İçeriğe geç
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82 · Beştepe, Yenimahalle / Ankara selimerbek@gmail.com
Menü
0 (312) 511 07 00
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82, Beştepe – Yenimahalle / Ankara
Boğaz, Ses ve Uyku Testleri

Endoskopik Yutma Değerlendirmesi

Endoskopik yutma değerlendirmesinde kişi farklı kıvamlarda yiyecek yutarken boğaz kamerayla izlenir. Lokmanın nefes yoluna kaçıp kaçmadığı böylece görülür.

Endoskopik yutma değerlendirmesi, burundan geçirilen ince ve esnek bir kamerayla, kişi farklı kıvamlarda yiyecek ve içecek yutarken yutağın ve gırtlağın izlendiği bir yutma testidir. Lokmanın boğazdan hangi yolla geçtiğini, yutkunduktan sonra bir bölümünün geride kalıp kalmadığını ve nefes yoluna kaçıp kaçmadığını görerek değerlendirmeye yardımcı olur. Kişi inceleme boyunca uyanıktır. Ankara'da yutmanın ne ölçüde güvenli olduğunu anlamak gerektiğinde başvurulabilen yutma incelemelerinden biridir.

Endoskopik Yutma Değerlendirmesi (FEES) Nedir, Neyi Gösterir?

Endoskopik yutma değerlendirmesi, yutmanın boğazdaki bölümünü yutma sırasında görerek inceleyen bir testtir; lokmanın yönünü, geride kalıp kalmadığını ve kişinin buna verdiği tepkiyi gösterir. İngilizce adının kısaltmasıyla FEES olarak da anılır. Bebeklikten ileri yaşa kadar her yaşta kullanılabilen bir yöntemdir.

Endoskopik yutma değerlendirmesi gırtlak muayenesinden nasıl ayrılır?

İki inceleme aynı yoldan yapılır: esnek endoskop burundan ilerletilir ve yutak ile gırtlağa yukarıdan bakılır. Yutma değerlendirmesinde fark, endoskop yerindeyken kişiye yiyecek ve sıvı verilmesidir. Böylece dil kökü, yutak ve gırtlak yalnız durağan hâlde değil, yutkunma sırasında da izlenir.

Yutma endoskopisinde hangi sorulara yanıt aranır?

  • Lokmanın yolu: Yiyeceğin yutağa ne zaman ulaştığı ve yemek borusuna doğru ilerleyip ilerlemediği izlenir.
  • Geride kalan yiyecek: Yutkunduktan sonra lokmanın bir bölümünün yutakta kalıp kalmadığına bakılır.
  • Nefes yoluna kaçma: Yiyecek ya da içeceğin gırtlağa girip girmediği ve ses tellerinin altından nefes yoluna geçip geçmediği görülür; kişinin buna öksürükle tepki verip vermediği de değerlendirilir. Öksürük olmadan gerçekleşen kaçmaya sessiz aspirasyon denir.
  • Biriken salgılar: Yutak ve gırtlakta biriken tükürük ve salgıların yeri ve miktarı, kişinin bunları fark edip temizleyebilmesi incelenir.
  • Kıvam ve duruş: Hangi kıvam ve miktarın, hangi baş duruşunun yutmayı kolaylaştırabildiği ve kaçmayı azaltabildiği araştırılabilir.

Endoskopik Yutma Değerlendirmesi Kimlerde İstenebilir?

Endoskopik yutma değerlendirmesi, yutmanın güvenliği konusunda kaygı bulunan ya da yutma sorununun beslenmeyi veya akciğerleri etkilediği düşünülen kişilerde istenebilir. Testin gerekip gerekmediğine yakınmalar, eşlik eden hastalıklar ve muayene bulguları birlikte ele alınarak hekim karar verir.

Hangi yakınmalar yutma endoskopisini gündeme getirir?

  • Yemek sırasında öksürük: Yerken, içerken ya da hemen ardından sık öksürmek testin istenme nedenleri arasındadır; uzun süren öksürüğün öteki nedenleri kronik öksürük sayfasında yer alıyor.
  • Islak ses: Yemekten sonra sesin ıslak, gurultulu çıkması yutmanın ayrıntılı incelenmesini gerektirebilir.
  • Yineleyen akciğer enfeksiyonu: Sık yineleyen zatürre, yiyecek veya tükürüğün fark edilmeden nefes yoluna kaçtığını düşündürebilir.
  • Kilo kaybı: Yeterince yenip içilemediği için istemeden kilo verilmesi, yutma sorununun beslenmeyi etkilediğine işaret edebilir.

Yutma güçlüğünün belirtileri, nedenleri ve uyarı işaretleri yutma güçlüğü sayfasının konusudur.

Hangi hastalık ve tedavilerden sonra endoskopik yutma değerlendirmesi istenebilir?

  • İnme ve sinir sistemi hastalıkları: İnme, Parkinson hastalığı, multipl skleroz ve demans gibi durumlar yutmanın düzenini ve gırtlağın duyarlılığını etkileyebilir; bu kişilerde gerek görülürse yutma değerlendirmesi istenebilir.
  • Baş-boyun kanseri tedavisi: Ağız, boğaz ve boyun bölgesine uygulanan ameliyat ve ışın tedavisi yutmada görev alan dokuları etkileyebilir; hastalığın genel çerçevesini baş-boyun kanserleri sayfasında bulabilirsiniz.
  • Yoğun bakım sonrası: Yoğun bakımda nefes tüpüyle solunum desteği almış kişilerde, tüp çıkarıldıktan sonra yutma bozulabilir ve nefes yoluna kaçma riski artabilir.
  • Ses teli felci: Ses tellerinin hareket edememesi, nefes yoluna kaçmanın nedenleri arasında sayılır; ayrıntısı ses teli felci sayfasındadır.

Endoskopik yutma değerlendirmesi hangi durumlarda ertelenebilir?

Test, kişinin yutma denemelerine katılabilmesini gerektirir. Tıbben dengede olmayan, uyanık kalamayan, çok huzursuz olan ya da basit yönergeleri izleyemeyen kişilerde test ertelenebilir. Burun ya da boğazın yapısı endoskopun geçirilmesine elvermiyorsa başka yollar düşünülür. Yapılıp yapılmayacağına ve zamanlamasına hekim karar verir.

Endoskopik Yutma Değerlendirmesi Öncesinde Hazırlık Gerekir mi?

Endoskopik yutma değerlendirmesi için kişiye özgü bir hazırlık yönergesi varsa bunu hekim önceden bildirir. Kullanılan ilaçlar, alerjiler ve şu anki beslenme biçimi ise incelemenin nasıl planlanacağını etkileyebildiğinden önceden konuşulur.

Yutma endoskopisi öncesinde hangi tepki ve yatkınlıklar bildirilir?

Uyuşturucu ilaçlara ya da yiyecek boyalarına karşı daha önce yaşanmış bir tepki varsa bunun bilinmesi gerekir; bu maddelere karşı tepki çok seyrek de olsa bildirilmiştir. Kolay kanayan bir burun ya da bayılma eğilimi varsa bunun da önceden söylenmesi, incelemenin buna göre planlanmasına yardımcı olur.

Beslenme tüpü olan kişide yutma endoskopisi nasıl planlanır?

Burundan mideye uzanan beslenme tüpü bulunan kişilerde de endoskopik yutma değerlendirmesi yapılabilir. Tüpün ne zamandan beri kullanıldığı, koyulaştırılmış içecek ya da yumuşatılmış yiyecek kullanılıp kullanılmadığı ve ağızdan bir şey alınıp alınmadığı önceden bildirilir; denemelerin kıvamı ve miktarı belirlenirken bu bilgiler dikkate alınır.

Endoskopik Yutma Değerlendirmesi Nasıl Yapılır?

Endoskopik yutma değerlendirmesinde ince, esnek endoskop bir burun deliğinden ilerletilir ve ucu yutağın üst bölümüne yerleştirilir. Kameranın burundan ilerletilişi burundan yapılan gırtlak bakısına benzer; bu ortak adımları laringoskopi sayfasında anlattım. Kişi uyanıktır ve endoskop yerindeyken kendisine yiyecek ve içecek verilir.

Endoskopik yutma değerlendirmesinin adımları nelerdir?

Önce yiyecek verilmeden yutak ve gırtlağa bakılır; yapılar, ses tellerinin hareketi ve biriken salgılar değerlendirilir. Ardından kişiden farklı kıvamlardaki sıvı ve yiyecekleri sırayla yutması istenir; bunlar kamerada kolay seçilsin diye renklendirilebilir. Her yutkunmada lokmanın izlediği yol görülür. Gerek görülürse baş duruşunda bir değişiklik ya da bir yutma tekniği o sırada denenerek etkisine bakılır.

Yutma endoskopisi sırasında öğürme ya da rahatsızlık artarsa ne yapılır?

Endoskop yutağın üst bölümünde dururken rahatsızlık ve öğürme hissi olabilir; herkeste aynı derecede olmaz. Burna uyuşturucu bir ilaç uygulanabilir; uygulanıp uygulanmayacağına hekim karar verir. Rahatsızlık artarsa ya da bulantı olursa bunu incelemeyi yapan kişiye söylemek gerekir; gerekirse denemelere ara verilebilir ya da inceleme erken sonlandırılabilir.

Endoskopik Yutma Değerlendirmesinin Sonucu Nasıl Yorumlanır?

Endoskopik yutma değerlendirmesinin sonucu, incelemede görülenlerin yakınmalar, muayene bulguları ve kişinin genel durumuyla birlikte ele alınmasıyla yorumlanır. Tek bir bulgu kendi başına tanı anlamına gelmez.

Endoskopik yutma değerlendirmesinin sonucu tedavi seçeneklerini nasıl etkiler?

Bulgular, yutma güçlüğünü yönetmeye yönelik seçeneklerin belirlenmesine yol gösterir. Yiyecek ve içeceklerin kıvamında değişiklik, yemek sırasında belirli bir duruş ya da yutma tekniği, yutmada görev alan kasları çalıştırmaya yönelik yutma terapisi ve gerekirse tüple beslenme desteği bu seçenekler arasında yer alabilir. Hangi önlemin ne ölçüde uygulanacağını ilgili uzman kişiye göre düzenler; yanıt kişiden kişiye değişir. Yutma işlevi zamanla değişebildiği için değerlendirmenin yinelenip yinelenmeyeceğine ve zamanlamasına hekim karar verir.

Endoskopik yutma değerlendirmesi hangi durumlarda tek başına yeterli olmaz?

Endoskop yutağı ve gırtlağı gösterir; lokmanın yemek borusu boyunca ilerleyişi bu incelemenin kapsamında değildir. Yakınma yemek borusundan kaynaklanıyor gibi görünüyorsa baryumlu yutma filmi, yemek borusu endoskopisi ya da yemek borusu basınç ölçümü (manometri) istenebilir. Baryumlu filmde yutulan sıvı ve yiyeceklere röntgende iz bırakan bir madde katılır ve yutma röntgen kaydıyla izlenir. Endoskopik yutma değerlendirmesi ve baryumlu film birbirini tamamlayabilen yöntemlerdir; hangisinin uygun olduğuna hekim karar verir.

Endoskopik Yutma Değerlendirmesinin Riski ya da Sakıncası Var mıdır?

Endoskopik yutma değerlendirmesinin riski çoğu kişi için düşüktür; ciddi sorunlar seyrek bildirilir ve bildirilen sorunların çoğu kısa sürede geçen tepkilerdir. Yine de aşağıdaki yan etkiler olabilir.

Yutma endoskopisinin olası yan etkileri nelerdir?

  • Öğürme ve kusma: Endoskopun burunda ve boğazda yarattığı baskı öğürmeye, kimi zaman kusmaya yol açabilir.
  • Burun kanaması: Endoskopun geçtiği burun içinde seyrek olarak kanama görülebilir.
  • Bayılma hissi: İnceleme sırasında baş dönmesi ve bayılacakmış gibi olma seyrek bildirilen tepkilerdendir.
  • Ses tellerinin ani kasılması: Çok seyrek olarak ses telleri birden kasılıp kısa süreli nefes güçlüğüne yol açabilir.
  • İlaç ya da boyaya tepki: Uyuşturucu ilaca ya da yiyecekleri renklendirmek için kullanılan boyaya karşı tepki çok seyrek bildirilmiştir.

Yutma endoskopisi sırasında nefes yoluna kaçma riski nasıl gözetilir?

Testin amacı nefes yoluna kaçmanın olup olmadığını görmek olduğundan, deneme sırasında bir miktar yiyecek ya da sıvının gırtlağa girdiği görülebilir. Bu an endoskopla izlenir, kişinin öksürerek temizleyip temizleyemediğine bakılır; denemelerin nasıl sürdürüleceğini incelemeyi yapan kişi belirler. İnceleme sonrasında kaygı veren bir belirti olursa hekime haber verilmelidir.

Ankara'da Endoskopik Yutma Değerlendirmesine Nasıl Karar Verilir?

Ankara'da endoskopik yutma değerlendirmesi, yutma yakınmasının öyküsü dinlenip ağız, boğaz ve boyun muayene edildikten sonra yutmanın güvenliği konusunda soru kalırsa gündeme gelir. Bu inceleme, yutma değerlendirmesinde eğitim almış hekimlerce ya da dil ve konuşma terapistlerince yapılabilir; yapılacağı yer ve gün muayene bulgularına göre ayarlanır.

Yutma endoskopisi öncesindeki görüşmede yutma yakınması hangi yönleriyle ele alınır?

Görüşmede yutma sorununun katı yiyeceklerde mi sıvılarda mı belirgin olduğu, yemek sırasında öksürük ya da ses değişikliği bulunup bulunmadığı ve yakın zamanda akciğer enfeksiyonu geçirilip geçirilmediği sorulur. Yemek yemediği sırada da boğazında bir yumru varmış gibi hisseden ama lokmaları takılmayan kişide yakınmanın kaynağı farklı olabilir; bu duyumu boğazda takılma hissi sayfasında ele aldım. Öykü ve muayene, yutma testinin gerekip gerekmediğini ve yanında başka bir tetkik istenip istenmeyeceğini belirler.

Yutma güçlüğünde hangi durumlar yutma endoskopisini beklemeden acil başvuru gerektirir?

Boğazda bir lokma takılıp nefes almak güçleştiğinde, kişi sıvıları ve kendi tükürüğünü bile yutamadığında ya da yutma güçlüğüne birden başlayan kas güçsüzlüğü veya felç (yüzde kayma, kolda güçsüzlük, konuşmada bozulma gibi) eşlik ettiğinde yutma testi beklenmez; 112 aranmalı ya da acil servise gidilmelidir. Bu durumların dışında kalan yutma yakınmalarında testin zamanlamasına muayenede karar verilir.

Endoskopik yutma değerlendirmesi için hangi notlar ve belgeler işe yarar?

  • Yeme içme gözlemleri: Hangi yiyecek ya da içecekte öksürüldüğü, yemek sırasında sesin değişip değişmediği ve kilo değişimi kısaca not edilebilir.
  • Önceki yutma testleri: Daha önce yapılmış yutma filmi, endoskopi ya da yutma değerlendirmesi raporları, yutmanın zaman içinde nasıl değiştiğini anlamaya yardımcı olur.
  • Hastalık ve tedavi geçmişi: Kullanılan ilaçların listesi, bilinen sinir sistemi hastalıkları ve geçirilmiş baş-boyun ameliyatı ya da ışın tedavisi yazılı olarak getirilebilir.

Endoskopik yutma değerlendirmesi, yeme içme sırasında nefes yoluna kaçma olup olmadığını ve hangi kıvamların kişi için daha kolay yutulduğunu görmeye yardımcı olan bir testtir. Bulgular yakınmalar ve muayeneyle birlikte değerlendirilir; beslenme ve terapi planı bu bütüne göre kişiye özgü kurulur.

Tıbbi inceleme: Yayımlanma: Son güncelleme:

Kaynakça

Bu içerik, aşağıdaki tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.

  1. ASHA — Adult Dysphagia
  2. Cleveland Clinic — Dysphagia (Difficulty Swallowing)
  3. Cleveland Clinic — Silent Aspiration
  4. ENT Health (AAO-HNS) — Aspiration
  5. ENT Health (AAO-HNS) — Dysphagia
  6. MedlinePlus — Laryngoscopy and nasolaryngoscopy
  7. Miller CK, Schroeder JW Jr, Langmore S. Fiberoptic Endoscopic Evaluation of Swallowing Across the Age Spectrum. Am J Speech Lang Pathol. 2020.
  8. Nacci A, Simoni F, Pagani R, et al. Complications during Fiberoptic Endoscopic Evaluation of Swallowing in 5,680 Examinations. Folia Phoniatr Logop. 2022.
  9. Polit M, Chmielewska-Walczak J, Sobol M, et al. Safety of FEES Performed by Speech-Language Pathologists and Physicians-Evidence Supporting Task Sharing from a Retrospective Observational Study of 964 Consecutive Examinations. Nutrients. 2025.
  10. Bertschi D, Rotondo F, Waskowski J, et al. Post-extubation dysphagia in the ICU-a narrative review: epidemiology, mechanisms and clinical management (Update 2025). Crit Care. 2025.