlar deri tepkisini baskılar. Ara süresi ilaca göre birkaç gün ile bir hafta arasında değişebilir.
- Bazı depresyon ilaçları: Deri tepkisini azaltabilir; bu ilaçlara ara verilip verilmeyeceğine yalnız hekim karar verir.
- Kortizonlu kremler: Test bölgesine sürüldüğünde o alandaki tepkiyi zayıflatabilir.
- Sürdürülen ilaçlar: Kortizonlu burun spreylerinin ve astım ilaçlarının kesilmesi gerekmez.
Alerji testi günü nelere dikkat edilir?
Test günü ön kola ve sırta krem, losyon ya da nemlendirici sürülmez. Deri testinden önceki günlerde sağlığınızın yerinde olması istenir; hastalandıysanız bunu testten önce haber vermeniz gerekir. Beta bloker (kalp ve tansiyon için kullanılan bir ilaç grubu) kullananlar da bunu belirtmelidir, çünkü bu ilaçlar olası bir alerjik tepkinin tedavisini güçleştirebilir.
Alerji Testi Nasıl Yapılır, Ne Kadar Sürer?
Alerji deri testi, alerjen damlalarının ön kolun iç yüzüne ya da sırta konup derinin yüzeysel olarak delinmesiyle yapılır ve çoğu kez bir saatten kısa sürer; sonucu aynı seansta okunur. Kan testinde koldan kan alınır; ölçüm laboratuvarda yapıldığından sonuç sonradan çıkar.
Alerji deri testinde kontrol damlaları ne işe yarar?
Kontrol damlaları, alerjenlere verilen tepkinin doğru yorumlanabilmesi için uygulanır: herkeste kabarıklık yapması beklenen histamin ve hiçbir tepki vermemesi beklenen, alerjen içermeyen sıvı. Seansın başında deri alkolle temizlenir ve her damlanın yeri kalemle işaretlenir. Alerjen ve kontrol damlaları işaretlerin yanına konur; her damlanın içinden, ince uçlu ayrı bir iğneyle (lanset) deriye hafifçe bastırılır. İğne derine girmez, deri kanatılmaz. Ardından 15-20 dakika beklenir ve oluşan kabarıklıklar ölçülür.
Kanda alerjene özgü antikor ölçümü nasıl yapılır?
Koldaki bir damardan iğneyle az miktarda kan alınır; bu işlem genellikle birkaç dakika sürer. Laboratuvarda iki ayrı ölçüm yapılabilir: toplam IgE kandaki bütün IgE antikorlarının miktarıdır; yüksekliği bir alerjiyi düşündürebilir, ancak hangi maddeye karşı olduğunu göstermez. Alerjene özgü IgE ise her alerjen için ayrı çalışılır ve o maddeye duyarlılık bulunup bulunmadığını gösterir.
Alerji deri testi sırasında ne hissedilir?
Delme sırasında iğne batması gibi hafif bir rahatsızlık duyulur. Duyarlı olunan alerjenin uygulandığı nokta dakikalar içinde sivrisinek ısırığına benzer biçimde kızarır, kabarır ve kaşınır. Bu belirtiler çoğunlukla 1-2 saat içinde yatışır; kızarıklık ya da kabarıklık birkaç saat sürebilir. Bazı kişilerde test sırasında burun tıkanıklığı ya da gözlerde sulanma da olabilir.
Alerji Testi Sonucu Nasıl Yorumlanır?
Alerji testinde pozitif sonuç o maddeye karşı duyarlılık bulunduğunu, negatif sonuç ise çoğu kez o maddeye alerji olmadığını gösterir. Pozitif test tek başına alerjik hastalık anlamına gelmez; sonuç her zaman yakınmalar ve muayene bulgularıyla birlikte hekim tarafından değerlendirilir.
Alerji testinde çıkan duyarlılık yakınmalarla nasıl eşleştirilir?
Testte tepki veren alerjenin, yakınmaların ortaya çıktığı dönem ve ortamla örtüşmesi aranır. Testte duyarlılık saptandığı hâlde gündelik yaşamda o maddeyle hiçbir sorun yaşamayan kişiler vardır; ev tozu akarına duyarlılık bunun örneklerindendir. Kabarıklığın büyüklüğü ya da kandaki antikor düzeyi duyarlılığın derecesi hakkında fikir verir, ancak yakınmaların ne kadar ağır seyredeceğini öngörmez.
Alerji testi hangi durumlarda yanıltabilir?
- İlaç etkisi: Antihistaminik etkisi sürerken yapılan deri testinde alerji olduğu hâlde tepki çıkmayabilir; histamin damlası bunu ayırt etmeye yarar.
- Hassas deri: Çizilince kabaran deride alerjen içermeyen damla da tepki verebilir ve öteki kabarıklıkların yorumu güçleşir.
- Yanlış pozitiflik: Deri testi de kan testi de alerji olmadığı hâlde pozitif çıkabilir; toplam IgE sigara ya da parazit enfeksiyonu nedeniyle de yükselebilir.
Alerji testi negatifse burun yakınmaları neye bağlı olabilir?
Testlerde sorumlu bir alerjen saptanmayan, buna karşın yakınmaları süren kişilerde alerji dışı nedenler araştırılır. Hava değişimi, keskin koku ve duman gibi etkenlerle başlayan tabloyu alerjik olmayan rinit sayfasında bulabilirsiniz. Yakınmalar aylardır sürüyor ve tıkanıklığa koku azalması eşlik ediyorsa kronik sinüzit ve burun polipi yönünden inceleme yapılabilir.
Alerji Testinin Riski Var mı, Çocuklarda ve Gebelikte Yapılır mı?
Alerji testlerinin riski düşüktür; çocuklara uygulanabilir, gebelikte ise karar hekimle birlikte verilir. Deri testinde en sık görülen, uygulama yerindeki kaşıntı ve kızarıklıktır; kan testinde iğne yerinde hafif ağrı ya da morarma olabilir. Seyrek olarak tüm vücudu etkileyen ağır alerjik tepki (anafilaksi) gelişebilir; solunum yolu alerjenleriyle bu olasılık çok düşüktür. Yine de deri testi, böyle bir tepkiyi tanıyıp tedavi edebilecek hekimin ve acil müdahale olanaklarının bulunduğu sağlık kuruluşunda yapılır.
Alerji deri testinden sonra hangi belirtilerde haber verilir?
Tepkiler genellikle testten sonraki ilk yarım saat içinde ortaya çıkar. Şu belirtilerden biri olursa oradaki sağlık çalışanına hemen haber verilir:
- Solunum: Nefes darlığı, hışıltı, boğazda sıkışma ya da yutma güçlüğü.
- Şişme: Dudak, dil, ağız ya da boğazda ani şişlik.
- Genel durum: Ani sersemlik, bayılma hissi, ciltte solukluk ya da morarma.
Aynı belirtiler sağlık kuruluşundan ayrıldıktan sonra başlarsa 112 aranmalıdır.
Çocuklarda alerji testi erişkinlerdekinden farklı mıdır?
Çocuklarda alerji testi erişkindekiyle aynı yöntemle yapılır; karar yaştan çok çocuğun yakınmalarına göre verilir. Bebeklerde test alanı olarak sırt kullanılabilir; küçük çocuklarda işlem öncesinde deriye uyuşturucu krem sürülebilir. Çocukluk çağında yeni duyarlılıklar ortaya çıkabildiğinden test ileriki yıllarda yinelenebilir.
Gebelik alerji testi kararını nasıl etkiler?
Gebelikte alerji testinin gerekip gerekmediği ve hangi yöntemin seçileceği hekimle birlikte değerlendirilir. Deri testi standartlarını belirleyen bir uzlaşı metni, çok düşük de olsa ağır alerjik tepki olasılığı nedeniyle gebelikte deri testine temkinli yaklaşılmasını önerir; kan testinde ise vücuda alerjen verilmez. Gebeyseniz ya da gebelik olasılığınız varsa bunu test planlanırken bildirmeniz gerekir.
Ankara'da Alerji Testi İçin Muayene Süreci Nasıl İlerler?
Ankara'da alerji testi süreci yakınmaların öyküsü ve burun muayenesiyle başlar; test gerek görülürse istenir. İlk görüşmede yakınmaların hangi aylarda ve hangi ortamda arttığı, ailede alerji bulunup bulunmadığı ve denenen ilaçlar sorulur. Burnun içi gerektiğinde endoskopik burun muayenesi ile değerlendirilir. Hangi yöntemin seçileceği ve testin yapılacağı yer ile zaman bu görüşmede kararlaştırılır. Astım, besin ya da ilaç alerjisi, geçmişte ağır alerjik tepki gibi durumlar eşlik ediyorsa alerji ve immünoloji uzmanına yönlendirme gündeme gelebilir.
Alerji testi hangi durumlarda yinelenir?
Alerji testi; belirtiler değiştiğinde, kontrol altındaki yakınmalar yeniden arttığında, yaşanan ortam değiştiğinde ya da yeni bir alerjenden kuşkulanıldığında yinelenebilir. İlk sonuç yakınmalarla örtüşen bir alerjeni gösteriyorsa korunma önlemleri ve tedavi o alerjene göre planlanır.
Ankara'da alerji testi için muayeneye gelirken yanınızda neler olmalı?
Kullandığınız bütün ilaçların listesi yanınızda olmalıdır; son haftalarda aldığınız alerji ilaçlarını ve en son hangi gün kullandığınızı not etmeniz işe yarar. Daha önce yapılmış deri ya da kan testi sonuçları aynı incelemenin yinelenmesini önleyebilir. Egzama, kurdeşen ya da astım tanınız varsa bunu da belirtin.
Alerji testi burun yakınmalarının nedenini aydınlatmaya yardım eder; tanıya öykü, muayene ve test sonucunun birlikte değerlendirilmesiyle varılır. Hangi testin, hangi alerjenlerle ve ne zaman yapılacağı kişiye göre değişir.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











