İçeriğe geç
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82 · Beştepe, Yenimahalle / Ankara selimerbek@gmail.com
Menü
0 (312) 511 07 00
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82, Beştepe – Yenimahalle / Ankara
Baş-Boyun Hastalıkları

Tükürük Bezi Tümörleri

Tükürük bezi tümörleri seyrek görülür ve çoğu iyi huyludur. Kitlenin hangi bezde olduğunun ve niteliğinin nasıl ortaya konduğunu anlatıyorum.

Tükürük bezi tümörleri, tükürük salgılayan bezlerin ya da bu bezlerin kanallarının hücrelerinden gelişen iyi ya da kötü huylu kitlelerdir. Seyrek görülürler ve iyi huylu olanlar kötü huylu olanlardan daha sıktır. Çoğu yavaş büyüyen, ağrı yapmayan bir şişlik olarak fark edilir; bir bölümü diş ya da genel muayenede rastlantıyla bulunur. Ankara'da da değerlendirmenin ilk amacı, kitlenin hangi bezde olduğunu ve niteliğini ortaya koymaktır. Taş ve iltihap gibi öteki bez sorunlarını tükürük bezi hastalıkları sayfasında ele aldım.

Tükürük Bezi Tümörleri Nedir ve Hangi Bezlerde Görülür?

Tükürük bezi tümörü, bez dokusunda ya da tükürüğü ağza taşıyan kanallarda hücrelerin olağan dışı çoğalmasıyla oluşan bir kitledir. Üç çift büyük tükürük bezinde ya da ağız, burun ve gırtlak yüzeyinin altına dağılmış yüzlerce küçük bezde gelişebilir.

Tükürük bezi tümörleri yüzün ve ağzın hangi bölgelerinde gelişir?

Tümörlerin çoğu kulağın önünde ve hemen altında yer alan kulak önü bezinde (parotis) görülür; bu bezdeki tümörlerin de çoğu iyi huyludur. Alt çenenin altındaki çene altı bezinde, ağız tabanındaki dil altı bezinde ve küçük bezlerde tümör daha seyrek gelişir; ancak bu bezlerde kötü huylu olma eğilimi daha belirgindir. Küçük bez tümörleri en çok damakta görülür.

Tükürük bezi tümörleri iyi ve kötü huylu türlere nasıl ayrılır?

Tükürük bezi tümörlerinin çok sayıda türü vardır ve adlarını geliştikleri hücre türünden alırlar.

  • Karışık yapılı iyi huylu tümör (pleomorfik adenom): En sık görülen iyi huylu türdür; çok yavaş büyür, çoğunlukla kulak önü bezinde, bazen çene altı bezinde ya da damakta görülür.
  • Öteki iyi huylu tümörler: Farklı hücrelerden gelişen birkaç iyi huylu tür daha vardır; iyi huylu tümörler başka organlara yayılmaz.
  • Kötü huylu tümörler: Yavaş büyüyen düşük dereceli türlerden daha hızlı ilerleyen yüksek dereceli türlere uzanan geniş bir grup oluştururlar; bazıları sinirler boyunca ilerleme eğilimi gösterir.
  • Bezde gelişen lenfoma: Ağız ve göz kuruluğuyla giden bağışıklık hastalığı olan kişilerde görülebilir ve öteki tümörlerden farklı tedavi edilir.

Tükürük Bezi Tümörlerinin Belirtileri Nelerdir?

Tükürük bezi tümörlerinin en sık belirtisi kulak önünde, kulak memesinin altında, çene altında ya da ağız içinde fark edilen, genellikle ağrısız bir şişliktir. İyi ve kötü huylu tümörlerin çoğu bu biçimde başladığı için şişlik tek başına niteliğini göstermez.

Tükürük bezi tümörü elle yoklandığında nasıl bir şişlik oluşturur?

İyi huylu tümörler çoğunlukla tek, yavaş büyüyen ve elle itildiğinde yerinden oynayan bir kitle oluşturur; kitle sert ya da yumuşak olabilir, üzerindeki deri ya da ağız içi yüzey olağan görünümünü korur. Bu özellikler ipucu verse de kitlenin türü yalnız elle yoklayarak anlaşılamaz.

Tükürük bezi şişliğinde hangi değişiklikler beklemeden muayene gerektirir?

Aşağıdaki bulgular iyi huylu tümörlerde ya da başka durumlarda da görülebilir; yine de beklemeden KBB muayenesi gerektirir:

  • Hızlı büyüme: Uzun süredir aynı duran bir kitlenin kısa sürede büyümeye başlaması ya da yeni bir kitlenin hızla büyümesi.
  • Geçmeyen ağrı: Kitlede, yüzde, kulakta ya da çenede süren ağrı.
  • Yüzde güçsüzlük ya da uyuşma: Yüzün bir yanında göz kapama, gülümseme gibi hareketlerde zayıflık ya da his azalması.
  • Çevreye yapışma: Kitlenin yerinden oynamaması, üzerindeki deriye ya da ağız içi yüzeye yapışması, orada yara açılması.
  • Boyunda şişlik: Boyunda yeni ele gelen bir lenf bezi.
  • Ağız ve kulakta yeni yakınma: Ağzı tam açamama, yutkunmada zorlanma ya da kulaktan sıvı gelmesi.

Bu bulgular olmasa da kulak önünde ya da ağız içinde iki-üç hafta içinde kaybolmayan bir şişlik muayene edilmelidir; boyunda enfeksiyonla açıklanamayan ve iki hafta içinde küçülmeyen bir kitle için de aynısı geçerlidir. Büyüyen ya da ne zamandır var olduğu bilinmeyen şişlikte bu süreler beklenmez. Boyundaki kitlelerin başka nedenlerini boyunda kitle sayfasında, kitle olmadan aniden başlayan yüz güçsüzlüğünü yüz felci sayfasında anlattım.

Tükürük Bezi Tümörlerinin Risk Etkenleri Nelerdir?

Tükürük bezi tümörlerinin çoğunda belirgin bir neden bulunmaz; bilinen risk etkenleri arasında ileri yaş, baş-boyun bölgesine daha önce uygulanmış ışın tedavisi ve bazı iş ortamı maruziyetleri sayılır. Risk etkeni taşımak tümör gelişeceği anlamına gelmez.

Işın tedavisi ve yaş tükürük bezi tümörü riskini nasıl etkiler?

Başka bir hastalık nedeniyle baş ve boyun bölgesine ışın tedavisi almış olmak tükürük bezi kanseri riskini artırır; karışık yapılı iyi huylu tümörün de ışın tedavisinden yıllar sonra gelişebildiğini düşündüren çalışmalar vardır. Tükürük bezi kanseri riski yaşla birlikte artar.

Sigara ve iş ortamı tükürük bezi tümörleriyle ilişkili midir?

Sigara, iyi huylu tükürük bezi tümörlerinden birinin riskinde artışla ilişkilendirilmiştir; tükürük bezi kanseriyle bağı konusunda ise çalışmaların sonuçları farklıdır. Metal tozları, kauçuk üretimi ve asbest madenciliği gibi iş ortamı etkenleriyle ilişki üzerinde durulmuş, ancak bu bağlar kesinleşmemiştir. Bölgedeki öteki kanserlere genel bakışı baş-boyun kanserleri sayfasında bulabilirsiniz.

Tükürük Bezi Tümörlerinde Tanı Nasıl Konur?

Tükürük bezi tümörlerinde tanı öykü ve baş-boyun muayenesiyle başlar; gerek görülürse görüntüleme ve kitleden alınan örneğin incelenmesiyle tamamlanır. Kitlenin iyi ya da kötü huylu olduğunu ve türünü kesinleştiren, örneğin patoloji incelemesidir.

Tükürük bezi kitlesinin muayenesinde nelere bakılır?

Kitlenin yeri, büyüklüğü, sertliği ve yerinden oynayıp oynamadığı değerlendirilir. Yüz kaslarının iki yanda eşit çalışıp çalışmadığına ve yüzde his kaybı olup olmadığına bakılır; ağız içi ve boğaz incelenir, boyundaki lenf bezleri elle yoklanır. Bezde şişlik yapabilen iltihap, taş ve bağışıklık hastalıkları da ayırıcı tanıda göz önünde tutulur.

Tükürük bezi tümöründe ultrason, iğne biyopsisi ve MR-BT ne işe yarar?

  • Ultrason: Kitleyi ve bez içindeki yerini göstermeye, boyundaki lenf bezlerini değerlendirmeye yardımcı olur; nasıl yapıldığı boyun ultrasonu sayfasında yer alıyor.
  • İnce iğne aspirasyon biyopsisi: Kitleden ince bir iğneyle hücre örneği alınır; tükürük bezi tümörlerinde en sık kullanılan biyopsi yöntemidir. Gerek görülürse daha kalın bir iğneyle doku örneği alınabilir; iğneyle tanı konamazsa kitlenin çıkarılıp incelenmesi gündeme gelebilir. Ayrıntısını ince iğne aspirasyon biyopsisi sayfasında okuyabilirsiniz.
  • MR ve BT: Tümörün büyüklüğünü, çevre dokulara ilerleyip ilerlemediğini ve yüz siniriyle ilişkisini göstermeye yardımcı olur (KBB hastalıklarında MR ve tomografi).

Tükürük bezi kanserinde yayılım nasıl araştırılır?

Kanser tanısı konduğunda hastalığın bez içinde kalıp kalmadığı, lenf bezlerine ya da uzak organlara yayılıp yayılmadığı araştırılır; bu sürece evreleme denir. Bu amaçla MR ve BT, gerek görülürse PET incelemesi, ağız, boğaz ve gırtlağın ince bir kamerayla (endoskop) incelenmesi ve akciğer gibi organların görüntülenmesi istenebilir.

İyi Huylu Tükürük Bezi Tümörleri Nasıl Tedavi Edilir?

İyi huylu tükürük bezi tümörlerinde en sık konuşulan tedavi, tümörün ameliyatla çıkarılmasıdır; tümör bütünüyle alındığında çoğu zaman ek bir tedavi gerekmez. Bu tümörler zamanla büyüyebilir, uzun yıllar yerinde kalanların bir bölümünde seyrek de olsa kötü huylu dönüşüm görülebilir ve eksik çıkarılan tümör yerinde yeniden büyüyebilir. Ameliyat kararı ise tek bir ölçüte bağlanmaz; tümörün türü, yeri, büyüklüğü ve kişinin genel sağlığı birlikte tartılır, karar hekimle verilir.

Tükürük bezi tümörü ameliyatında bezin ne kadarı alınır?

Alınacak doku tümörün yerine göre belirlenir. Kulak önü bezi, içinden geçen yüz siniriyle yüzeyel ve derin iki bölüme ayrılır; tümör sinirin üstündeki bölümdeyse bezin bu bölümü, sinirin altında ya da her iki bölümdeyse bezin tamamı alınabilir. Öteki bezlerde de çoğu zaman tümörü taşıyan bez çıkarılır. Ameliyat türleri ve iyileşme dönemi tükürük bezi cerrahisi sayfasının konusudur.

Tükürük bezi ameliyatından sonra yüzde hangi değişiklikler görülebilir?

Yüz kaslarını hareket ettiren sinir kulak önü bezinin içinden geçtiği için ameliyatta bu sinirin korunması gözetilir. Ameliyattan sonra yüzün o yanındaki hareketlerde geçici bir zayıflık, kulak ve çene çevresinde uyuşma ya da yemek yerken yanakta terleme görülebilir; yüz sinirinin ameliyatta zedelenmesi ise seyrek görülür. Bu değişikliklerin ortaya çıkıp çıkmayacağı ve ne kadar süreceği kişiden kişiye değişir ve ameliyattan önce hekimle konuşulur.

Kötü Huylu Tükürük Bezi Tümörlerinde Tedavi Nasıl Planlanır?

Kötü huylu tükürük bezi tümörlerinde tedavinin temeli çoğunlukla cerrahidir; gerek görülürse ameliyattan sonra ışın tedavisi, seçilmiş durumlarda ilaç tedavileri eklenir.

Tükürük bezi kanserinde tedavi planını hangi bilgiler belirler?

Kanserin hücre türü ve derecesi, yani hücrelerin mikroskop altında ne kadar hızlı büyüyen bir görünüm taşıdığı, kararın temel bilgileridir. Bunlara tümörün evresi, hangi bezde başladığı, kişinin yaşı, genel sağlığı ve tercihleri eklenir. Plan, baş-boyun cerrahı ile ışın ve ilaç tedavisi uzmanlarının birlikte yaptığı değerlendirmeyle yapılır; gerek görülürse diş hekimi, konuşma terapisti, diyetisyen ve psikolog da sürece katılır.

Tükürük bezi kanserinde cerrahi, ışın ve ilaç tedavisi nasıl yer alır?

  • Cerrahi: Tümörün çevresindeki bir miktar sağlıklı dokuyla birlikte çıkarılması amaçlanır; gerek görülürse boyundaki lenf bezleri de alınabilir. Yüz sinirinin bir bölümünün alınması ancak tümör sinire doğrudan ilerlemişse gündeme gelir.
  • Işın tedavisi (radyoterapi): Ameliyattan sonra hastalığın yineleme olasılığını azaltmak amacıyla uygulanabilir; cerrahinin yüz siniri gibi önemli bir yapıya zarar verebileceği durumlarda ana tedavi olarak da düşünülebilir.
  • İlaç tedavileri: İlerlemiş ya da yineleyen hastalıkta kemoterapi, tümörün belirli gen özelliklerine yönelik tedaviler ya da bağışıklık sistemine dayanan tedaviler seçenekler arasında yer alabilir.

Tükürük bezi kanseri tedavisinden sonra izlem nasıl sürer?

Tedaviden sonra düzenli kontroller yapılır; tanıda kullanılan görüntüleme tetkiklerinin bir bölümü aralıklarla yinelenir. Bazı türler yıllar sonra yineleyebildiği için izlem uzun sürer; süresini ve sıklığını hekim kanserin türüne göre belirler. Ağızda ya da boğazda ağrı, ses kısıklığı, yutma güçlüğü ve boyunda yeni beliren şişlik kontrol günü beklenmeden hekime bildirilmelidir.

Ankara'da Tükürük Bezi Tümörü Kuşkusunda Değerlendirme Süreci Nasıl İlerler?

Ankara'da tükürük bezi tümörü kuşkusuyla yapılan değerlendirme, şişliğin ne zamandır var olduğu, büyüyüp büyümediği ve yüz hareketlerinde değişiklik olup olmadığı sorularıyla başlar; tetkikler muayene bulgularına göre istenir. Biyopsi ya da ameliyat gerekirse girişimin ortamı ve anestezi biçimi bu sonuçlara göre planlanır.

Tükürük bezi kitlesi için muayeneye gelirken hangi belgeler işe yarar?

  • Önceki görüntülemeler: Bölgeye ait ultrason, MR ve BT görüntüleri ile raporları; karşılaştırma, kitlenin büyüyüp büyümediğini gösterebilir.
  • Biyopsi ve patoloji raporları: Kitleden daha önce alınmış örneklerin sonuçları; bölgeden ameliyat geçirildiyse ameliyat notu.
  • Işın tedavisi bilgisi: Baş-boyun bölgesine daha önce uygulanmış ışın tedavisine ait belgeler.
  • İlaç listesi: Düzenli kullanılan ilaçlar ve bitkisel ürünler.

Tükürük bezi tümörü görüşmesinde hangi sorular konuşulabilir?

Tümörün türü, tek mi birden fazla mı olduğu, seçeneklerin olası yan etkileri ve yüz siniri açısından beklenenler sorulabilecek konular arasındadır. Soruları önceden not etmek ve görüşmeye bir yakınla gelmek, bilgilerin akılda kalmasını kolaylaştırabilir.

Tükürük bezinde kalıcı bir şişliğin türünü belirlemek tedavinin ilk adımıdır; izlem ya da tedavi bu bilgiye ve kişinin durumuna göre planlanır.

Tıbbi inceleme: Yayımlanma: Son güncelleme:

Kaynakça

Bu içerik, aşağıdaki tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.

  1. National Cancer Institute — Salivary Gland Cancer Treatment (PDQ®)–Patient Version
  2. Cleveland Clinic — Salivary Gland Cancer
  3. Cleveland Clinic — Pleomorphic Adenoma
  4. Cleveland Clinic — Parotidectomy
  5. MSD Manual Professional Edition — Salivary Gland Tumors
  6. MedlinePlus — Salivary gland tumors
  7. American Cancer Society — Salivary Gland Cancer
  8. American Cancer Society — Causes, Risk Factors, and Prevention of Salivary Gland Cancer
  9. American Cancer Society — Signs and Symptoms of Salivary Gland Cancer
  10. Kuan EC, Mallen-St Clair J, St John MA. Evaluation of Parotid Lesions. Otolaryngol Clin North Am. 2016.