Ses teli skarı, ses telinin titreşen yüzey katmanındaki esnek dokunun yerini sert bir iz dokusunun (nedbe) almasıdır. İz dokusu ses telinin esnekliğini azaltıp titreşimini kısıtlar; ses kısık, havalı ve güçsüz çıkar. Ses teline yapılan bir ameliyattan, gırtlağa gelen bir darbeden, baş-boyun bölgesine uygulanan ışın tedavisinden ya da ses tellerinin uzun süre zorlanmasından sonra gelişebilir. Ses telinin kenarındaki oluk biçimli bir değişiklik olan sulkus da sese benzer biçimde yansır ve skarla birlikte ele alınır. Tedavisi güç bir sorundur; amaç ses telini ilk yapısına döndürmek değil, sesin işlevini olabildiğince iyileştirmeye çalışmaktır. Ankara'da geçmeyen ses kısıklığı nedeniyle yapılan değerlendirmede, özellikle geçirilmiş bir ses teli ameliyatı varsa, skar da akla gelen olasılıklardandır.
Ses Teli Skarı Nedir ve Ses Telinin Hangi Katmanını Etkiler?
Ses teli skarı, ses telinin örtü tabakası denen yumuşak yüzey katmanının zedelenip sağlıklı doku yerine lifli dokuyla onarılmasıdır. Sağlıklı ses telinde bu yüzey konuşurken hava akımıyla dalga gibi hareket eder (mukozal dalga); skarlı bölgede bu dalga azalır ya da hiç oluşmaz.
Ses teli skarı ses telinin hangi derinliğine uzanır?
Ses telinin yüzeyini örten ince zar (epitel) ile hemen altındaki esnek bağ dokusu (lamina propria) birlikte titreşir. Skar, bu bağ dokusunun herhangi bir katmanındaki zedelenmeden sonra gelişebilir; zedelenme özellikle derin katmanlara uzandığında yüzey zarı alttaki dokuya yapışabilir. Bunun sonucunda ses telinin ince yapısı bozulur, titreşim düzensizleşir ve iki tel konuşurken tam kapanamayabilir. Sertleşen doku, titreşimin kolayca başlamasını da güçleştirir.
Ses teli sulkusu skarla nasıl bir ilişki taşır?
Sulkus (sulkus vokalis), ses telinin serbest kenarı boyunca uzanan bir oluktur. Derinliği kişiden kişiye değişir: yüzeysel olanlar neredeyse olağan bir bulgu sayılabilir, derin olanlar ise esnek bağ dokusunun alt katmanlarına kadar uzanabilir. Sulkus ile skar ses telinin titreşen yapısını benzer biçimde bozduğu için birlikte ele alınır. Sulkusun doğuştan mı bulunduğu yoksa sonradan mı geliştiği bugün de tartışmalıdır. Cep biçimli bir türü açılmış bir kiste benzetilir; ses telinin içinde gelişen kistleri ses teli kisti sayfasında ayrıca ele aldım.
Ses Teli Skarının Belirtileri Nelerdir?
Ses teli skarının başlıca belirtisi uzun süren ve kalıcı olabilen ses kısıklığıdır. Skara bağlı ses bozukluğunda öne çıkan, sesin kapasitesinin azalmasıdır: ses kolay yükselmez ve uzun kullanıma dayanmaz. Uzun süren kısıklığın skar dışındaki nedenleri ses kısıklığı sayfasında bir arada.
Ses teli skarında sesin niteliği hangi yönlerden değişir?
- Havalı ses: Teller tam kapanamadığında aradan kaçan hava sese karışır; ses nefesli duyulur.
- Pürüzlü ses: Sertleşen kenar düzenli titreşemediği için ses kaba ve pürüzlü çıkar.
- Zorlanarak konuşma: Sert doku kolay titreşmediğinden aynı sesi çıkarmak daha fazla çaba ister.
- Azalan ses gücü: Sesin gürlüğü azalır; uzun konuşmalarda ses giderek güçsüzleşebilir.
Ses teli skarı günlük yaşamı ve çalışmayı nasıl etkileyebilir?
Ses teli skarı uzun süre devam eden bir ses sorunu olduğu için iş yaşamını, geliri ve yaşam niteliğini etkileyebilir. Öğretmen, şarkıcı ya da topluluk önünde konuşan biri gibi sesini işi gereği yoğun kullanan kişide sesin gerektiği gücü bulamaması, işini sürdürmeyi güçleştirebilir.
Ses Teli Skarı Neden Oluşur?
Ses teli skarı, titreşen katmanı zedeleyen bir olaydan sonra doku lifli bir izle iyileştiğinde oluşur. Yara iyileşmesinin erken döneminde başlayan iltihap süreci lif üreten hücreleri harekete geçirir ve dokunun sertleşmesine giden süreci başlatır.
Hangi ameliyat, tedavi ve yaralanmalar ses teli skarına yol açabilir?
- Ses teli ameliyatları: Ses telinden bir oluşumun çıkarıldığı ameliyatlar skarın sık anılan nedenleri arasındadır; ameliyat sırasında titreşen katmanın olabildiğince korunması bu yüzden önem taşır.
- Işın tedavisi: Baş ve boyun kanserlerinde uygulanan ışın tedavisi ses tellerinde lifleşmeye yol açarak esnekliği azaltabilir.
- Gırtlak yaralanmaları: Boyna gelen künt darbeler gırtlağı ve ses tellerini zedeleyerek skara yol açabilir.
Sesin zorlanması ses teli skarına nasıl zemin hazırlar?
Bağırmak, sesi uzun süre aşırı kullanmak, sık öksürmek ya da boğaz temizlemek ses tellerine kaldırabileceğinden fazla yük bindirir. Tek bir zorlanma genellikle kalıcı hasar bırakmaz; zorlanma yinelendikçe nodül, polip ya da kist gibi iyi huylu oluşumlar gelişebilir, zedelenme sürdüğünde iz dokusu da ortaya çıkabilir. Ses telindeki küçük bir damarın yırtılmasıyla oluşan kanama da bu zorlanmanın sonuçlarından biridir; kanamadan sonra ses telinde gelişebilecek değişiklikleri ses teli kanaması sayfasında anlattım.
Ses Teli Skarı Nasıl Teşhis Edilir?
Ses teli skarının tanısında öykü ve gırtlak muayenesine çoğu zaman ses tellerinin titreşiminin ayrıntılı incelenmesi eklenir. Tanı koymak güç olabilir; titreşimin bozulduğu bölgenin görülmesi çoğu zaman tanıyı netleştirir.
Ses teli skarı kuşkusunda muayeneye nasıl başlanır?
Kısıklığın ne zaman başladığı; öncesinde bir ses teli ameliyatı, boyna darbe ya da ışın tedavisi olup olmadığı sorulur, sesin kullanım yükü ve sigara da öyküye eklenir. Ardından ses dinlenir ve gırtlağa ucu ışıklı ince bir kamerayla (endoskop) bakılır; bu bakının ayrıntısını laringoskopi sayfasında bulabilirsiniz.
Ses teli skarında titreşim incelemesi neden belirleyicidir?
Ses tellerinin titreşimi çıplak gözle izlenemeyecek kadar hızlıdır. Gerek görülürse istenen videostroboskopi, bu titreşimi yavaşlatılmış görüntüyle izlemeye olanak tanır; skarlı bölgede yüzeyin dalgalanmasının azaldığı ya da hiç görülmediği seçilebilir. İncelemenin nasıl yapıldığını videostroboskopi sayfasında anlattım. Kimi sulkuslar bu incelemeyle de tam seçilemez; kesin tanı kimi zaman ancak genel anestezi altında yapılan bakıda konabilir.
Ses Teli Skarı Nasıl Tedavi Edilir?
Ses teli skarının tedavisi, sesin işlevini iyileştirmeyi amaçlayan ve kişiye göre kurulan bir plandır; herkese uyan tek bir yöntem yoktur. Planın önemli bir parçasını ses terapisi oluşturur; amacı ses tellerine binen yükü azaltmak ve sesin daha etkin kullanılmasını sağlamaktır, bir girişim düşünülse bile öncesinde ve sonrasında sürdürülebilir. Terapinin içeriğini kişinin bulgularına ve ses gereksinimine göre ses terapisi alanında eğitimli uzman belirler.
Ses teli skarı tedavisinden ne beklenebilir?
İz dokusunu tümüyle ortadan kaldırıp ses telini eski esnekliğine kavuşturan bir yöntem bugün bilinmemektedir; skar tedavisi gırtlak hastalıkları alanında henüz çözülememiş bir konu olarak kabul edilir. Sonuçlar kişiden kişiye belirgin biçimde değişir. Sulkusta yapılan girişimlerin sonucu çoğu zaman beklentinin gerisinde kalabilir ve elde edilen kazanç esas olarak sesin gürlüğündeki artıştır. Bu yüzden bir girişimden önce kişinin neyi bekleyebileceği ayrıntılı biçimde konuşulur.
Ses teli skarında hangi girişimler uygulanabilir?
- Dolgu uygulaması: İki tel arasında kapanmayı engelleyen bir aralık kalıyorsa, ses teline yapılan bir enjeksiyonla hacminin artırılması ve tellerin birbirine yaklaşması amaçlanabilir; ilkeleri ses teli dolgusu sayfasındadır.
- Orta hatta yaklaştırma: Kapanma aralığı belirginse ses telini orta hatta yaklaştırmaya yönelik cerrahi yöntemler de kullanılabilir.
- Yüzeyi serbestleştirme: Titreşimin kısıtlanması öne çıkıyorsa, yüzey zarını alttaki iz dokusundan ayırmaya yönelik mikrocerrahi yöntemler uygulanabilir; bunlar çoğu kez dolgu ya da doku yerleştirmeyle birlikte kullanılır. Cerrahinin genel ilkelerini ses teli cerrahisi sayfasında açıkladım.
Tek bir yöntem her kişiye uymaz; daha az girişimsel adımla başlanıp gerekirse sonraki adımın konuşulduğu aşamalı bir yol izlenebilir. Doku yenilenmesini hedefleyen yaklaşımlar ise henüz araştırma aşamasındadır. Hangi seçeneğin konuşulacağına öne çıkan bulgu ve kişinin ses gereksinimi birlikte değerlendirilerek hekimle karar verilir.
Ses Teli Skarından Korunmak Mümkün mü ve Hangi Durumlar Beklenmeden Değerlendirilir?
Ses teli skarının her zaman önlenmesi mümkün değildir; ancak ses tellerini zedeleyen etkenlerin azaltılması iz dokusu gelişme olasılığını düşürebilir.
Ses teli skarına yol açabilen zedelenmeler nasıl azaltılabilir?
- Sesi zorlamamak: Gürültülü ortamlarda sesi yükseltmek zorunda kalınan durumlardan kaçınmak ve yoğun ses kullanımından sonra sesi dinlendirmek tellere binen yükü azaltır.
- Boğaz temizlemeyi azaltmak: Sık boğaz temizlemeye yol açan geniz akıntısı ya da alerji varsa tedavi edilmesi bu alışkanlığın azalmasına yardımcı olabilir.
- Larenjitte sesi korumak: Ses telleri iltihaplıyken konuşmayı sürdürmek ses tellerine ciddi zarar verebilir; bu dönemde ses dinlendirilir.
- Kanama kuşkusu: Zorlayıcı bir ses kullanımının ardından ses aniden kaybolursa, muayeneye kadar hiç konuşmadan sesi dinlendirmek gerekir.
Ses teli skarı kuşkusunda muayene hangi durumlarda geciktirilmez?
Üç haftayı aşan ses kısıklığında gırtlağın muayeneyle görülmesi gerekir; sigara içen kişide bu muayene daha da önem taşır. Kısıklığa öksürükle kan gelmesi, konuşurken ya da yutkunurken ağrı, yutma güçlüğü, boyunda ele gelen bir şişlik ya da sesin birkaç günden uzun süre hiç çıkmaması eşlik ediyorsa üç hafta beklenmez. Nefes almak güçleşmişse ya da soluk alırken hırıltılı bir ses duyuluyorsa en yakın acil servise gidilmeli, soluk çok daralmışsa 112 aranmalıdır.
Ankara'da Ses Teli Skarı İçin Değerlendirme ve Tedavi Süreci Nasıl Planlanır?
Ankara'da ses teli skarı kuşkusuyla yapılan değerlendirmede amaç, skarın sese ne ölçüde yansıdığını ve kişinin sesinden ne beklediğini birlikte ortaya koymaktır. Muayene bulguları, sesin işte ve günlük yaşamda ne ölçüde kullanıldığı ve geçirilmiş girişimler bir araya getirilerek plan adım adım kurulur. Bir girişim konuşulduğunda yöntem, işlemin yapılacağı ortam ve anestezi biçimi bulgulara göre belirlenir.
Ses teli skarı değerlendirmesinde eski ameliyat ve tetkik kayıtları neden önemlidir?
Skar özellikle ses telinin derin katmanlarına uzanan zedelenmeden sonra gelişebildiği için önceki ameliyatın ve tetkiklerin kayıtları değerlendirmeye ışık tutar. Şu belgeler işe yarar:
- Ameliyat raporları: Ses tellerinden geçirilen ameliyatların raporları ve varsa patoloji sonuçları.
- Önceki görüntü kayıtları: Daha önce yapılmış gırtlak bakısının ya da titreşim incelemesinin kayıtları; zaman içindeki değişimi görmeye yarar.
- Işın tedavisi bilgisi: Baş ve boyun bölgesine uygulanmış ışın tedavisinin dönemi ve alanı.
Ses teli skarında tedavinin adımlarına nasıl karar verilir?
Plan çoğu zaman ses terapisiyle birlikte kurulur; bir girişimin gerekip gerekmediği, terapiye alınan yanıt, öne çıkan bulgu ve sesin kişinin yaşamındaki yeri birlikte değerlendirilerek hekimle konuşulur. Kontrollerde ses, kişinin günlük yaşamda fark ettiği değişimle ve gerek görülürse yinelenen titreşim incelemesiyle izlenir; izlemin zamanlamasına bulgulara göre hekim karar verir.
Ses teli skarı, titreşen yüzeyin esnekliğini yitirmesiyle ortaya çıkan ve tedavisi sabır isteyen bir sorundur. Ses terapisini ve gerektiğinde girişimleri içeren kişiye özel bir planla sesin işlevinde iyileşme amaçlanır; ne ölçüde ilerleme sağlanabileceği skarın özelliklerine ve kişiye göre değişir.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











