Bademcik iltihabı (tonsillit), boğazın iki yanındaki bademciklerin virüs ya da bakterilerle enfekte olup şişmesi, kızarması ve ağrımasıdır. Halk arasında anjin adıyla da bilinir. Çocukluk çağının sık görülen hastalıklarındandır; ergenlerde ve erişkinlerde de ortaya çıkabilir. İltihapların çoğu virüse bağlıdır ve genellikle birkaç gün içinde kendiliğinden geriler. A grubu streptokok adlı bakteriye bağlı olanlarda ise antibiyotik tedavisi gündeme gelir. Ankara'da bademcik iltihabı nedeniyle yapılan muayenede iltihabın olası nedeni ve tedavi gereksinimi birlikte değerlendirilir.
Bademcik İltihabı (Tonsillit) Nedir?
Bademcik iltihabı, ağzın arkasında iki yanda duran bademciklerin enfeksiyon nedeniyle şişip ağrılı duruma gelmesidir. Enfeksiyon boğazın geri kalanını da tutabilir; bu durumda tonsillofarenjit adı kullanılır. En çok çocuklarda görülür, yaşamın ilk yıllarında ise seyrektir.
Bademcikler vücutta hangi görevi üstlenir?
Bademcikler lenf dokusundan oluşur ve bağışıklık sisteminin parçasıdır. Onları, ağız ve burundan giren bakteri ve virüsleri karşılayıp süzen bir nöbet noktasına benzetebilirim. Bu görev sırasında zaman zaman kendileri de enfekte olur. Bademciği alınmış kişilerde de boğaz enfeksiyonu görülebilir.
Akut, yineleyen ve süreğen bademcik iltihabı nasıl ayrılır?
Birden başlayıp günler içinde geçen iltihaba akut, bu iltihapların aralıklarla tekrarlamasına yineleyen, yakınmaların sürüp gitmesine süreğen (kronik) bademcik iltihabı denir. Süreğen iltihapta uzun süren boğaz ağrısı, ağız kokusu, boyunda hassas kalan lenf bezleri ve bademcik taşları görülebilir. Bademcik girintilerinde biriken sertleşmiş salgıları bademcik taşı, kokunun öteki nedenlerini ağız kokusu sayfasında ele aldım. Çok iri bademciklerin solunumu güçleştirmesi ayrı bir konudur ve bademcik büyümesi sayfasında yer alıyor.
Bademcik İltihabının Belirtileri Nelerdir?
Bademcik iltihabının başlıca belirtileri boğaz ağrısı, yutkunurken ağrı ya da güçlük, ateş ve boyundaki lenf bezlerinde ağrılı şişliktir. Boğaza bakıldığında bademcikler kızarık ve şiş görünür; üzerlerinde beyaz lekeler ya da iltihap tabakası bulunabilir.
Bademcik iltihabında boğaz dışında hangi yakınmalar görülür?
- Kulak ağrısı: Boğazdaki ağrı kulakta da hissedilebilir.
- Baş ağrısı ve halsizlik: Ateşe üşüme, titreme ve yorgunluk eşlik edebilir.
- Karın yakınmaları: Çocuklarda bulantı, kusma ve karın ağrısı görülebilir.
- Ağız kokusu: İltihap sırasında ortaya çıkabilir.
- Öksürük ve burun akıntısı: Soğuk algınlığı belirtileri tabloya eşlik edebilir.
- Döküntü: Zımpara gibi pürüzlü, kırmızı döküntü streptokoka bağlı kızılı düşündürür ve muayene gerektirir.
Bademcik iltihabının belirtileri kaç günde geriler?
Yakınmalar çoğu kişide birkaç gün içinde gerilemeye başlar; iyileşme bir haftayı bulabilir, kimi zaman daha uzun sürebilir. Streptokoka bağlı iltihabın belirtileri de çoğu kez bir hafta içinde geriler. Süre iltihabın nedenine ve kişiye göre değişir.
Bademcik İltihabı Neden Olur?
Bademcik iltihabına çoğunlukla virüsler, daha az sıklıkla bakteriler yol açar. Virüslerin başında soğuk algınlığı ve grip etkenleri gelir. Bakteriler içinde en sık görüleni, halk arasında beta mikrobu diye bilinen A grubu streptokoktur. Ergenlerde ağır seyreden bir bademcik iltihabının arkasında kimi zaman öpücük hastalığı bulunur; bu virüs enfeksiyonunun belirtilerini kendi sayfasında anlattım.
Viral ve bakteriyel bademcik iltihabını ayırmak neden önemlidir?
Ayrım antibiyotik kararında yol gösterir: virüse bağlı iltihap genellikle kendiliğinden geriler, antibiyotik ise yalnız bakteriye bağlı iltihapta düşünülür. Tedavi edilmeyen streptokok iltihabı seyrek de olsa bademcik çevresinde apse, romatizmal ateş ve böbrek iltihabı (glomerülonefrit) gibi sorunlara yol açabilir; romatizmal ateş kalbi ve eklemleri etkileyebilen bir tablodur. İki türün boğazdaki görünümü birbirine çok benzeyebildiğinden yalnız bakarak ayırmak güçtür; bu nedenle gerektiğinde teste başvurulur.
Bademcik iltihabı riski hangi yaşlarda ve ortamlarda artar?
Streptokoka bağlı iltihap en çok 5-15 yaş arasındaki çocuklarda görülür, ancak her yaşta ortaya çıkabilir. Okul ve kreş gibi kalabalık ortamlar ile hasta biriyle yakın temas riski artırır. Bulaşıcı olan iltihabın kendisi değil, ona yol açan virüs ve bakterilerdir: öksürük ve hapşırıkla saçılan damlacıklarla, mikrop bulaşmış yüzeylere dokunan ellerle, ortak kullanılan bardak ve çatal kaşıkla geçerler. Sık el yıkamak, hastalık sırasında yeme içme gereçlerini ayırmak ve kendini iyi hissetmeyen kişinin evde dinlenmesi yayılmayı azaltmaya yardımcı olur. Bademcik iltihabına karşı aşı yoktur; geçirilmiş bir iltihap da yeniden hastalanmayı önlemez.
Bademcik İltihabı Tanısı Nasıl Konur?
Bademcik iltihabı tanısı, yakınmaların dinlenmesi ile boğazın ve boynun muayenesiyle konur. İltihabın streptokoka bağlı olup olmadığını anlamak için gerek görülürse boğaz sürüntüsünde test istenir.
Bademcik iltihabı kuşkusunda boğaza bakarken neler aranır?
Muayenede bademciklerin rengine, büyüklüğüne ve üzerinde beyaz leke olup olmadığına bakar, çene altındaki ve boyundaki lenf bezlerini elle yoklarım. Burun akıntısı ve öksürük gibi soğuk algınlığı belirtilerinin eşlik etmesi virüse bağlı iltihap olasılığını artırır. Bademciklerden birinin ötekinden belirgin biçimde büyük görünmesi apse açısından ayrıca değerlendirilir. Ağrının bademcik dışındaki nedenlerine boğaz ağrısı sayfasında yer verdim.
Bademcik iltihabında hızlı boğaz testi ile boğaz kültürü arasındaki fark nedir?
Hızlı boğaz testi kısa sürede sonuç verir; boğaz kültürünün sonuçlanması ise birkaç gün alabilir. İkisi de boğazın arkasından pamuklu çubukla alınan sürüntüde A grubu streptokok arar. Hızlı test, streptokok bulunduğu halde olumsuz çıkabilir. Gerek görülürse bu testlerden biri ya da ikisi istenebilir; hangi hastada test gerektiğine belirtilere ve muayene bulgularına göre hekim karar verir. Belirtiler ağırsa ya da geçmiyorsa öpücük hastalığı açısından kan testi de istenebilir.
Bademcik İltihabı Nasıl Tedavi Edilir?
Bademcik iltihabının tedavisi nedene göre değişir: virüse bağlı iltihapta yakınmalar hafifletilerek iyileşme beklenir, streptokoka bağlı iltihapta antibiyotik de değerlendirilir. Bu kararı, muayene bulgularını ve istendiyse test sonucunu birlikte ele alan hekim verir.
Bademcik iltihabında yakınmalar nasıl hafifletilir?
- Dinlenme: Yakınmalar sürerken dinlenmek önerilir.
- Sıvı: Yutmak ağrılı olsa da bol sıvı almak susuz kalmayı önlemeye yardımcı olur.
- Yiyecek ve içecek: Yutması kolay yumuşak yiyecekler ile serin ya da ılık içecekler boğazı yatıştırabilir.
- Ağrı ve ateş: Hekimin önerdiği ağrı kesici ve ateş düşürücüler kullanılabilir; çocuklarda ilacın türünü ve miktarını hekim belirler.
Streptokok saptanan bademcik iltihabında tedavi nasıl yürütülür?
Streptokok saptandığında antibiyotiğin gerekip gerekmediğini, ilacın türünü ve kullanım süresini hekim belirler. Bu tedaviyle iyileşmenin hızlanması, bulaştırıcılığın azalması ve romatizmal ateş gibi seyrek sorunların riskinin düşürülmesi amaçlanır. Antibiyotik başlandıysa yakınmalar birkaç günde geçse bile hekimin belirlediği süre tamamlanır; ilaç erken bırakılırsa enfeksiyon geri dönebilir. Tedavinin ilk iki günü içinde düzelme başlamazsa hekime yeniden haber verilir. Okula ya da işe dönüş zamanını da hekim bildirir.
Sık yineleyen bademcik iltihabında ameliyat kararı neye göre verilir?
Ameliyat kararı tek bir ölçüte bağlanmaz; iltihapların sıklığı, şiddeti ve eşlik eden durumlar birlikte tartılır. Bademciklerin alınması, iltihap sık yinelediğinde ya da antibiyotik tedavisine karşın sürüp gittiğinde gündeme gelebilir; bademcik iltihabı geçirenlerin çoğunda ameliyata gerek kalmaz. Değerlendirmede şu etkenlere bakılır:
- Sıklık ve kayıt: İltihapların ne sıklıkta yinelediği ve her birinin muayeneyle kayda geçip geçmediği.
- Şiddet ve yaşama etkisi: İltihapların ağırlığı ve günlük yaşamı, örneğin okula devamı ne ölçüde aksattığı.
- Eşlik eden durumlar: Birden çok antibiyotiğe alerji ya da yinelenen bademcik apsesi gibi özel durumlar.
- Yaş ve genel sağlık: Kişinin yaşı, genel sağlık durumu ve önceki iltihapları ne kadar kolay atlattığı.
Seyrek yineleyen iltihaplarda izlem seçeneği konuşulur; her ameliyat gibi bademcik ameliyatının da riskleri vardır ve karar hekimle birlikte verilir. Girişimin ayrıntısı bademcik ameliyatı sayfasındadır. Ameliyat kimi zaman geniz etinin alınmasıyla birleştirilir; bu dokunun hangi durumda sorun oluşturduğunu geniz eti büyümesi başlığında bulabilirsiniz.
Bademcik İltihabında Ne Zaman Beklemeden Hekime Başvurulur?
Bademcik iltihabında nefes almada güçlük, tükürüğünü yutamama ya da ağzı açamama beklemeden değerlendirilmesi gereken işaretlerdir. İltihabın çevre dokulara yayılması gibi ciddi sorunlar seyrektir.
Bademcik iltihabında hangi işaretler acil değerlendirme gerektirir?
Şu işaretlerden biri görülürse beklemeden hekime ya da acil servise başvurulmalıdır; ilk ikisinde 112 aranır:
- Solunum: Nefes almada güçlük.
- Yutma: Tükürüğü ya da sıvıları yutamama, salya akıtma.
- Ağız ve ses: Ağzı açmada güçlük, boğuk ses ya da konuşmada zorlanma.
- Tek yanlı tablo: Boğazın bir yanında hızla artan şiddetli ağrı ve şişlik.
- Boyun: Boyunda belirgin şişlik ya da boynu oynatırken ağrı.
- Sıvı alamama: Ağrı nedeniyle içememe ve susuz kalma belirtileri.
Bademcik apsesi iltihabın nasıl bir sonucudur?
Bademcik apsesi, iltihabın bademcik ile boğaz duvarı arasındaki dokuya yayılıp orada irin birikmesidir. Seyrek görülür; çoğunlukla ergenlerde ve erişkinlerde ortaya çıkar. Tek yanlı şiddetli ağrı, ağzı açamama ve boğuk ses başlıca bulgularıdır; biriken irinin boşaltılması gerekebilir. Tanı ve tedavi adımlarını bademcik apsesi sayfasında anlattım.
Acil olmayan hangi durumlarda bademcik iltihabı için muayene gerekir?
Yakınmalar bir hafta içinde geçmiyorsa ya da iltihaplar sık yineliyorsa muayene gerekir. Ateş yüksek seyrediyorsa, ağrı kesiciye karşın ağrı artıyorsa ya da bademciklerde iltihap tabakası görülüyorsa bu süre beklenmez. İlk kez bademcik iltihabı düşünülen çocuğun da hekime gösterilmesi uygundur.
Ankara'da Bademcik İltihabı İçin Muayene ve Tedavi Süreci Nasıl İlerler?
Ankara'da bademcik iltihabı değerlendirmesi öykü, boğaz ve boyun muayenesi, gerek görülürse boğaz sürüntüsü testi ve sonuca göre tedavinin planlanması sırasıyla ilerler. Kültür istendiyse tedavi kararı sonuç gelince gözden geçirilir.
Bademcik iltihabı muayenesine gelirken hangi bilgiler işe yarar?
- İltihap dökümü: Son yıllarda geçirilen iltihapların tarihleri, ateşin eşlik edip etmediği ve yapılan testler.
- İlaçlar ve alerjiler: Kullanılan antibiyotikler, ağrı kesiciler ve bilinen ilaç alerjileri.
- Önceki sonuçlar: Varsa boğaz kültürü, hızlı test ve kan tahlili sonuçları.
- Yakın çevre: Evde ya da okulda yakın zamanda streptokok enfeksiyonu geçiren biri olup olmadığı.
Bademcik iltihabı yinelediğinde izlemde nelere bakılır?
İzlemde iltihapların sıklığına ve ağırlığına bakılır; bu bilgilerin muayene kayıtlarında bulunması, ileride ameliyat seçeneği konuşulurken yol gösterir. Aynı evde streptokok iltihabı yineleyip duruyorsa aile bireylerinden birinin belirti vermeden mikrobu taşıyıp taşımadığı araştırılabilir. Tedavi başladıktan sonra yakınmalar gerilemezse ya da ağırlaşırsa yeniden muayene gerekir.
Bademcik iltihabı çoğu kez virüslere bağlı, birkaç günde gerileyen bir enfeksiyondur. Streptokoka bağlı olanlarda antibiyotik kararı ve başlanan tedavinin hekimin belirlediği sürede tamamlanması, seyrek görülen sonraki sorunlar açısından önem taşır. Sık yineleyen iltihaplarda ameliyat kararı iltihabın sıklığı, şiddeti ve yaşamı etkileme düzeyi birlikte değerlendirilerek hekimle verilir.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











