İçeriğe geç
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82 · Beştepe, Yenimahalle / Ankara selimerbek@gmail.com
Menü
0 (312) 511 07 00
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82, Beştepe – Yenimahalle / Ankara
Baş-Boyun Hastalıkları

Baş-Boyun Kanserleri

Ses kısıklığı ya da boyunda şişlik gibi yakınmaların çoğu kanserle ilgili değildir. Geciktirilmemesi gereken belirtileri ve ortak risk etkenlerini anlatıyorum.

Baş-boyun kanserleri, ağızda, yutakta, gırtlakta, burun boşluğu ve sinüslerde ya da tükürük bezlerinde başlayan kötü huylu tümörlerin ortak adıdır. Farklı organlarda başlasalar da hücre türü ve risk etkenleri bakımından benzerlik gösterdikleri için birlikte ele alınırlar. Belirtileri çoğu zaman ses kısıklığı, boğaz ağrısı ya da boyunda şişlik gibi sık rastlanan yakınmalardır ve bu yakınmaların büyük bölümü kanserle ilgili değildir. Ankara'da bu yakınmaların nedeni Kulak Burun Boğaz muayenesiyle, gerek görülürse endoskopik bakı ve doku incelemesiyle araştırılır.

Baş-Boyun Kanserleri Nedir, Hangi Organları Kapsar?

Baş-boyun kanserleri, ağızdan gırtlağa uzanan yolun iç yüzeylerinde ve burun, sinüs ve tükürük bezlerinde gelişen kanserleri kapsar. Beyin, göz, yemek borusu, tiroid bezi ve baş-boyun derisinin kanserleri ise genellikle bu gruba alınmaz.

Baş-boyun kanserleri çoğunlukla hangi hücrelerden gelişir?

Büyük bölümü, ağız, boğaz ve gırtlağın nemli iç yüzünü döşeyen yassı hücrelerden köken alan yassı hücreli karsinomdur; tükürük bezi, sinüs, kas ya da sinirden başlayanlar çok daha seyrektir. Bu tümörler yayıldığında çoğunlukla çevre dokulara ve boyundaki lenf bezlerine ulaşır; bu yüzden ilk fark edilen bulgu boyunda bir şişlik olabilir.

Baş-boyun kanserleri başladıkları organa göre nasıl adlandırılır?

  • Ağız ve dil: Dudak, dilin ön bölümü, diş eti, yanak içi, ağız tabanı ve sert damakta başlar; ağız ve dil kanseri sayfasında ele alınıyor.
  • Bademcik ve dil kökü: Ağzın gerisindeki orta yutakta (orofarenks) gelişir; ayrıntısına bademcik kanseri sayfasından ulaşabilirsiniz.
  • Geniz: Burnun arkasında, yutağın en üst bölümünde (nazofarenks) başlar; geniz kanseri sayfasında yer alıyor.
  • Alt yutak: Yutağın yemek borusuna bağlanan en alt bölümünde (hipofarenks) gelişen alt yutak kanseridir.
  • Gırtlak: Ses tellerinin bulunduğu organda başlar; tedavi seçeneklerini gırtlak kanseri sayfasında anlattım.
  • Burun ve sinüsler: Burun boşluğunda ve çevresindeki kemik boşluklarında gelişir; iyi huylu kitlelerle birlikte burun ve sinüs tümörleri sayfasında inceleniyor.
  • Tükürük bezleri: Ağız tabanı ve çene kemiği çevresindeki büyük bezlerde ya da ağız ve boğaz zarındaki küçük bezlerde başlar; tükürük bezi tümörleri başlığında topladım.

Aynı bölgede yer alan tiroid kanseri ile baş-boyun cilt kanserleri ayrı başlıklarda ele alınıyor.

Baş-Boyun Kanserlerinin Gelişmesinde Hangi Etkenler Rol Oynar?

Baş-boyun kanserlerinde en önemli iki risk etkeni tütün ve alkoldür; bu ilişki özellikle ağız, alt yutak ve gırtlak kanserlerinde belirgindir. Çiğneme tütünü gibi dumansız ürünler ve başkasının dumanını solumak da riski artırır; tütün ile alkolü birlikte kullananlarda risk, yalnız birini kullananlardan yüksektir. Risk etkeni taşıyan herkeste kanser gelişmez, hiçbir risk etkeni bulunmayanlarda da görülebilir.

Baş-boyun kanserlerinde tütün ve alkol dışındaki risk etkenleri nelerdir?

  • HPV: Kanser yapabilen insan papilloma virüsü (HPV) türleri özellikle bademcik ve dil kökü kanserleriyle ilişkilidir. Virüs çok yaygındır; ağzında ya da boğazında taşıyan kişilerin çoğunda kanser gelişmez.
  • Epstein-Barr virüsü (EBV): Geniz ve tükürük bezi kanserleriyle ilişkilidir; tuzlanarak saklanmış et ve balıktan zengin beslenme de geniz kanseri riskini artıran etkenler arasında sayılır.
  • Güneş ışığı: Uzun süre güneş altında kalmak, özellikle açık havada çalışanlarda dudak kanseri riskini artırır.
  • Ağız bakımı: Diş ve diş eti bakımının yetersiz kalması ağız kanseri riskiyle ilişkilendirilmektedir; araştırmalar sürmektedir.
  • İş yerinde solunan maddeler: Ahşap tozu geniz ve sinüs, nikel tozu ve formaldehit sinüs kanserleriyle ilişkilidir.
  • Öteki etkenler: Baş-boyun bölgesine daha önce ışın uygulanmış olması, bağışıklık sisteminin zayıflaması ve bazı kalıtsal hastalıklar.

Baş-boyun kanseri riskini azaltmak için neler yapılabilir?

Tütünü hiç kullanmamak ya da bırakmak başlıca önlemdir; uzun süre kullanılmış olsa bile bırakmak riski belirgin biçimde azaltır. Alkolü azaltmak ve özellikle tütünle bir arada kullanmamak, dudakları güneşten korumak ve düzenli ağız ve diş bakımı da riskin azalmasına yardımcı olabilir. HPV aşısı, kanserle ilişkili HPV türlerinin enfeksiyonunu önlemeye yöneliktir ve bazı ağız ve boğaz kanserlerinin riskini azaltabilir. Baş-boyun kanserleri için herkese uygulanan standart bir tarama testi yoktur.

Baş-Boyun Kanserlerinin Belirtileri Nelerdir?

Baş-boyun kanserlerinin sık belirtileri boyunda ele gelen şişlik, ağızda ya da boğazda iyileşmeyen yara, geçmeyen boğaz ağrısı, yutma güçlüğü ve seste kısıklık ya da değişikliktir. Belirtiler başlangıçta hafif olabilir, soğuk algınlığını andırabilir ve ağrı yapmayabilir.

Baş-boyun kanserinde belirtiler tümörün yerine göre nasıl değişir?

  • Ağız: Beyaz ya da kırmızı leke, geçmeyen yara ya da kabartı, olağandışı kanama, takma dişin eskisi gibi oturmaması.
  • Bademcik ve dil kökü: Yutkunurken ağrı, boğazda ya da boyunda geçmeyen ağrı, kulakta ağrı ya da çınlama.
  • Geniz: Genellikle tek yanda burun tıkanıklığı, burun kanaması, çoğunlukla tek kulakta işitme azalması ya da çınlama.
  • Gırtlak ve alt yutak: Ses kısıklığı, lokmanın takılması, nefes almada ya da konuşmada güçlük.
  • Burun ve sinüsler: Açılmayan tıkanıklık, burun kanaması, gözde şişlik, üst dişlerde ağrı.
  • Tükürük bezleri: Çene altında ya da çene kemiği çevresinde şişlik, yüzde uyuşma ya da kaslarda güçsüzlük.

Baş-boyun kanseri belirtilerine benzeyen yakınmalar çoğunlukla neyden kaynaklanır?

Bu yakınmaların çoğu kanser dışı nedenlere bağlıdır. Ses kısıklığının sık nedenlerinden biri soğuk algınlığıyla gelişen gırtlak iltihabıdır; tükürükte görülen kan da çoğu zaman kanserle ilgili değildir. Boyundaki şişliklerin öteki nedenlerini boyunda kitle sayfasında açıkladım.

Baş-Boyun Kanseri Kuşkusunda Hangi Yakınmalar Muayene Gerektirir?

Baş-boyun bölgesinde geçmeden süren ve başka bir nedenle açıklanamayan yakınmalar, ağrı yapmasa bile Kulak Burun Boğaz muayenesi gerektirir. Aşağıdaki süreler kanser bulunduğunu değil, nedenin araştırılması gerektiğini gösterir.

Baş-boyun bölgesindeki yakınmalarda muayene için hangi süreler ölçü alınır?

  • Ağız içi: İki-üç hafta içinde iyileşmeyen yara, leke ya da kabartı.
  • Ses: Üç haftayı aşan ses kısıklığı.
  • Boyun: Enfeksiyonla açıklanamayan, iki hafta içinde küçülmeyen ya da büyüyen şişlik.
  • Burun ve geniz: Birkaç hafta içinde düzelmeyen, hep aynı yanda kalan tıkanıklık ya da kanlı akıntı.
  • Kulak: Tek kulakta süren işitme azalması ya da çınlama, muayenede kulak olağan görünse de geçmeyen ağrı.
  • Yutma: Neredeyse her yutkunmada güçlük ya da istemeden kilo kaybı.

Baş-boyun bölgesinde hangi belirtilerde acil servise başvurulur?

Nefes darlığı ya da nefes alırken duyulan hırıltılı, ıslığa benzer ses (stridor) ciddi bir belirtidir; beklemeden hekime ya da acil servise başvurulmalı, soluk alamayacak kadar ağır bir güçlükte 112 aranmalıdır. Öksürükle bol kan gelmesi ya da kana göğüs ağrısı, baş dönmesi veya ağır nefes darlığının eşlik etmesi de beklemeden tıbbi yardım gerektirir. Tükürükte ya da balgamda az miktarda kan görülmesi acil sayılmasa da hekime gösterilmelidir.

Baş-Boyun Kanserlerinin Tanısı Nasıl Konur?

Baş-boyun kanserinin tanısı, şüpheli bölgeden alınan doku örneğinin mikroskop altında incelenmesiyle (biyopsi) kesinleşir; bu aşamaya muayene ve endoskopik bakıyla gelinir. Örnek küçük bir parça kesilerek ya da ince bir iğneyle alınabilir; bademcik ve dil kökü kanserlerinde dokunun HPV ile ilişkisine de bakılabilir.

Baş-boyun muayenesinde ağız, burun ve boğaz nasıl incelenir?

Ağız içi, dil ve boğaz ışıkla incelenir; dudaklar, yanaklar ve boyun elle yoklanır. Gözle görülemeyen geniz, dil kökü, gırtlak ve alt yutak, ucunda ışık ve kamera bulunan ince bir aletle (endoskop) burun yoluyla incelenebilir. Gerektiğinde endoskopi ve örnek alma genel anestezi altında da yapılabilir.

Baş-boyun kanserinin yaygınlığı nasıl belirlenir, evre neyi anlatır?

Tümörün boyutu ve lenf bezlerine ya da uzak organlara yayılıp yayılmadığı tomografi, manyetik rezonans (MR) ve gerek görülürse PET görüntüleriyle değerlendirilir ve evre denen sınıflamada özetlenir. Ölçütler organa göre değişir; düşük evre sınırlı kalmış bir tümörü, yüksek evre daha yaygın bir hastalığı anlatır.

Baş-Boyun Kanserleri Nasıl Tedavi Edilir?

Baş-boyun kanserlerinde tedavi, tümörün başladığı organa, doku türüne ve evresine, kişinin yaşına ve genel sağlık durumuna göre belirlenir. Ana seçenekler cerrahi, ışın tedavisi (radyoterapi) ve ilaç tedavileridir; tek başına ya da birlikte kullanılabilirler.

Baş-boyun kanseri tedavisinde hangi yöntemler kullanılabilir?

Cerrahide tümörün, çevresindeki bir pay sağlıklı dokuyla birlikte çıkarılması amaçlanır; gerekirse boyundaki lenf bezleri de alınabilir, geniş doku kaybında bölge vücudun başka bir yerinden alınan dokuyla onarılabilir. Işın tedavisinde yüksek enerjili ışınlar tümöre yöneltilir; tek başına ya da ameliyattan sonra uygulanabilir. Kemoterapi ışın tedavisiyle birlikte ya da ameliyat sonrasında ek tedavi olarak verilebilir; bağışıklık tedavisi ve hedefe yönelik ilaçlar özellikle yineleyen ya da yayılmış hastalıkta gündeme gelebilir. Geniz kanserinde bölgeye ulaşmak güç olduğundan cerrahi genellikle ilk seçenek değildir; ışın tedavisi ve kemoterapi öne çıkar.

Baş-boyun kanserinde tedavi kararı nasıl verilir?

Seçenekler cerrahi, radyasyon onkolojisi, tıbbi onkoloji, patoloji, radyoloji ve konuşma-yutma alanlarındaki uzmanların ortak değerlendirmesinde ele alınır. Her seçeneğin görünümü, konuşmayı, yemeyi ve nefes almayı nasıl etkileyebileceği konuşulur ve karar kişi ve yakınlarıyla birlikte verilir. Bu işlevlerin ne ölçüde korunabileceği kişiden kişiye değişir.

Baş-boyun kanseri tedavisinden sonra rehabilitasyon ve izlem neleri kapsar?

Tedaviler çiğneme, yutma ve konuşmayı etkileyebildiği için rehabilitasyon sürecin bir parçasıdır: konuşma ve dil terapisi, beslenme danışmanlığı, yutmayı yeniden öğrenme, gerektiğinde bir süre beslenme tüpü, fizik tedavi, onarım cerrahisi ya da diş ve yüz protezleri bu kapsamdadır. Tedaviden sonra yineleme ya da yeni bir tümör yönünden düzenli kontroller yapılır; aralıklarını hekim belirler. Tütünü sürdürmek tedavinin etkisini azaltabilir ve ikinci bir tümör olasılığını artırır.

Ankara'da Baş-Boyun Kanseri Kuşkusu Nasıl Değerlendirilir?

Ankara'da baş-boyun kanseri kuşkusuyla yapılan değerlendirmede önce yakınmanın hangi organdan kaynaklandığı belirlenir, çünkü sonraki adımlar buna göre değişir. Endoskopi, örnek alma ve görüntülemenin sırası, işlemin yapılacağı ortam ve anestezi biçimi bulgulara göre planlanır; patoloji sonucu belli olduğunda uygulanabilecek tedaviler kişiyle birlikte gözden geçirilir.

Baş-boyun kanseri kuşkusunda ilk görüşmede hangi bilgiler değerlendirmeyi yönlendirir?

Yakınmanın tek yanda olup olmadığı, ne zamandan beri sürdüğü ve büyüyüp büyümediği, eşlik eden ses, yutma, işitme ya da burun yakınmaları değerlendirmenin nereden başlayacağını belirler. Tütün ve alkol alışkanlığı, iş yerinde solunan toz ve kimyasallar, güneş altında çalışma, baş-boyuna geçmişte uygulanmış ışın tedavisi ve bağışıklığı zayıflatan durumlar da öyküye eklenir.

Baş-boyun kanseri kuşkusunda daha önce yapılmış tetkikler nasıl kullanılır?

Daha önce çekilmiş ultrason, tomografi ya da MR görüntüleri, endoskopi bulguları ve patoloji raporları yeni bulgularla karşılaştırılarak kitlenin zaman içinde değişip değişmediği anlaşılabilir; kullanılan ilaçların listesi de değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Baş-boyun kanserlerinde geçmeyen bir yakınmanın nedenini muayene ve gerektiğinde doku incelemesi ortaya koyar; tanı kesinleşirse tedavi, tümörün başladığı organa ve yaygınlığına göre kişiyle birlikte planlanır.

Tıbbi inceleme: Yayımlanma: Son güncelleme:

Kaynakça

Bu içerik, aşağıdaki tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.

  1. National Cancer Institute — Head and Neck Cancers
  2. Cleveland Clinic — Head and Neck Cancer
  3. ENT Health — Head and Neck Cancer
  4. MSD Manual — Overview of Mouth, Nose, and Throat Cancers
  5. NHS — Symptoms of mouth cancer
  6. NHS — Nasopharyngeal cancer
  7. Cancer Research UK — Symptoms of laryngeal cancer
  8. American Cancer Society — Oral Cavity and Oropharyngeal Cancer Causes, Risk Factors, and Prevention
  9. MedlinePlus — Coughing up blood
  10. Mody MD, Rocco JW, Yom SS, et al. Head and neck cancer. Lancet. 2021.