Akut orta kulak iltihabı, kulak zarının arkasındaki orta kulak boşluğunda virüs ya da bakterilerin yol açtığı, kısa sürede başlayan ağrılı enfeksiyondur. Tıp dilinde akut otitis media, halk arasında kulak iltihabı ya da kulak enfeksiyonu denir. Her yaşta görülebilir, ancak en sık küçük çocukları etkiler. İltihapların çoğu birkaç gün içinde kendiliğinden geriler; bir bölümünde hekim antibiyotiği gerekli görür. Ankara'da kulak ağrısı yakınmasıyla yapılan muayenede tanı kulak zarına bakılarak konur.
Akut Orta Kulak İltihabı Nedir, Kimlerde Görülür?
Akut orta kulak iltihabı, orta kulakta biriken sıvıda mikropların çoğalması ve bu sıvının kulak zarına basınç yapmasıdır; en çok bebeklerde ve küçük çocuklarda görülür. Orta kulak, zar ile iç kulak arasındaki hava dolu boşluktur ve östaki borusu adlı ince bir kanalla genze açılır. Çocuklarda bu boru daha dar ve yatay, bağışıklık sistemi de gelişme aşamasında olduğundan iltihap daha kolay oluşur; yaş büyüdükçe sıklığı genellikle azalır.
Erişkinde akut orta kulak iltihabının tedavisi çocuktakinden nasıl ayrılır?
Erişkinde belirtiler ve tedavinin ilkeleri büyük çocuklardakine benzer; başlıca fark, erişkindeki iltihapların çoğunun bakteriye bağlı olması ve antibiyotiğin bu nedenle daha sık reçete edilmesidir. Erişkinlerde östaki borusu daha geniş olduğu ve salgıyı daha kolay boşalttığı için iltihap seyrektir; en sık neden soğuk algınlığı ve sinüs enfeksiyonudur, bağışıklığı zayıflatan bir durum ise riski artırır. Erişkinde iltihabın sık yinelemesi olağan değildir; böyle bir durumda altta yatan nedeni görmek için kulak burun boğaz muayenesi gerekir.
Akut orta kulak iltihabı kronik iltihaba dönüşür mü?
Akut iltihapların büyük bölümü kalıcı sorun bırakmadan geçer; iltihabın süreğenleşmesi seyrek görülür. Kısa sürede başlayan ağrılı tabloya akut, uzun süren ya da gidip gelen iltihaba kronik denir; ikincisini kronik orta kulak iltihabı sayfasında ele aldım. İltihap geçtikten sonra zarın arkasında haftalarca, kimi zaman birkaç ay sıvı kalması ise kronikleşme anlamına gelmez. Bu sıvının nasıl izlendiğini orta kulakta sıvı birikmesi sayfasında anlattım.
Akut Orta Kulak İltihabının Belirtileri Nelerdir?
Akut orta kulak iltihabının başlıca belirtisi, çoğu kez bir üst solunum yolu enfeksiyonunun ardından birden başlayan kulak ağrısıdır. Ateş, dolgunluk ve işitmede azalma eşlik edebilir; yakınmasını söyleyemeyen bebekte tablo daha dolaylıdır.
Konuşamayan bebekte orta kulak iltihabı hangi işaretlerle fark edilir?
- Huzursuzluk ve ağlama: Yatıştırılamayan ağlama çoğu kez ilk işarettir; geceleri artabilir.
- Uyku ve beslenme sorunu: Bebek sık uyanabilir, emmek ya da yemek istemeyebilir.
- Ateş: Özellikle bebeklerde ve küçük çocuklarda sık görülür.
- Kulağı çekiştirme: Sık görülür, ancak tek başına iltihap anlamına gelmez.
- Seslere tepkide azalma: Alçak seslere dönmeyebilir; yürüyen çocukta denge sorunu fark edilebilir.
Okul çağındaki çocuk ve erişkinde orta kulak iltihabı hangi yakınmalarla kendini gösterir?
Büyük çocuklar ve erişkinler kulağın içinde ağrı, basınç ya da dolgunluk ve o kulakta az duyma tarif eder. Halsizlik, iştahsızlık, burun tıkanıklığı ve öksürük eşlik edebilir; küçük çocuklarda bulantı, kusma ve ishal de görülebilir.
Akut Orta Kulak İltihabı Neden Olur ve Nasıl Korunulur?
Akut orta kulak iltihabı, östaki borusunun şişip tıkanması sonucu orta kulakta biriken sıvıda virüs ya da bakterilerin çoğalmasıyla olur. Tıkanmayı çoğu kez soğuk algınlığı, sinüs enfeksiyonu ya da alerji başlatır; boru kapanınca orta kulak havalanamaz ve salgı boşalamaz. İltihabın kendisi bulaşıcı değildir, ancak ona zemin hazırlayan soğuk algınlığı mikropları kişiden kişiye geçer.
Orta kulak iltihabı riskini hangi etkenler artırır, hangileri azaltır?
Aşağıdaki önlemler riski düşürür, ancak her iltihabı önlemez; iltihap geçiren bir çocukta ailenin bir eksiklik yaptığı sonucu çıkarılmamalıdır.
- Sigara dumanı: Evinde sigara içilen çocuklarda iltihap daha sık görülür; çocuğun bulunduğu ortamın dumansız tutulması riski azaltır.
- Kreş ve kalabalık ortam: Soğuk algınlığı mikropları çocuklar arasında kolay yayılır; sık el yıkama bulaşmayı azaltır.
- Beslenme: Anne sütüyle beslenen bebeklerde iltihap daha seyrek görülür; biberonun yatakta verilmemesi ve beslerken bebeğin başının dik tutulması da yararlıdır.
- Emzik: Emzik kullanımı risk etkenleri arasındadır; kullanımın sınırlanması yararlı olabilir.
- Aşılar: Çocukluk çağı aşılarının zamanında yapılması, iltihaba sık yol açan bazı mikroplara bağlı iltihap riskini azaltır.
- Aile öyküsü: Yakınlarında sık kulak iltihabı olan çocuklar daha yatkındır.
Geniz eti ve alerji orta kulak iltihabına nasıl zemin hazırlar?
Geniz eti, burnun arkasında östaki borusunun ağzına yakın duran lenf dokusudur. Büyüdüğünde ya da iltihaplandığında borunun ağzını daraltabilir; içinde tutunan bakteriler boru yoluyla orta kulağa geçebilir. Alerji ise burnun ve borunun iç yüzünü şişirerek orta kulağın havalanmasını güçleştirir. Geniz etinin hangi durumda sorun oluşturduğunun ayrıntısı geniz eti büyümesi sayfasında yer alıyor.
Akut Orta Kulak İltihabı Tanısı Nasıl Konur?
Akut orta kulak iltihabı tanısı, yakınmaların dinlenmesi ve kulak zarının ışıklı bir aletle (otoskop) muayene edilmesiyle konur; çoğu kez başka tetkik gerekmez. Kulak ağrısının her nedeni iltihap olmadığından yalnız belirtiye bakarak karar verilmez.
Orta kulak iltihabında kulak zarında hangi bulgular aranır?
Muayenede zarın rengine, duruşuna ve arkasında sıvı olup olmadığına bakarım. Belirgin kızarıklık, zarın dışa doğru bombeleşmesi ve arkasında sıvı görülmesi iltihabı düşündürür; delik ve akıntı da saptanabilir. Bazı otoskoplar kulak yoluna hafifçe hava vererek zarın hareketini gösterir; arkasında sıvı olan zar az oynar. Tanı netleşmezse zarın esnekliğini ölçen timpanometri, sık iltihap geçirenlerde işitme testi istenebilir.
Orta kulak iltihabı dış kulak yolu iltihabından nasıl ayırt edilir?
Orta kulak iltihabı zarın arkasındaki boşluğu, dış kulak yolu iltihabı ise kulak girişi ile zar arasındaki kanalı tutar. Kulağa su kaçması dış kulak yolunu etkiler; zarda delik yoksa orta kulak iltihabına yol açmaz. Kanalı tutan iltihabı dış kulak yolu iltihabı, ağrıya yol açan öteki durumları kulak ağrısı sayfasında bulabilirsiniz.
Akut Orta Kulak İltihabı Nasıl Tedavi Edilir?
Akut orta kulak iltihabının tedavisi ağrı ve ateşin hafifletilmesine, gerektiğinde de antibiyotiğe dayanır. İltihapların çoğu birkaç günde kendiliğinden gerilediğinden her hastaya antibiyotik başlanmaz; yakınmalar kimi zaman bir haftaya kadar sürebilir.
Orta kulak iltihabında antibiyotik dışında hangi ilaçlar gündeme gelir?
Çocuklar için hazırlanan klinik kılavuz ağrının giderilmesini ayrı bir öneri olarak ele alır; antibiyotik verilsin ya da verilmesin ağrı kesici ve ateş düşürücü ilaçlar tedavinin parçasıdır. İlacın türünü ve miktarını hekim belirler. Ağrı kesici kulak damlaları ancak zar sağlamsa ve hekim önerirse kullanılır; hekime danışmadan kulağa damla ya da başka bir sıvı konmamalıdır. Burun açıcı ve alerji ilaçlarının iyileşmeyi hızlandırdığı gösterilmemiştir; çocuklarda bu ilaçlar hekime danışılmadan kullanılmaz.
Orta kulak iltihabında antibiyotiğin katkısı ne kadardır?
Çocuklardaki araştırmaları bir araya getiren derlemeye göre antibiyotik ilk gündeki ağrıyı azaltmaz, sonraki günlerde sınırlı bir katkı sağlar; kusma, ishal ve döküntü gibi yan etkilere de yol açabilir. Bu nedenle yakınması hafif olan bazı çocuklarda hekim, antibiyotiğe hemen başlamadan ağrıyı hafifleterek yakından izlemeyi seçebilir; 48-72 saat içinde düzelme olmazsa ya da tablo ağırlaşırsa antibiyotik kararı yeniden ele alınır. İzleyerek bekleme kararı hekimindir; izlemde ne zaman yeniden başvurulacağını hekim bildirir. Kaynaklar antibiyotiğin altı aylıktan küçük bebeklerde, yakınması şiddetli ya da ateşi yüksek olanlarda ve iki yaşından küçük olup iki kulağı birden tutulanlarda daha sık gerektiğini bildirir. Başlanan antibiyotik, yakınma geçse bile hekimin önerdiği süre boyunca kullanılır.
Sık yineleyen orta kulak iltihabında zarın arkasındaki sıvıya neden bakılır?
Sık yineleyen iltihapta sonraki adım, değerlendirme sırasında orta kulakta sıvı bulunup bulunmamasına göre şekillenir. Çocuklarda kulak tüpü (zara yerleştirilen ve orta kulağın havalanmasına yardımcı olan çok küçük boru) için hazırlanan klinik kılavuz, sıvı varsa tüp seçeneğinin konuşulmasını önerir. İltihap aralarında kulağı tümüyle düzelen çocukların birçoğunda ise iltihaplar zamanla kendiliğinden seyrekleşir ve bu çocuklarda tüpün yeni iltihapları azalttığı gösterilmemiştir. Bağışıklığı zayıf ya da konuşma ve öğrenme gecikmesi açısından risk taşıyan çocuklarda karar ayrıca ele alınır. Tüp, geniz eti girişimi ya da izlemden hangisinin uygun olduğuna hekim karar verir; tüp işleminin ayrıntısına kulak tüpü takılması sayfasında değindim.
Akut Orta Kulak İltihabında Ne Zaman Hekime ya da Acile Başvurulur?
Akut orta kulak iltihabında ağrı birkaç gün içinde azalmıyorsa, kulaktan akıntı geliyorsa, işitme belirgin biçimde azaldıysa ya da iltihaplar sık yineliyorsa muayene gerekir. Altı aylıktan küçük bebeklerde ateş, başka belirti olmasa bile beklemeden hekime başvurma nedenidir.
Orta kulak iltihabı kulak zarında kalıcı delik bırakır mı?
Zarın arkasında biriken irinin basıncı kimi zaman zarı deler; kulaktan sarı ya da yeşilimsi akıntı gelir ve ağrı çoğu kez birden azalır. Bu delikler çoğunlukla birkaç hafta ile birkaç ay içinde kendiliğinden kapanır; az sayıda çocukta ise tedavi gerekebilir. Deliğin kapandığının muayeneyle görülmesi ve bu sürede kulağa su kaçırılmaması gerekir. Konunun ayrıntısına kulak zarı delinmesi sayfasında yer verdim.
Orta kulak iltihabının komşu dokulara yayıldığını hangi belirtiler düşündürür?
İltihap seyrek olarak kulak arkasındaki kemiğe, iç kulağa ya da beyin zarlarına yayılabilir. Şu belirtilerde beklemeden hekime ya da acil servise başvurulmalıdır:
- Kulak arkasında değişiklik: Kızarıklık, şişlik ya da kulak kepçesinin öne itilmesi; bu tablo mastoidit sayfasının konusudur.
- Yüzde güçsüzlük: Yüzün bir yanında seğirme ya da gülümserken ağzın kayması.
- Baş ve ense belirtileri: Şiddetli baş ağrısı, ense sertliği ya da bilinçte bulanıklık.
- Baş dönmesi: Yeni başlayan belirgin baş dönmesi ya da dengesiz yürüme.
- Ağırlaşan tablo: Tedaviye karşın artan ağrı, çok yüksek ya da düşmeyen ateş, çok hasta görünüm.
Ankara'da Orta Kulak İltihabı İçin Muayene ve Tedavi Süreci Nasıl İlerler?
Ankara'da orta kulak iltihabı değerlendirmesi öykünün alınması, kulak zarının muayenesi, ağrının hafifletilmesi ve antibiyotik gerekip gerekmediğine karar verilmesi adımlarıyla ilerler. Çoğu hastada tanı ilk muayenede konur.
Orta kulak iltihabı kuşkusuyla yapılan ilk muayene hangi adımlardan oluşur?
Yakınmanın başlangıcını, öncesinde soğuk algınlığı olup olmadığını, ateşi ve daha önce geçirilen iltihapları sorar; ardından iki kulak zarına, burna ve boğaza bakarım. Muayeneye gelirken şu bilgiler işe yarar:
- İlaçlar: Son günlerde kullanılan ağrı kesici, ateş düşürücü ve antibiyotikler ile bilinen ilaç alerjileri.
- Önceki iltihaplar: Son bir yılda kaç kez geçirildiği ve uygulanan tedaviler.
- Eski tetkikler: Varsa işitme testi ve timpanometri sonuçları.
Orta kulak iltihabında tedavi başladıktan sonra süreç nasıl izlenir?
İzlem ya da tedavi sırasında düzelmenin başlamaması ya da tablonun ağırlaşması yeniden muayene nedenidir. Yakınma geçtikten sonraki kontrol, zarın arkasındaki sıvının çekilip çekilmediğini görmek içindir; zamanını hekim belirler. Sıvı uzun süre kalırsa ya da işitme yakınması sürerse işitme testi ve timpanometri gerek görülürse istenir.
Akut orta kulak iltihabı çocukluk çağında sık görülen, çoğu kez birkaç günde gerileyen bir enfeksiyondur. Tedavinin ilk adımı ağrıyı hafifletmektir; antibiyotik kararı yaş, yakınmanın şiddeti ve kulak zarı bulguları birlikte değerlendirilerek hekimce verilir.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











