Sinüs kisti, yüz kemiklerinin içindeki hava boşluklarını (sinüsleri) döşeyen örtüde gelişen, içi sıvı dolu, iyi huylu bir kesedir. Sık rastlanan türü, yanak kemiğinin içindeki sinüste yer alan retansiyon (birikim) kistidir ve çoğu kez başka bir nedenle çekilen filmde rastlantıyla fark edilir. Burun ve sinüs yakınması olmayan kişilerin görüntülerinde de sık görülen bir bulgudur; büyük bölümü yakınma yapmaz ve tedavi gerektirmez. Aynı çatı altında anılan mukosel ise genişleyerek çevresine baskı yapabilen ayrı bir tablodur. Ankara'da tomografi ya da MR raporunda kist sözcüğü geçtiğinde ilk yanıtlanması gereken soru, bulgunun bu iki türden hangisi olduğudur.
Sinüs Kisti Nedir?
Sinüs kisti, sinüsün iç yüzünü kaplayan mukozada (nemli örtü) oluşan, içinde salgı biriken kapalı bir kesedir. Sinüsler alnın ve yanakların arkasında, gözlerin arasında yer alan hava dolu boşluklardır; içlerinde üretilen salgı küçük açıklıklardan burna taşınır.
Retansiyon kisti ile yalancı kist arasında ne fark vardır?
Gerçek retansiyon kistinde mukozadaki salgı bezinin kanalı tıkanır, dışarı akamayan salgı ince duvarlı bir kesede birikir; yalancı kist ise gerçek bir kese değil, mukozanın altında iltihap sıvısının toplanmasıdır. Retansiyon sözcüğü tutulma, birikme anlamına gelir. İkisi de en çok yanak kemiğinin içindeki maksiller sinüsün tabanında yer alır ve filmde yuvarlak, kubbe biçiminde bir gölge olarak belirir; görüntüde birbirinden ayırt edilemeyebilir. Görünümünü, sinüsün zeminine oturmuş yarım bir baloncuğa benzetebilirim.
Sinüs mukoseli nedir, en çok hangi sinüslerde görülür?
Mukosel, sinüs mukozasından kaynaklanan ve zamanla genişleyen iyi huylu bir kesedir; en sık alın sinüsünde ve gözlerin arasındaki etmoid sinüslerde görülür. Retansiyon kisti sinüsün içinde bir kabarıklık olarak kalırken mukosel çevresindeki kemiği aşındırabilir, komşu yapılara baskı yapabilir; göz çukuruna yakınlığı nedeniyle göz belirtileri verebilir. Dudağın iç yüzünde görülen ve aynı adı taşıyan ağız içi mukosel ise tükürük bezi kaynaklı, sinüsle ilgisi olmayan başka bir durumdur.
Sinüs Kistinin Belirtileri Nelerdir?
Sinüs kistlerinin çoğu belirti vermez. Yakınma kistin türüne göre değişir: retansiyon kisti çoğu zaman sessiz kalır, mukosel ise genişledikçe baş ve göz çevresiyle ilgili belirtilere yol açabilir.
Retansiyon kisti olan kişilerde yakınma ne sıklıkla görülür?
Seyrek görülür: kisti olan kişilerin az bir bölümünde baş ağrısı, yüzde ya da göz çevresinde ağrı tanımlanır. Kistin sinüsün burna açılan ağzını tıkaması da seyrektir; bir tomografi çalışmasında kistlerin çok azının bu açıklığı kapattığı görülmüştür. Uzun süreli bir izlemde ise kisti büyüyen kişilerde sinüzit gelişimi daha sık bulunmuştur. Baş ağrısı nedeniyle çekilen filmde kist görülmesi, ağrının kistten kaynaklandığını tek başına göstermez: ileriye dönük çalışmalarda bu kistler ile burun ve sinüs yakınmaları arasında ilişki saptanmamıştır. Sinüs bölgesinde hissedilen ağrı ve basıncın arkasında çoğu kez migren ya da gerilim tipi baş ağrısı bulunur; koyu, renkli burun akıntısının eşlik etmediği yüz ağrısı büyük olasılıkla sinüs enfeksiyonu değildir. Bu ayrımın nasıl yapıldığını burun ve sinüs kaynaklı baş ağrısı sayfasında anlattım.
Sinüs mukoseli göz ve baş çevresinde hangi belirtileri verir?
Mukoselde en sık bildirilen yakınmalar baş ağrısı ve yüzde basınç hissidir; bunlar mukosele özgü olmadığından kese oldukça büyüdüğü halde belirtiler silik kalabilir. Kese göz çukuruna doğru genişlediğinde şu bulgular eklenebilir:
- Göz çevresinde şişlik ya da ağrı: Göz bulguları arasında en sık bildirilenlerdir.
- Gözün öne doğru itilmesi: Kese göz küresinin yerini değiştirebilir.
- Çift görme: Göz hareketleri etkilendiğinde ortaya çıkar.
- Göz kapağı düşüklüğü ve sulanma: Tabloya eşlik edebilir.
- Görmede azalma: Kesenin görme sinirini etkilediğini düşündürür.
Sinüs Kisti Neden Olur?
Sinüs kistinin nedeni türüne göre değişir: retansiyon kistini neyin başlattığı kesin olarak bilinmez, mukoselde ise geçirilmiş sinüs ameliyatı ve yüz bölgesine alınmış darbe öne çıkan zeminlerdir.
Sinüzit retansiyon kistine yol açar mı?
Bu konuda çalışmalar ayrışır. Bir çalışmada kisti olanların tomografisinde sinüs hastalığı bulgusu daha sık görülmüş, süreğen (kronik) sinüzitin rol oynayabileceği öne sürülmüştür. Burun yakınması olmayan kişilerde yapılan bir başka çalışmada ise kist ile sinüs ya da diş hastalığı arasında bağlantı bulunmamıştır. Bu nedenle filmde kist görülmesi tek başına sinüzit tanısı koydurmaz; kronik sinüzit tanısı tipik yakınmalara ve muayeneye dayanır.
Mukosel ameliyat ya da darbeden ne kadar sonra ortaya çıkabilir?
Aradaki süre uzun olabilir; kesenin bu olaylardan yıllar sonra saptandığı bildirilmiştir. Bu yüzden eski bir burun-sinüs ameliyatını ya da yüze alınmış darbeyi muayenede belirtmek önem taşır. Her mukoselde böyle bir öykü bulunmaz.
Sinüs Kisti Tanısı Nasıl Konur?
Sinüs kisti tanısı görüntülemeyle konur; kistin yerini, boyutunu ve çevresindeki kemikle ilişkisini tomografi gösterir. Değerlendirmenin amacı kistin türünü belirlemek ve benzer görünen başka durumları dışlamaktır.
Sinüs kisti neden çoğu kez başka amaçla çekilen filmde bulunur?
Retansiyon kistlerinin çoğu yakınma yapmadığından kist genellikle diş filmi, sinüs tomografisi ya da baş için çekilen MR sırasında rastlantıyla saptanır. Sinüslerin ayrıntılı görüntüsünü veren tomografi incelemesini sinüs tomografisi sayfasında bulabilirsiniz. Kistin hangi sinüste olduğu, boyutu ve sinüsün ne kadarını doldurduğu izlem kararında kullanılan bilgilerdir.
Sinüs kisti saptanan kişide endoskopik bakı ne işe yarar?
Endoskopik bakı, yakınmayı açıklayabilecek başka bir neden olup olmadığını görmeye yarar. Ucunda kamera bulunan ince bir boruyla burun içine ve sinüs açıklıklarına bakılır; birkaç dakika süren bu incelemenin ayrıntısı endoskopik burun muayenesi sayfasındadır. Burun boşluğunda görülen kese biçimli yumuşak dokular burun polipi başlığının konusudur. Şu belirtiler basit bir kistten çok başka bir nedeni düşündürür:
- Tek taraflı kalıcı tıkanıklık: Burnun hep aynı yanının kapalı kalması.
- Kanlı akıntı: Yineleyen burun kanaması ya da akıntıya kan karışması.
- Yüzde ve dişlerde değişiklik: Yüzde geçmeyen ağrı ya da uyuşma, üst dişlerde sallanma.
- Tek gözle ilgili bulgular: Çift görme, sulanma ya da gözün öne çıkması.
Böyle bir tabloda doku örneği alınması ve ek görüntüleme gündeme gelir; seyrek görülen bu hastalık grubunun belirtileri ve tanısı burun ve sinüs tümörleri sayfasında yer alıyor.
Sinüs Kisti Nasıl Tedavi Edilir?
Sinüs kistinin tedavisi türüne göre belirlenir: yakınma yapmayan retansiyon kisti çoğunlukla yalnızca izlenir, yakınma yapan büyük kistlerde ve mukoselde ameliyat seçeneği konuşulur. Retansiyon kistiyle ilgili ameliyat çalışmalarına sinüsün en az yarısını dolduran, yakınma yapan kistler alınmıştır; bu oran kesin bir sınır değil, çalışmaların hasta seçme ölçütüdür.
Yakınma yapmayan retansiyon kistinde neden çoğunlukla tedavi gerekmez?
Derlemelerde bu kistler zararsız, çoğunlukla belirtisiz oluşumlar olarak tanımlanır ve genellikle cerrahi tedavi gerektirmedikleri belirtilir. Kistin filmde görülmüş olması tek başına ameliyat nedeni sayılmaz. Eşlik eden bir sorun yoksa bekleyip izlemek uygun yaklaşım sayılır.
Retansiyon kisti ameliyatının sınırları ve olası sorunları nelerdir?
Ameliyattan sonra yakınmanın ne ölçüde azalacağı kişiden kişiye değişir; kist yeniden oluşabilir. Girişim burun deliklerinden endoskopla yapılır ve yüzde kesi gerektirmez; asıl hedef sinüsün havalanmasını ve boşalmasını yeniden sağlamaktır. Olası sorunları şunlardır:
- Kanama ve enfeksiyon: Her cerrahi girişimde görülebilir.
- Yapışıklık: Burnun derininde iyileşme dokusu bantlar oluşturabilir.
- Komşu yapılarla ilgili sorunlar: Seyrek olarak çift görme, görmede azalma, beyin-omurilik sıvısı kaçağı ya da koku duyusunda azalma gelişebilir.
Hazırlık dönemini ve ameliyat sonrasını endoskopik sinüs cerrahisi başlığında ayrıca ele aldım.
Mukosel tedavisi nasıl planlanır?
Mukoselin tedavisi cerrahidir. Ameliyatta kesenin boşaltılması ve sinüsün yeniden havalanması amaçlanır; enfeksiyon eşlik ediyorsa onun da denetim altına alınması gerekir. Günümüzde çoğunlukla burun içinden endoskopik yol kullanılır; açık ameliyat belirli durumlarda gündeme gelir. Görme etkilenmişse ameliyat tanıdan sonra bekletilmeden planlanır; görmedeki azalmanın ameliyattan sonra düzelebildiği bildirilmiştir, ancak sonuç kişiden kişiye değişir. Mukosel yıllar sonra da ortaya çıkabildiğinden uzun süreli izlem önerilir.
Sinüs Kisti Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Tedavi edilmeyen retansiyon kistlerinin çoğu yıllar içinde aynı kalır ya da küçülür, az bir bölümü büyür. Mukoselde ise kese genişledikçe çevresindeki kemiği ve göz çukurunu etkileyebilir.
Retansiyon kistinin büyüme olasılığı hangi durumda artar?
MR ile yapılan bir izlem çalışmasında, ilk saptandığında 2 santimetreden büyük olan ya da iki tarafta birden bulunan kistlerde ilerleme riski daha yüksek bulunmuş ve bu kişilerin düzenli izlenmesi önerilmiştir. Yıllar süren izlemlerde kişilerin çoğunda yakınma gelişmemiş, bazı kistler tümüyle kaybolmuştur.
Sinüs kisti kanserle ilişkili midir?
Retansiyon kisti ve mukosel kaynaklarda iyi huylu oluşumlar olarak tanımlanır; kanser türü değildirler. Dikkat gerektiren nokta, filmde kiste benzeyen her gölgenin kist olmayabileceğidir. Bu yüzden tek taraflı ve geçmeyen yakınmalarda değerlendirme endoskopik bakı ve gerekirse ek görüntülemeyle tamamlanır.
Sinüs kisti ya da mukoseli olan kişide hangi belirtiler acil başvuru gerektirir?
Şu belirtilerden biri ortaya çıktığında acil servise başvurulmalıdır:
- Görmede ani azalma ya da çift görme: Göz çukurundaki yapıların baskı altında kaldığını düşündürür.
- Göz çevresinde şişlik, gözde kızarıklık: Göz çevresindeki dokulara yayılan bir enfeksiyonun işareti olabilir.
- Şiddetli baş ağrısı ve bilinç bulanıklığı: Enfeksiyonun beyin zarlarına yayılması açısından değerlendirilir.
Ankara'da Sinüs Kisti İçin Muayene ve İzlem Süreci Nasıl İlerler?
Ankara'da sinüs kisti saptanan kişinin değerlendirmesi, yakınmaların öyküsü ve eldeki görüntülerin incelenmesiyle başlar. Muayenede ilk baktığım, kistin yakınmayla ilişkili olup olmadığıdır: tıkanıklığın tarafı, akıntının niteliği ve baş ağrısının özellikleri sorulur, gerek görülürse endoskopik bakı yapılır. Bulgular retansiyon kistiyle uyumluysa izlem planı konuşulur. Mukosel ya da başka bir lezyon kuşkusunda ek görüntüleme istenir, ameliyat seçeneği olası sorunlarıyla birlikte ele alınır; girişimin yapılacağı ortam ve anestezi biçimi muayene bulgularına göre planlanır.
Sinüs kisti muayenesine giderken hangi görüntü ve belgeler işe yarar?
Kistin görüldüğü tomografi, MR ya da diş filminin raporuyla birlikte görüntülerin kendisini de yanınızda bulundurmanız, kistin yerinin ve boyutunun doğrudan değerlendirilmesini sağlar. Eski tarihli filmler de işe yarar; kistin zaman içinde büyüyüp büyümediği ancak karşılaştırmayla anlaşılır. Geçirilmiş burun ve sinüs ameliyatlarının raporları, yüz bölgesine alınmış darbelerin öyküsü ve kullanılan ilaçların listesi değerlendirmeye katkı sağlar.
İzlenen sinüs kistinde yeni yakınma çıkarsa ne yapılır?
İzlem sırasında yeni bir yakınma ortaya çıkarsa kontrol tarihi beklenmeden yeniden değerlendirme gerekir. Kontrol görüntülemesinin zamanı kistin boyutuna, tek ya da iki taraflı oluşuna ve yakınma gelişip gelişmediğine göre belirlenir; her kist için geçerli tek bir takvim yoktur. Tomografi röntgen ışını içerdiğinden gereksiz yinelenmesinden kaçınılır. Hangi yöntemin ne zaman yeğlendiğini KBB hastalıklarında MR ve tomografi sayfasında okuyabilirsiniz.
Sinüs kistlerinin büyük bölümü rastlantıyla bulunan, yakınma yapmayan ve yalnızca izlenen retansiyon kistleridir. Mukosel ise çevresine baskı yapabildiği için cerrahiyle tedavi edilir. Hangisinin söz konusu olduğu, muayene bulguları ile görüntülemenin birlikte yorumlanmasıyla anlaşılır.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











