İçeriğe geç
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82 · Beştepe, Yenimahalle / Ankara selimerbek@gmail.com
Menü
0 (312) 511 07 00
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82, Beştepe – Yenimahalle / Ankara
Baş-Boyun Cerrahisi

Trakeotomi

Trakeotomide boynun önünden nefes borusuna açılan yola kanül denen kısa bir tüp yerleştirilir. Planlı ve acil trakeotomi arasındaki farkı anlatıyorum.

Trakeotomi, boynun önünden nefes borusuna (trakea) bir açıklık oluşturulup bu açıklığa kanül adı verilen kısa, kıvrık bir tüpün yerleştirilmesidir. Soluk burun ve ağız yerine kanülden alınıp verilir; aynı yol, öksürükle atılamayan balgamın emilerek alınmasına da olanak tanır. İşlem çoğu zaman önceden planlanır, nefes yolunun birden tıkandığı durumlarda ise acil olarak yapılabilir. Ankara'da trakeotomi kararı, nefes yolunu etkileyen asıl sorunun tedavisiyle birlikte ele alınır; açıklığın ne kadar kalacağı da bu soruna bağlıdır.

Trakeotomi Nedir ve Hangi Durumlarda Gündeme Gelir?

Trakeotomi, nefesin olağan yoldan yeterince alınamadığı ya da uzun süre desteklenmesi gerektiği durumlarda hava yoluna boyundan doğrudan giriş sağlayan işlemdir; kanül akciğerlere inmez, nefes borusunun içinde durur. Tam anlamıyla trakeotomi nefes borusuna yapılan kesiyi, trakeostomi ise boyunda oluşan açıklığı anlatır; günlük kullanımda iki sözcük çoğu zaman birbirinin yerine geçer, Türkçede nefes yolu açılması diye de anılır.

Trakeotomi hangi solunum yolu sorunlarında düşünülebilir?

  • Üst solunum yolunun daralması ya da tıkanması: Hava yolunu daraltan tümörler, iki ses telinin de yeterince açılamadığı felç, iz dokusuna bağlı darlık ve duman ya da zehirli gaz solunmasıyla gelişen şişlik bu grupta yer alır. Tümörleri gırtlak kanseri, iki taraflı felci ses teli felci sayfasında ele aldım.
  • Uzun süre solunum cihazına bağlı kalma: Ağızdan yerleştirilen solunum tüpü uzun süreli kullanıma uygun görülmediğinde cihaz desteği kanül üzerinden sürdürülebilir ve cihazdan aşamalı ayrılma planlanabilir.
  • Salgıların temizlenememesi: Balgamı öksürükle atamayan ya da yutma kasları etkilendiği için tükürüğünü yönetemeyen kişilerde kanül, salgıların emilebileceği bir yol açar.
  • Ağır yaralanmalar ve ameliyatlar: Ağır boyun ya da ağız yaralanmalarında ve gırtlak ya da boğaz ameliyatlarından sonra nefes yolunu güvenceye almak için gerekebilir; bu bölgenin tümörlerinde tedavinin nasıl planlandığı baş-boyun kanserleri sayfasında yer alıyor.

Trakeotomi açıklığı geçici mi kalıcı mı olur?

Trakeotomi geçici ya da kalıcı olabilir; çoğu kişide geçicidir. Açıklığın ne kadar kalacağı, onu gerektiren durumun türüne ve seyrine bağlıdır: kimi kişide birkaç gün yeterli olur, kimisinde aylar ya da daha uzun süre gerekir. Kanülün çıkarılmasına (dekanülasyon) solunum desteğine gereksinim kalmadığında ve hava yolunun yeniden yeterince açık olduğu görüldüğünde karar verilir; zamanlamayı hekim belirler. Kanül çıkarıldıktan sonra açıklık çoğu zaman kendiliğinden kapanır ve küçük bir iz kalır; kimi kişide kapatmak için ek bir işlem gerekebilir.

Kalıcı trakeotomi açıklığıyla yaşam nasıl sürer?

Altta yatan durum düzelmediğinde boyundaki açıklık kalıcı olarak bırakılabilir. İki taraflı ses teli felcinde olduğu gibi açıklık kimi kişide sürekli, kimisinde yalnız üst solunum yolu enfeksiyonu gibi hava yolunun daraldığı dönemlerde kullanılabilir; hava yolunu genişletmeyi amaçlayan girişimlerin ayrıntısı ses teli felcinde cerrahi sayfasında.

Trakeotomiye Nasıl Hazırlanılır, Acil Durumda Süreç Nasıl Değişir?

Planlı trakeotomide hazırlık, gerekçenin, olası sorunların ve sonraki bakımın önceden konuşulmasıyla başlar; acil trakeotomide ise öncelik nefes yolunun güvenceye alınmasıdır.

Planlı trakeotomi öncesinde hangi konular konuşulur?

Genel anestezi uygulanacaksa işlemden önceki saatlerde yenip içilmemesi ve kimi ilaçlara ara verilmesi istenebilir; kullanılan ilaçların ve takviyelerin listesi gözden geçirilir. İşlemden hemen sonra konuşmak çoğu zaman mümkün olmadığından kalem ve kâğıt ya da telefon gibi yazarak iletişim kurmaya yarayan araçlar işe yarar. Kanülle eve dönülmesi olasıysa bakımın kişiye ya da onun bakımını üstlenecek yakınına öğretileceği de bu görüşmede konuşulur.

Acil trakeotomide onam ve hazırlık nasıl ilerler?

Nefes yolu birden tıkandığında hazırlık en aza iner. Kişi onay verebilecek durumda değilse işlem ailesiyle konuşulur. Acil koşullarda işlem boyun bölgesinin uyuşturulduğu lokal anesteziyle, zaman elverirse sakinleştirici ilaçlar da verilerek yapılabilir.

Trakeotomi Nasıl Yapılır?

Trakeotomide boynun önünde, gırtlağın altında nefes borusuna ulaşılır, duvarında bir açıklık oluşturulur ve kanül bu açıklıktan yerleştirilir; açıklık cerrahi kesiyle ya da iğneyle girilip genişletilerek oluşturulabilir. Planlı işlem genel anesteziyle ya da lokal anesteziyle birlikte hafif bir genel anesteziyle yapılabilir; anestezi biçimi, yöntem ve işlemin yapılacağı ortam hekimin değerlendirmesine göre planlanır.

Açık cerrahi yöntemle trakeotomide hangi adımlar izlenir?

Gırtlak çıkıntısının (âdem elması) altında deriye kesi yapılır ve nefes borusunun dış duvarını oluşturan kıkırdak halkalara ulaşılır. Nefes borusunda açılan aralık kanülün sığacağı kadar genişletilir ve kanül yerleştirilir. Kanül boyna dolanan bir bağla, kimi zaman geçici dikişlerle de yerinde tutulur; kişi kendi başına soluyamıyorsa solunum cihazına bağlanır.

İğneyle genişletme yöntemiyle trakeotomi nasıl uygulanır?

Bu yöntemde (perkütan trakeostomi) nefes borusuna bir iğneyle girilir; iğneden ilerletilen ince bir kılavuz tel üzerinden plastik genişleticiler geçirilerek açıklık büyütülür ve kanül yerleştirilir. Her iki yöntem de kullanılmaktadır; hangisinin uygun olduğuna kişinin durumu, boynun ve hava yolunun özellikleri değerlendirilerek hekim ekibi karar verir.

Çocuklarda trakeotomi seyrek yapılır. Geçmişte ani gelişen enfeksiyonlara bağlı tıkanma öndeyken bugün başlıca gerekçe, sinir sistemini etkileyen bir sorun nedeniyle uzun süre solunum desteği gerekmesidir. İşlem genellikle genel anestezide, açık yöntemle yapılır; hava yolu çok kırılgan durumdaysa lokal anestezi ya da sert bir endoskop üzerinden çalışma gerekebilir. Bebek ve küçük çocuklarda kanülün seçimi ve bakımı ayrıca özen ister; evde bakım ve gerektiğinde kanülün değiştirilmesi aileye sağlık ekibince öğretilebilir.

Trakeotomiden Sonra Günlük Yaşam Nasıl Düzenlenir?

Trakeotomiden sonraki ilk günler kanülle soluk almaya ve yeni iletişim yollarına alışma dönemidir. Uyanınca nefes alamıyormuş gibi hissetmek kaygı yaratabilir; bu duygunun zamanla azalması beklenir ve kanülle solumaya alışmak çoğu kişide birkaç gün sürer. Kanülde hava dolu bir balon (kaf) varsa ve şişikse hava ses tellerine ulaşmadığından konuşulamaz; bu dönemde yazı ve işaretlerle anlaşılır. Balonun havasının ne zaman indirileceğine ve tek yönlü bir konuşma valfinin uygun olup olmadığına sağlık ekibi karar verir; uygun kişilerde bu yollarla ses çıkarılabilir.

Trakeotomi bakım eğitimi hangi konuları kapsar?

Kanülle eve dönülecekse bakım, kişiye ya da bakımını üstlenecek yakınına taburcu olmadan önce sağlık ekibi tarafından öğretilir; eğitim şu başlıkları kapsar:

  • Temizlik: Kanülün temizlenmesi, açıklık çevresindeki derinin bakımı, pansumanın değiştirilmesi ve kanülü tutan bağın denetlenmesi.
  • Balgamın emilmesi: Öksürükle atılamayan balgamın kanülden emilerek alınması; amaç kanülün koyu balgamla tıkanmasını önlemektir.
  • Nemlendirme: Soluk burundan geçmediği için solunan hava nemlenmeden girer; havanın nemli tutulması kanülde tıkaç oluşmasını önlemeye yardımcı olabilir, hangi yolun uygun olduğu ekiple konuşulur.
  • Korunma: Kanülden nefes borusuna su, toz, pudra ya da yiyecek kırıntısı kaçmamalıdır; bu nedenle duşta açıklık bir koruyucuyla örtülür, dışarıda gevşek bir örtüyle korunabilir ve kanülle yüzmek mümkün olmaz; hangi etkinliğe ne zaman dönüleceğini hekim söyler.
  • Kanül değişimi ve acil durum: Kanül düzenli aralıklarla değiştirilir, aralığı hekim belirler. Tıkanmaya karşı yanında her zaman yedek kanül bulundurulur; kanül tıkanır ya da yerinden çıkarsa ne yapılacağı da eğitimin parçasıdır.

Trakeotomili kişide yutma ve beslenme nasıl değerlendirilir?

Pek çok kişi ameliyattan toparlandıktan sonra kanülle ağızdan yiyip içmeye dönebilir; başlangıçta beslenmenin bir süre damardan ya da tüple sürdürülmesi gerekebilir. Yutma güvenli değilse beslenme burundan mideye uzanan ince bir tüple sürdürülür; yutmanın değerlendirilmesinde ve alıştırmalarda dil ve konuşma terapistiyle çalışılabilir. Yutmanın hangi nedenlerle bozulabildiğini yutma güçlüğü sayfasında anlattım.

Trakeotominin Riskleri ve Olası Sorunları Nelerdir?

Trakeotominin olası sorunları erken dönemde görülenler ve aylar içinde ortaya çıkabilenler olarak ayrılabilir. Ciddi sorunlar seyrektir; en önemlileri kanülün tıkanması, yerinden çıkması ve kanamadır. Kişiye özgü riskler planlı işlemden önce hekimle konuşulur; iyileşmenin seyri kişiden kişiye değişir.

Trakeotomiden sonraki ilk dönemde hangi sorunlar görülebilir?

  • Kanama: Açıklığın içinde ya da çevresinde kanama olabilir.
  • Enfeksiyon: Açıklık çevresinde kızarıklık, şişlik ve akıntıyla giden iltihap gelişebilir.
  • Kanülün tıkanması ya da yerinden çıkması: Koyu balgam ya da kan pıhtısı kanülü tıkayabilir, kanül kayabilir ya da çıkabilir; salgıların akciğere kaçması zatürreye yol açabilir.
  • Hava kaçması: Hava açıklık çevresinde deri altına ya da akciğer ile göğüs duvarı arasına kaçabilir; ağrıya ve nefes darlığına neden olabilir.
  • Çevre dokuların etkilenmesi: Nefes borusu, yemek borusu, tiroid bezi ya da ses tellerini hareket ettiren sinir zedelenebilir.

Trakeotomiden uzun süre sonra hangi sorunlar ortaya çıkabilir?

Seyrek de olsa nefes borusunun iç yüzeyinde iltihap ve iz dokusu gelişerek darlığa yol açabilir; belirtilerini ve tedavisini gırtlak ve nefes borusu darlığı sayfasında bulabilirsiniz. Açıklık çevresinde aşırı doku büyümesi (granülom) ve nefes borusu ile yemek borusu arasında olağandışı bir bağlantı (fistül) da gelişebilir; kanül çıkarıldıktan sonra açıklık kapanmayabilir. Evde gündüz ya da gece gürültülü soluk alma (horlama dahil), yutarken güçlük, yiyip içtikten sonra öksürük ya da kusma, kabarık ya da rahatsız eden iz ve bir haftayı aşan ses kısıklığı fark edilirse kısa süre içinde hekime başvurulur.

Trakeotomili kişide hangi belirtilerde 112 aranır, hangilerinde beklemeden hekime gidilir?

  • 112 aranacak durumlar: Kanül tıkandığı ya da yerinden çıktığı için nefes alınamaması ya da çıkan kanülün yerine konamaması; nefes almada güçlük; dudaklarda, parmaklarda ya da tırnaklarda morarma; aşırı huzursuzluk, uykuya eğilim ya da bilinç bulanıklığı; açıklıktan ya da kanülden yoğun kanama.
  • Beklemeden hekime ya da acil servise başvurulacak durumlar: Yoğun olmasa da açıklıktan ya da kanülden gelen kanama; açıklığın çevresinde artan kızarıklık, şişlik ya da ağrı; irin benzeri ya da artan akıntı; ateş ya da titreme; emmekle ya da öksürükle atılamayan çok miktarda balgam; kanülün yer değiştirmiş görünmesi.

Bu belirtiler herkeste görülmez; bakım eğitiminde öğrenilen acil durum adımları, böyle bir anda ne yapılacağını bilmeyi kolaylaştırır.

Ankara'da Trakeotomi Kararı ve Sonrasındaki İzlem Nasıl İlerler?

Ankara'da planlı trakeotomi değerlendirmesi, nefes yolunu etkileyen durumun muayene ve gerek görülen tetkiklerle ortaya konmasıyla başlar; ardından gerekçe, açıklığın olası süresi ve bakım düzeni kişiyle ve yakınlarıyla konuşulur. Gırtlağın endoskopla nasıl incelendiğini laringoskopi sayfasında okuyabilirsiniz.

Trakeotomi değerlendirmesine hangi bilgilerle gelinmesi işe yarar?

Nefes darlığının ne zaman başladığı ve nasıl seyrettiği, daha önce yoğun bakım ya da solunum desteği gerekip gerekmediği değerlendirmenin temelini oluşturur. Önceki endoskopi raporları, tomografi görüntüleri ve kullanılan ilaçların listesi de yararlıdır. Kanülle yaşayan kişide kanülün türü, ölçüsü ve en son ne zaman değiştirildiği not edilmelidir.

Trakeotomili kişinin kontrollerinde nelere bakılır?

Kontrollerde açıklık çevresindeki deri, kanülün oturuşu, balgamın miktarı ve niteliği ile soluk alıp vermenin durumu değerlendirilir. Kanülün değiştirilmesi, gereksinime göre farklı bir kanüle geçilmesi ve kanülün çıkarılmasına hazırlık bu görüşmelerde planlanır; konuşma ve yutma için dil ve konuşma terapistiyle çalışılması gerekebilir. Kontrol zamanlarını hekim belirler.

Trakeotomi çoğu kişide, altta yatan sorun tedavi edilirken nefes yolunu güvenceye almayı amaçlayan geçici bir adımdır. Açıklık ister geçici ister kalıcı olsun, ekipten alınan bakım eğitimi ve uyarı belirtilerinin bilinmesi günlük yaşamın dayanağıdır.

Tıbbi inceleme: Yayımlanma: Son güncelleme:

Kaynakça

Bu içerik, aşağıdaki tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.

  1. MedlinePlus — Tracheostomy
  2. MedlinePlus — Tracheostomy care
  3. MedlinePlus — Tracheostomy tube - speaking
  4. NHS — Tracheostomy
  5. healthdirect — Tracheostomy
  6. Cleveland Clinic — Tracheostomy
  7. MSD Manual Consumer Version — Vocal Cord Paralysis
  8. MedlinePlus — Breathing difficulties - first aid
  9. Campisi P, Forte V. Pediatric tracheostomy. Semin Pediatr Surg. 2016.
  10. Bontempo LJ, Manning SL. Tracheostomy Emergencies. Emerg Med Clin North Am. 2019.