Boyun kistleri, boyunda deri altında ya da daha derinde yer alan, içi sıvı ya da yarı katı bir maddeyle dolu kapalı keselerdir. Başlıca türleri doğuştandır ve anne karnındaki gelişim sırasında oluşur. Doğumda var olsalar da yıllarca fark edilmeyebilir, kimi zaman ancak bir soğuk algınlığının ardından şişince belirginleşirler. Neredeyse her zaman kanser olmayan (iyi huylu) oluşumlardır. Ankara'da boyun kisti düşünülen kişide değerlendirme, şişliğin boyundaki yerine ve yutkunmakla hareket edip etmediğine bakılarak başlar.
Boyun Kistleri Nedir ve Hangi Türleri Vardır?
Boyun kistlerinin başlıca türleri tiroid gelişim yolu kisti, yan boyun kisti, lenf damarı kökenli kistik oluşumlar ve dermoid kisttir; bunlardan tiroid gelişim yolu ve yan boyun kistleri doğuştan boyun kitlelerinin en sık görülenleri arasındadır. Şişliğin boyundaki yeri, hangi tür olduğuna dair ilk ipucunu verir.
Tiroid gelişim yolu kisti boynun ortasında nasıl tanınır?
Tiroid gelişim yolu kisti (tiroglossal kanal kisti), boynun ön orta hattında ele gelen yumuşak, düzgün yüzeyli ve yuvarlak bir şişliktir. Yutkunurken yukarı doğru hareket etmesi onu öteki şişliklerden ayıran özelliklerden biridir; dil dışarı çıkarıldığında da belirginleşebilir. Uzun süre yakınma vermeden durabilir, kimi zaman yutmayı güçleştirebilir.
Yan boyun kisti hangi biçimlerde ortaya çıkabilir?
Yan boyun kisti (brankial yarık kisti), boynun bir ya da iki yanında, çene ile köprücük kemiği arasındaki bölgede görülen sıvı dolu bir kesedir; en sık görülen türü boyun kasının altında yer alır. Aynı gelişim farkı deride küçük bir çukurcuk ya da delik biçiminde de görülebilir ve buradan zaman zaman akıntı gelebilir. Kulak ile çene altı arasındaki daha seyrek türde gerek görülürse işitme testi de yapılabilir; kulak çevresinin öteki doğuştan farklılıkları doğuştan kulak anomalileri sayfasının konusu.
Lenf damarı kökenli kistler ve dermoid kist boyunda nasıl bir şişlik yapar?
Lenf damarı kökenli kistik oluşumlar (lenfatik malformasyon; büyük kistli türüne kistik higroma da denir), lenf sıvısını taşıyan damarların farklı gelişmesiyle sıvının birikmesi sonucu oluşur. Deri altında yumuşak bir kabarıklık yapar, genellikle ağrı ya da kaşıntı vermez; çoğu doğumda ya da erken çocuklukta ortaya çıkar. Boynun derinine uzanan büyük oluşumlar soluk yoluna bası yapabilir, beslenmeyi ve yutmayı güçleştirebilir. Dermoid kist ise deriye benzer dokunun bir kese içinde toplanmasıyla oluşur; içinde çoğu zaman sarımsı, yağlı bir madde, kimi zaman kıl bulunur. Dermoid kistlerin çoğu baş ve boyunda yer alır ve küçük çocuklukta tanınır; büyüdükçe iltihaplanabilir ya da patlayabilir.
Boyun Kistleri Neden Oluşur ve Hangi Yaşta Fark Edilir?
Boyun kistleri anne karnındaki gelişim sırasında oluşur: boyundaki yapılar biçimlenirken kapanması gereken bir kanal, sıvıyla dolan bir boşluk ya da içeride kalan bir doku parçası kiste dönüşebilir. Tiroid gelişim yolu kistleri ve yan boyun kistleri daha çok çocuklukta tanınır, ancak bir kısmı erişkin yaşa dek belirti vermeyebilir.
Boyun kistleri önlenebilir mi?
Boyun kistleri önlenemez; gelişimin erken döneminde oluştukları için anne babanın yaptığı ya da yapmadığı bir şeyle ilgileri yoktur. Tiroid bezi gelişirken hücreleri dil kökünden dil kemiğine uzanan bir yol boyunca ilerler; bu yol kapanmayıp içinde sıvı ve salgı birikirse tiroid gelişim yolu kisti oluşabilir. Yan boyun kistleri boyun çevresindeki dokuların biçimlenmesi sırasında kalan boşlukların sıvıyla dolmasından, dermoid kist ise deri katlarının birleşmemesi sonucu deri dokusunun içeride kalmasından kaynaklanır.
Boyun kistleri kansere dönüşebilir mi?
Tiroid gelişim yolu kistleri ve yan boyun kistleri neredeyse her zaman iyi huyludur; içlerinde kanser gelişmesi çok seyrektir ve tiroid gelişim yolu kistinde erişkinlerde çocuklara göre daha olasıdır. Kistte sertleşme ya da büyüme fark edildiğinde bu bulgular muayenede değerlendirilir; kistin ne olduğu kesin olarak, çıkarılan dokunun laboratuvarda incelenmesiyle anlaşılır.
Boyun Kistlerinin Belirtileri Nelerdir?
Boyun kistleri genellikle ağrı yapmayan, yumuşak ve zamanla büyüyebilen bir şişlik olarak fark edilir. Büyük kistler soluk yolunu kısmen daraltarak hırıltılı solunuma yol açabilir.
İltihaplanan boyun kisti hangi belirtilerle kendini gösterir?
- Belirginleşen şişlik: Kist bir üst solunum yolu enfeksiyonunun ardından belirgin biçimde büyüyebilir.
- Ağrı ve hassasiyet: Kist dokunulduğunda acıyabilir; boyun ağrısı ya da yutarken ağrı eşlik edebilir.
- Deride kızarıklık: Kistin üstündeki deri kızarabilir ve tahriş olabilir.
- Ateş: İltihaplı kist ateşe yol açabilir.
- Akıntılı açıklık: Kist deriye doğru açılıp sıvı sızdırabilir ya da var olan delikten akıntı gelebilir.
Boyun kistinde hangi durumlar acil değerlendirme gerektirir?
- Soluk almada güçlük: Nefes almak zorlaşmışsa ya da solurken hırıltı duyuluyorsa 112 aranmalı ya da en yakın acil servise gidilmelidir.
- Yutamama: Tükürüğü ya da sıvıları yutmakta belirgin güçlük çekiliyorsa beklemeden acil servise başvurulmalıdır.
- Ateşle hızla büyüyen şişlik: Hızla büyüyen, ağrılı ve kızarık şişliğe ateş eşlik ediyorsa beklemeden hekime ya da acil servise başvurulmalıdır.
- Bebekte beslenme güçlüğü: Boynunda şişlik olan bebekte emme ya da beslenme güçleşmişse bebek beklemeden hekime gösterilmelidir.
Boyun Kistlerine Nasıl Tanı Konur?
Boyun kistlerine tanı şişliğin muayenesiyle başlar; gerek görülürse ultrason, tomografi, MR ya da ince iğne biyopsisiyle desteklenir. Hangi tetkiğin isteneceği kistin yerine, kişinin yaşına ve muayene bulgularına göre belirlenir.
Boyun kisti muayenesinde şişliğin yeri ve hareketi neyi anlatır?
Muayenede şişliğin boynun ortasında mı yanında mı olduğuna, kıvamına, hassas olup olmadığına ve deride bir delik bulunup bulunmadığına bakarım. Orta hatta olup yutkunmakla yukarı oynayan şişlik tiroid gelişim yolu kistini, boynun yan bölümündeki şişlik ise yan boyun kistini düşündürür. Bu ipuçları tek başına tanı koydurmaz; türü netleştirmek için gerek görülen tetkikler istenir.
Boyun kistinin değerlendirilmesinde hangi tetkikler istenebilir?
- Ultrason: Şişliğin kist olup olmadığını, boyutunu ve yerini göstermeye yardımcı olur, ışın içermez; incelemenin nasıl yapıldığını boyun ultrasonu sayfasında bulabilirsiniz.
- Tomografi ya da MR: Kistin derin dokulara ve çevredeki damarlara uzanımını gösterebilir; iki incelemenin farkına KBB hastalıklarında MR ve tomografi sayfasında değindim.
- İnce iğne biyopsisi: İnce bir iğneyle kistten sıvı ya da hücre alınıp laboratuvarda incelenir; aşamaları ince iğne aspirasyon biyopsisi sayfasında adım adım anlatılıyor.
- Tiroid bezinin değerlendirilmesi: Tiroid gelişim yolu kistinde ameliyat planlanırken ultrasonla tiroid bezinin olağan yerinde olup olmadığına da bakılabilir; olağan yerinin dışında tiroid dokusundan kuşkulanılan seçilmiş durumlarda gerek görülürse tiroid sintigrafisi ya da tiroid işlevini gösteren kan testleri istenebilir.
Erişkinde yeni ortaya çıkan kistik bir boyun şişliği yan boyun kisti olabileceği gibi, ağız, boğaz, geniz ya da tiroid kaynaklı bir tümörün lenf bezine yayılıp içi sıvı dolu bir görünüm kazanması da olabilir. Bu iki durum yalnız tomografi ya da MR görüntüleriyle birbirinden ayrılamadığı için ağız ve boğaz muayenesi, gerek görülürse ultrason eşliğinde iğne biyopsisi ve ek tetkiklerle değerlendirme kesin tanı konana dek sürdürülür; bu, her kistik şişliğin tümör olduğu anlamına gelmez. Boyun şişliğinin öteki nedenlerine boyunda kitle, lenf bezlerine bağlı şişliklere lenf bezi büyümesi sayfasında yer verdim.
Boyun Kistleri Nasıl Tedavi Edilir?
Boyun kistlerinin tedavisi kistin türüne, yerine ve iltihaplı olup olmadığına göre planlanır. Kist iltihaplıysa önce iltihabın tedavisi gelir; antibiyotik gerekip gerekmediğine ve hangisinin kullanılacağına hekim karar verir. Yan boyun kistinde ameliyat genellikle iltihap tedavi edildikten sonra planlanır; öteki türlerde de ameliyatın zamanlamasını hekim belirler.
Boyun kistinin cerrahiyle çıkarılması hangi amaçla konuşulur?
Tiroid gelişim yolu kistlerinde, yan boyun kistlerinde ve dermoid kistlerde tedavi gerektiğinde konuşulan seçenek kistin cerrahiyle çıkarılmasıdır; amaç ileride yineleyebilecek iltihaplanmaların ve kistin yol açabileceği sorunların olasılığını azaltmaktır. Ameliyat kararı tek bir ölçüte dayanmaz: kistin türü ve büyüklüğü, iltihaplanma öyküsü, yutma ya da solunum üzerindeki etkisi ve kişinin genel sağlık durumu birlikte tartılır, karar hekimle verilir. Tiroid gelişim yolu kistinde uygulanan ameliyat genellikle kistle birlikte kanal kalıntısını ve dil kemiğinin orta bölümünü de kapsar. Kanama, sinir etkilenmesi, iz, anestezi tepkisi ve kistin yinelemesi olası sorunlar arasındadır; daha önce çok kez iltihaplanmış bir kistin çıkarılması daha güç olabilir ve sonuç kişiden kişiye değişebilir. Ameliyatın planlanması ve aşamaları için boyun kitlesi cerrahisi sayfasına bakabilirsiniz.
Lenf damarı kökenli boyun kistlerinde tedavi seçimi nelere göre yapılır?
Lenf damarı kökenli oluşumlarda seçim oluşumun büyüklüğüne, yerine, bası yapıp yapmadığına ve yakınmaya göre yapılır. Yakınma vermeyen oluşumlar izlenebilir; tedavi gerektiğinde cerrahiyle çıkarma ya da oluşumun içine iğneyle ilaç verilmesi gibi seçenekler kullanılabilir. Derin yapılarla iç içe geçmiş bir oluşum her zaman tümüyle çıkarılamayabilir ve yineleyebilir; hangi seçeneğin uygun olduğuna bulgulara göre hekim karar verir.
Boyun Kistleri Kendiliğinden Geçer mi, Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Tiroid gelişim yolu kistleri ve dermoid kistler kendiliğinden kaybolmaz, yan boyun kistleri de çıkarılmadıkça iltihaplanabilir. Tedavi edilmeyen kist yineleyen iltihaplara, apseye ve büyüklüğüne göre yutma ya da nefes alma güçlüğüne yol açabilir.
Boyun kistlerinden hangileri kendiliğinden küçülebilir?
Lenf damarı kökenli oluşumların bir kısmı kendiliğinden küçülebilir ya da kaybolabilir. Bir kistin enfeksiyon sırasında şişip ardından küçülmesi ise kistin geçtiği anlamına gelmez; tiroid gelişim yolu ve yan boyun kistleri yeni bir enfeksiyonla yeniden büyüyebilir.
Belirti vermeyen boyun kistinde izlem seçeneği nasıl değerlendirilir?
Hiç iltihaplanmamış ve yakınma vermeyen bir yan boyun kistinde hemen bir girişim gerekmeyebilir; ileride iltihaplanma olasılığı nedeniyle planlı ameliyat da seçenekler arasında konuşulabilir. İzlem seçildiğinde kontrol zamanını hekim belirler. İzlenen bir kist kızarır, ağrır, büyür, sertleşir ya da akıntı yaparsa planlanan kontrol beklenmeden hekime gösterilir.
Ankara'da Boyun Kistleri İçin Muayene ve Tedavi Süreci Nasıl İlerler?
Ankara'da boyun kisti düşünülen bir çocuk ya da erişkinde süreç, şişliğin öyküsü ve boyun muayenesiyle başlar; ardından gerek görülen görüntüleme ve gerekirse iğne biyopsisiyle tanı netleştirilir. İzlem ya da tedavi seçenekleri bulgular üzerinden konuşulur, kontrol zamanı kişiye göre belirlenir.
Boyun kisti şüphesinde ilk muayenede nelere bakılır?
İlk görüşmede şişliğin ne zaman fark edildiğini, büyüyüp küçüldüğünü ve daha önce iltihaplanıp akıntı yapıp yapmadığını sorarım. Boyun muayenesinin yanında ağız ve boğaz, gerek görülürse gırtlak da incelenir; tiroid bezi de muayenenin parçasıdır. Tiroid bezinin kendi şişlikleri tiroid nodülü ve guatr sayfasının kapsamındadır.
Boyun kisti değerlendirmesine gelirken hangi bilgiler yanınızda olmalı?
- Önceki görüntüler: Varsa ultrason, tomografi ya da MR görüntüleri ve raporları.
- İltihap öyküsü: Kistin kaç kez ve ne zaman iltihaplandığı, o dönemlerde kullanılan ilaçlar.
- Biyopsi ve ameliyat raporları: Daha önce iğne biyopsisi ya da aynı bölgeye ameliyat yapıldıysa sonuçları.
- Gebelik ve doğum bilgisi: Bebekte ya da küçük çocukta şişlik gebelik ultrasonunda görüldüyse ya da doğumdan beri varsa bununla ilgili raporlar.
Boyun kistlerinde izlem ya da ameliyat seçeneği kistin türüne, iltihaplanma öyküsüne ve yakınmalara göre hekimle birlikte tartılır. Erişkinde yeni beliren kistik şişlikte bu konuşma, tanı netleştikten sonra yapılır.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











