Bademcik apsesi (peritonsiller apse), bademciğin çevresindeki dokuda irin toplanmasıdır; çoğunlukla bir bademcik iltihabının ardından gelişir. En çok büyük çocukları, ergenleri ve genç erişkinleri etkiler. Bir yanda yoğunlaşan şiddetli boğaz ağrısı, ağzı açmada zorlanma ve boğuk ses en tanıtıcı işaretleridir. Şişlik büyüdüğünde yutmayı, konuşmayı ve nefes almayı güçleştirebildiği için beklenmeden değerlendirilmesi gerekir. Ankara'da tek taraflı, giderek artan boğaz ağrısıyla yapılan başvurularda ilk adım, apsenin bulunup bulunmadığını anlamaya yönelik boğaz muayenesidir.
Bademcik Apsesi (Peritonsiller Apse) Nedir?
Bademcik apsesi, bademciklerden birinin hemen yanında oluşan, içi irin dolu bir şişliktir; tıp dilinde peritonsiller apse adını alır. İrin, bademcik ile yutağın duvarı arasında birikir ve neredeyse her zaman tek taraflıdır. Genel olarak seyrek görülse de baş ve boyun bölgesindeki enfeksiyonlar arasında sık karşılaşılanlardandır.
Bademcik apsesi ile bademcik iltihabı arasındaki fark nedir?
Bademcik iltihabı bademciğin kendisinin enfeksiyonudur; apse ise bademciğin yanındaki dokuda irin birikmesidir. Apse çoğu kez bademcik iltihabının bir komplikasyonu olarak ortaya çıkar, ancak öncesinde belirgin bir bademcik iltihabı olmadan da gelişebilir. Ağrının bir yanda belirginleşmesi, ağzı açmanın güçleşmesi ve sesin boğuklaşması apseyi düşündüren farklardır. Bademcik enfeksiyonunun seyrini bademcik iltihabı sayfasında anlattım.
İrin toplanmadan önceki iltihap evresi bademcik apsesinden nasıl ayrılır?
Bakteriler bademcikten çevredeki yumuşak dokuya yayıldığında önce irin içermeyen yaygın bir iltihap gelişir; buna selülit denir. Bakteriler çoğalmayı sürdürürse irin birikir ve apse oluşur. İki durum aynı sürecin evreleri sayılır ve belirtileri birbirine benzediğinden yalnız muayeneyle ayırt etmek güç olabilir. Enfeksiyon erken yakalandığında antibiyotikle tedavi edilebilir; apse oluştuktan sonra ise irinin boşaltılması gerekir.
Bademcik Apsesi Neden Olur, Kimlerde Daha Sık Görülür?
Bademcik apsesi çoğunlukla bakterilerin yol açtığı bir bademcik iltihabının çevre dokuya yayılmasıyla oluşur. Etken çoğu kez boğaz enfeksiyonlarına yol açan streptokok türü bakterilerdir; irinde sıklıkla birden çok bakteri türü bir arada bulunur. Bakteriye bağlı bademcik iltihabının antibiyotikle tedavi edilebilmesi, apsenin günümüzde seyrek görülmesinin nedenlerinden sayılır.
Peritonsiller apse olasılığını artıran etkenler nelerdir?
- Yaş: Her yaşta görülebilir, ancak büyük çocuklarda, ergenlerde ve genç erişkinlerde daha sıktır.
- Tütün kullanımı: Sigara içmek apse olasılığını artıran etkenler arasındadır.
- Diş eti hastalığı: Belirgin diş eti hastalığı da apseyle ilişkili bulunmuştur.
- Önceki apse: Daha önce bademcik apsesi geçirmiş olmak, yeniden gelişme olasılığını yükseltir.
Bademcik apsesinden korunmak için neler yapılabilir?
Bademcik iltihabının, özellikle bakteriye bağlı olanının zamanında tedavi edilmesi apse gelişmesini önlemeye yardımcı olabilir. Ağız ve diş bakımına özen göstermek ve tütün ürünlerinden uzak durmak da önerilen önlemlerdendir. Boğaz ağrısının hangi durumlarda muayene gerektirdiğini boğaz ağrısı başlığında ele aldım.
Bademcik Apsesinin Belirtileri Nelerdir?
Bademcik apsesinin ilk işareti çoğu kez boğazın bir yanında yoğunlaşan şiddetli ağrıdır; öteki belirtiler izleyen günlerde buna eklenir. Yakınmalar yavaş yavaş ağırlaşır ve kişi belirgin biçimde hasta görünür.
Bademcik apsesinde boğazda ve ağızda hangi yakınmalar olur?
- Tek taraflı ağrı: Boğaz ağrısı şiddetlidir, çoğunlukla bir yanda duyulur ve yutkunmakla artar.
- Yutma güçlüğü: Yutmak ağrılı ve zordur; kişi tükürüğünü yutamayıp ağzından akıtabilir. Yutmayı güçleştiren öteki durumlara yutma güçlüğü sayfasında değindim.
- Ağzı açmada zorlanma: Çiğneme kaslarının kasılması nedeniyle ağız tam açılamaz, açmaya çalışmak ağrı verir.
- Boğuk ses: Konuşma, ağızda sıcak bir lokma varmış gibi boğuk çıkar.
- Ağız kokusu: Nefeste belirgin, kötü bir koku olabilir.
Peritonsiller apse boğaz dışında hangi belirtileri verir?
Ateş, titreme, baş ağrısı ve halsizlik tabloya eşlik edebilir. Ağrı çoğu kez apsenin bulunduğu taraftaki kulağa vurur; kulağa yansıyan ağrının öteki nedenlerini kulak ağrısı sayfasında bulabilirsiniz. Boyunda ve çene altında lenf bezleri şişip dokunmakla ağrıyabilir, yüzde ya da boyunda şişlik görülebilir; boyunda ele gelen şişliklerin nasıl değerlendirildiği boyunda kitle sayfasının konusudur. Kimi hasta ağrıyı azaltmak için başını apsenin olduğu yana eğer; boyunda sertlik de olabilir.
Bademcik Apsesi Tanısı Nasıl Konur?
Bademcik apsesi tanısı çoğunlukla yakınmaların öyküsü ve boğaz muayenesiyle konur. Tanı belirsiz kaldığında ya da enfeksiyonun çevre dokulara uzandığından kuşkulanıldığında görüntüleme istenebilir.
Bademcik apsesi kuşkusunda muayenede nelere bakılır?
Muayenede ağzın ne kadar açılabildiğine, boğazın bir yanında ve yumuşak damakta şişlik olup olmadığına bakarım. Damaktan sarkan küçük dilin (uvula) şişliğin karşı tarafına itilmesi apseyi düşündüren bir bulgudur. Boynu ve lenf bezlerini elle değerlendirir; sesin niteliğine, yutmanın ve solunumun ne ölçüde etkilendiğine dikkat ederim. Benzer bir tabloya irin toplanmamış doku iltihabı, yutağın arkasında ya da yanında gelişen apseler ve öpücük hastalığı da yol açabilir; öpücük hastalığı apseyle birlikte de bulunabildiğinden gerek görülürse buna yönelik kan testi istenir.
Peritonsiller apsede hangi tetkikler istenebilir?
- İğneyle örnek alma: Şişliğe iğneyle girilerek irin gelip gelmediğine bakılabilir; alınan örnek etken bakterinin araştırılması için kültüre gönderilebilir.
- Ultrason: Apsenin varlığını ve yerini belirlemeye yardımcı olabilir.
- Bilgisayarlı tomografi: Muayenenin güç olduğu, tanının kuşkulu kaldığı ya da enfeksiyonun boynun derin bölgelerine yayıldığının düşünüldüğü durumlarda istenebilir; çekimin nasıl yapıldığı KBB hastalıklarında MR ve tomografi sayfasında yazılıdır.
- Kan testi ve boğaz kültürü: Enfeksiyonun değerlendirilmesinde ve etkenin belirlenmesinde kullanılabilir.
- Endoskopik bakı: Gerek görülürse ucunda kamera bulunan bükülebilir bir aletle solunum yolunun daralıp daralmadığına bakılabilir.
Bademcik Apsesi Nasıl Tedavi Edilir?
Bademcik apsesinin tedavisi irinin boşaltılmasına ve antibiyotiğe dayanır; sıvı desteği ve ağrı kontrolü tedavinin öteki parçalarıdır. İrin iğneyle çekilerek ya da küçük bir kesi yapılarak boşaltılır. Hangi yolun seçileceği, uyuşturmanın ya da anestezinin biçimi ve işlemin yapılacağı ortam, muayene bulgularına göre hekimin vereceği karardır.
Bademcik apsesi tedavisinde ilaçların yeri nedir?
Antibiyotik, hastanın durumuna göre damardan ya da ağızdan verilir ve kültür sonucu çıktığında gerekirse değiştirilir. Hangi ilacın ne kadar süre kullanılacağını hekim belirler; ilaç, yakınmalar hafiflese de önerilen süre tamamlanana dek bırakılmaz. Ağrı için hekimin önerdiği ağrı kesiciler kullanılır.
Sıvı alamayan hastada bademcik apsesi tedavisi nasıl desteklenir?
Boğaz ağrısı sıvı içmeyi engelleyecek kadar şiddetliyse sıvı kaybını karşılamak için damardan sıvı verilmesi gerekebilir. Ağızdan yeterli sıvı alamayan, ilacın damardan verilmesi ya da solunumunun izlenmesi gereken kişilerde kısa süreli hastaneye yatış gündeme gelebilir. Yatış her hastada gerekmez; karar muayene bulgularına ve genel duruma göre verilir. İyileşme döneminde bol sıvı alınması ve yumuşak yiyeceklerle beslenilmesi önerilir; bu önlemler iyileşmeyi destekler, apse oluştuktan sonra irinin boşaltılmasının ve antibiyotiğin yerini tutmaz.
Bademcik Apsesi Tedavi Edilmezse Ne Olur, Ne Zaman Acile Başvurulur?
Tedavi edilmeyen bademcik apsesi büyüyerek solunum yolunu daraltabilir ve enfeksiyon çevredeki dokulara yayılabilir; bu nedenle apse kuşkusu beklemeden değerlendirilir. Bu tür sorunlar ara sıra görülür; apsenin erken boşaltılması ve antibiyotik tedavisi bunların önüne geçmeyi amaçlar.
Tedavisi geciken bademcik apsesi hangi sorunlara yol açabilir?
- Solunum yolunun daralması: Şişen dokular hava yolunu tıkayabilir; bu, ivedi müdahale gerektiren bir durumdur.
- Çevre dokulara yayılma: Enfeksiyon çeneye, boynun derin bölgelerine ve göğse doğru ilerleyebilir.
- Apsenin boğaza açılması: Kendiliğinden açılan apsenin içeriği akciğerlere kaçarak zatürreye yol açabilir.
- Kana karışma: Bakterilerin kan dolaşımına geçmesiyle tüm vücudu etkileyen bir enfeksiyon (sepsis) gelişebilir.
Peritonsiller apse kuşkusunda 112 hangi durumda aranır?
Nefes almak güçleşmişse, nefes alırken tiz bir ses duyuluyorsa ya da kişi tükürüğünü ve sıvıları yutamıyor, salyası ağzından akıyorsa 112 aranır. Apseyi düşündüren şu işaretlerden biri ortaya çıktığında ise beklemeden hekime ya da acil servise başvurulur:
- Boğaz ağrısı: Şiddetli ağrının hızla kötüleşmesi ya da ağrının bir yanda giderek artması.
- Ağız ve boğaz: Ağız ve boğaz içinde şişlik, ağzın açılamaması.
- Konuşma: Konuşmanın güçleşmesi.
- Boyun: Başı çevirmede güçlük.
Acil servise gidilecekse kişinin aracı kendisinin kullanmaması, bir yakınının götürmesi ya da ambulans çağrılması önerilir. Bademcik iltihabı geçiren birinde apse belirtileri ortaya çıktığında da hemen hekime başvurulur.
Ankara'da Bademcik Apsesi İçin Muayene ve Tedavi Süreci Nasıl İlerler?
Ankara'da bademcik apsesi değerlendirmesinde önce solunumun ve yutmanın ne ölçüde etkilendiğine bakılır, ardından boğaz ve boyun muayene edilir. Apse saptanırsa irinin boşaltılması ve antibiyotik tedavisi planlanır; gerek görülürse ultrason ya da tomografi istenir.
Boğaz ağrısının seyri ve kullanılan ilaçlar bademcik apsesi değerlendirmesinde neden sorulur?
Ağrının ne zaman başladığı, ne zaman bir yana yerleştiği ve yutmanın nasıl değiştiği apseyi öteki boğaz enfeksiyonlarından ayırmaya yardım eder. Son günlerde kullanılan antibiyotik ve ağrı kesiciler, önceki bademcik iltihapları ve daha önce geçirilmiş apse de sorulur; yineleyen enfeksiyon öyküsü ilerideki tedavi planını etkiler. Şeker hastalığı ya da bağışıklığı baskılayan bir hastalık veya ilaç kullanımı varsa belirtilmelidir, çünkü bu durumlar yatış kararında göz önüne alınır. Sürekli kullanılan ilaçların listesini yanında getirmek değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Bademcik apsesi geçiren kişide sonraki dönem nasıl izlenir?
Tedaviden kısa süre sonra önerilen kontrolde yakınmaların gerileyip gerilemediğine bakılır. Ağrının ve yutma güçlüğünün tedaviyi izleyen günlerde hafiflemesi beklenir; toparlanma süresi kişiden kişiye değişir. Yeni bir belirtinin eklenmesi ya da yakınmaların yeniden artması kontrol tarihi beklenmeden hekime bildirilir. Bademcik apsesi ileride yineleyebilir; apse yinelediğinde ya da kişi sık bademcik iltihabı geçiriyorsa bademciklerin alınması gündeme gelebilir. Ameliyat çoğunlukla enfeksiyon yatıştıktan sonraya planlanır, seyrek olarak apse döneminde de yapılabilir; ameliyatın gerekip gerekmediği ve zamanı hekimle birlikte kararlaştırılır. Ameliyatın kimlere ve nasıl uygulandığını bademcik ameliyatı sayfasında okuyabilirsiniz.
Bir yanda şiddetlenen boğaz ağrısı, ağzın açılamaması ya da sesin boğuklaşması sıradan bir boğaz enfeksiyonundan farklı bir durumu düşündürür ve beklemeden değerlendirilmesi gerekir. Nefes almak ya da tükürüğü yutmak güçleşmişse acil yardım istenir. Apse boşaltıldıktan sonraki izlem, yineleme olasılığı ve bademcik ameliyatı kararı her hasta için ayrı değerlendirilir.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











