Uyku apnesinde cihaz tedavisi, uyku boyunca maskeyle hafif basınçlı hava vererek ya da ağza takılan bir aygıtla alt çeneyi öne alarak solunum yolunun açık kalmasına yardımcı olmayı amaçlayan tedavidir. Basınçlı hava veren cihazların bilinen örneği sürekli pozitif hava basıncı cihazıdır; halk arasında kısaltmasıyla CPAP olarak bilinir. Cihazın yararı her gece ve uykunun tamamında kullanılmasına, maskenin yüze iyi oturmasına bağlıdır. Ankara'da cihaz tedavisi düşünülen kişide süreç, uyku testi sonucunun ve burun-boğaz muayenesinin birlikte değerlendirilmesiyle başlar.
Uyku Apnesinde Cihaz Tedavisi Nedir, Kimlere Önerilebilir?
Uyku apnesinde kullanılan pozitif hava basıncı cihazı, oda havasını süzüp basınçlandırarak hortum ve maske yoluyla solunum yoluna veren küçük bir makinedir. Sürekli hava akımı dilin, küçük dilin ve yumuşak damağın hava yoluna doğru kaymasını önlemeye yardımcı olur. Cihaz kişinin yerine nefes almaz; nefes alırken boğazdaki geçidi açık tutacak ölçüde bir basınç sağlar.
Pozitif hava basıncı cihazı hangi parçalardan oluşur?
- Makine: Havayı üfleyen motoru ve süzen filtreyi taşır; yatak başına konabilecek boyutta, görece sessiz bir aygıttır.
- Hortum: Makineyi maskeye bağlar ve yatakta dönmeye izin verecek uzunluktadır.
- Maske: Yalnız burnu örten, burun ve ağzı birlikte örten ya da burun deliklerine yerleşen yumuşak yastıkçıklar biçiminde olabilir.
- Kayışlar ve nemlendirici: Kayışlar maskeyi yüzde tutar; birçok cihaza havayı ısıtıp nemlendiren bir hazne bağlanabilir.
Uyku apnesinde cihaz tedavisi hangi durumlarda gündeme gelir?
Cihaz tedavisi, tanısı uyku testiyle doğrulanmış obstrüktif uyku apnesinde konuşulur. Gündüz uyku hâli belirgin olan kişilerde gündeme gelen tedavi seçeneklerindendir; uykunun yaşam kalitesine etkisi ve eşlik eden hastalıklar da kararda birlikte değerlendirilir. Hafif uyku apnesi olup gündüz belirgin uyku hâli yaşamayan kişide cihaz gerekmeyebilir. Hastalığın kendisini obstrüktif uyku apnesi sayfasında, tanı testinin aşamalarını uyku testi sayfasında anlattım.
Uyku Apnesinde Cihaz Tedavisine Nasıl Başlanır?
Uyku apnesinde cihaz tedavisine, uyku testi bulgularına göre cihazın türü ve basınç düzeyi belirlendikten sonra başlanır; bu ayarı hekim ya da uyku birimi yapar ve tedavi sürerken yeniden gözden geçirilebilir. Maskeye ve basınçlı havaya alışmak zaman alabilir; ilk geceler çoğu zaman en zor olanlardır ve uyku bir süre bölünebilir.
Uyku apnesi cihazının türü ve basınç ayarına nasıl karar verilir?
Sabit basınçlı cihaz gece boyunca aynı düzeyde basınç verir; kendini ayarlayan cihaz basıncı solunumdaki değişikliklere göre gece içinde değiştirir. Nefes alırken ve verirken farklı basınç uygulayan iki düzeyli cihazlar, öteki türlerle sorun yaşayanlarda ya da başka bir solunum sorunu eşlik ettiğinde gündeme gelebilir. Basınç ayarı uyku biriminde bir gece geçirilerek yapılabilir; kendini ayarlayan bir cihazla tedaviye evde başlamak da olasıdır. Birçok cihazdaki başlangıç (rampa) ayarı basıncı düşük düzeyde başlatıp kişi uykuya dalarken yavaş yavaş yükseltir. Tedaviye karşın yakınmalar sürüyorsa ayarların değiştirilmesi gerekebilir.
Cihaz tedavisinin ilk döneminde hangi eğitim ve destek verilir?
Tedavinin başında maskenin takılıp çıkarılması, kayışların ayarı, nemlendiricinin ve rampa ayarının kullanımı ile ekipmanın temizliği anlatılır; ilk dönemde sorunları erkenden fark etmek için izlem sürdürülür. Maskeye alışmak için gündüz televizyon izlerken ya da okurken kısa süreler takmak yardımcı olabilir. Cihaz yalnız takılıyken hava yolunu desteklediğinden her gece, uykunun tamamında, gündüz uykularında ve yolculuktaki gecelerde de kullanılması gerekir; seyrek kullanım hem yararı azaltır hem de alışmayı güçleştirir.
Burun Tıkanıklığı Uyku Apnesinde Cihaz Kullanımını Nasıl Etkiler?
Burun tıkanıklığı, uyku apnesinde cihaz kullananların dile getirdiği yakınmalardan biridir; cihazın düzenli kullanılmasını zorlaştırabilir ve cihaz ya da ağız içi aygıt tedavisinin yetersiz kalmasına katkıda bulunabilir. Tıkanıklık cihazın soğuk ve kuru havasından ya da önceden var olan bir burun sorunundan kaynaklanabilir.
Cihaz kullanırken gelişen burun tıkanıklığı ve akıntıda neler yapılabilir?
Isıtmalı nemlendirici kullanmak ya da nem düzeyini artırmak burun kuruluğunu, tıkanıklığı ve akıntıyı azaltmaya yardımcı olabilir; hafif tıkanıklıkta tuzlu su spreyi de yararlı olabilir. Yakınma cihaz kullanımını engelliyorsa ilaç tedavisi hekimle konuşulur; burnu tıkalı olan kişide burun ve ağzı birlikte örten maske de seçenekler arasındadır.
Uyku apnesi cihazını zorlaştıran burun eğriliği ya da burun eti büyüklüğü nasıl ele alınır?
Tıkanıklık cihazdan bağımsız olarak sürüyorsa nedeni kulak burun boğaz muayenesinde araştırılır; alerji, burun polipi, burun bölmesi eğriliği (septum deviasyonu) ya da burun eti (konka) büyüklüğü bunlar arasında olabilir. Kulak burun boğaz uzmanınca burun tıkanıklığının tedavisi, maske uyumu ve nemlendirmeyle birlikte cihaz kullanımındaki sorunları azaltmaya yardımcı olabilir. Tıkanıklığın nedenlerini burun tıkanıklığı sayfasında ele aldım; yapısal bir eğrilikte konuşulabilecek ameliyatın ayrıntısı septoplasti sayfasındadır.
Uyku Apnesinde Cihaz Tedavisinin Yan Etkileri ve Bakımı Nasıldır?
Uyku apnesinde cihaz tedavisinin yan etkileri genellikle hafiftir ve çoğu maske, basınç ya da nemlendirme ayarıyla ilişkilidir; birçoğu bu ayarların gözden geçirilmesiyle ve ekipmanın temiz tutulmasıyla azaltılabilir.
Uyku apnesi cihazını kullanırken hangi yakınmalar görülebilir?
- Ağız ve burun kuruluğu: Boğaz ağrısı ya da burun kanaması eşlik edebilir; nemlendirici ve gerekirse maske tipinin değiştirilmesi yardımcı olabilir.
- Maske izi ve ciltte kızarıklık: Çoğu kez maskenin iyi oturmamasından ya da kayışların fazla sıkılmasından kaynaklanır.
- Hava kaçağı: İyi oturmayan maskenin kenarından kaçan hava gözleri tahriş edebilir ve basıncın yeterli kalmasını güçleştirebilir.
- Kapalı kalma hissi: İlk gecelerde uykuya dalmayı zorlaştırabilir; hafif ya da yalnız burun deliklerine oturan maskeler konuşulabilir.
- Cihazın sesi: Cihazların çoğu sessizdir; uykuyu bölen bir ses fark edilirse hekime ya da uyku birimine iletilir.
Uyku apnesi cihazının bakımı ve yolculukta kullanımı nasıl planlanır?
Maske, hortum ve başlığın nasıl ve hangi sıklıkla temizleneceği cihazın ve maskenin kullanım kılavuzunda belirtilir; üreticinin yönergesine uyulur. Bu parçalar zamanla yıprandığından belli aralıklarla yenilenmeleri gerekir. Cihazı yolculukta taşımak zahmetli gelebilir; bazı kişilerde evde basınç cihazı, yolculukta ağız içi aygıt gibi birlikte kullanımlar hekimle konuşulabilir. Ameliyat planlandığında uyku apnesi ve kullanılan cihaz anestezi hekimine önceden bildirilir.
Uyku Apnesinde Ağız İçi Aygıt Nedir, Kimlerde Düşünülebilir?
Uyku apnesinde ağız içi aygıt, uykuda dişlerin üzerine takılan, alt çeneyi ya da dili öne alarak boğazın arka kısmında hava geçişine yer açmaya yardımcı olan çıkarılabilir bir aygıttır. Kişiye özel aygıt dişlerin ölçüsü alınarak hazırlanır; ölçü alma ve ağza uyarlama bu tedavide eğitimli bir diş hekimi ya da hekimce yapılır. Yatmadan önce takılır, sabah çıkarılır.
Ağız içi aygıt uyku apnesinde solunum yolunu nasıl genişletmeye çalışır?
Sık kullanılan türü, alt ve üst dişlere oturan iki parçadan oluşan ve alt çeneyi öne çeken aygıttır; çene öne geldikçe dil de öne kayar ve boğazın arkasında hava için daha geniş bir alan oluşur. Aygıtın ağza oturup oturmadığı denetlenir ve temizliği anlatılır; ayarlanabilir aygıtlarda çenenin ne kadar öne alınacağı izlem sırasında yeniden düzenlenebilir.
Ağız içi aygıt hangi uyku apnesi hastalarında konuşulur?
Ağız içi aygıt başlıca hafif ve orta düzeyde obstrüktif uyku apnesinde, pozitif hava basıncı cihazını kullanamayan ya da başka bir tedaviyi tercih eden kişilerde gündeme gelir. Uyku apnesi eşlik etmeyen basit horlamada da kullanılabilir; horlamanın öteki nedenlerini horlama sayfasında bulabilirsiniz. Santral uyku apnesinde bu aygıtların yeri yoktur; çocuklarda yalnız çocuğun hekimi uygun görürse düşünülür. Ağır uyku apnesinde aygıtın tek başına yeterli olup olmayacağına hekim karar verir. Doğrudan tüketiciye satılan ve yeterince araştırılmamış aygıtlar da bulunduğundan, bir aygıta başlamadan önce tanının konmuş olması ve seçeneklerin hekimle konuşulması gerekir.
Ağız içi aygıtın yan etkileri ve kontrolü nasıl izlenir?
- Alışma dönemindeki yakınmalar: Tükürük artışı, ağız kuruluğu, diş etinde tahriş ve çenede, dişlerde ya da çene ekleminde ağrı görülebilir; aygıta alıştıkça genellikle hafifler.
- Uzun dönemde izlenenler: Seyrek de olsa diş kapanışında değişiklik, dişlerde kayma ya da çene ekleminde değişiklik gelişebilir.
- Diş hekimi kontrolü: Dişlerdeki değişiklikleri izlemek ve aygıtın durumunu denetlemek için düzenli aralıklarla yapılır.
- Kontrol uyku testi: Aygıt ayarlandıktan sonra etkisini doğrulamak için gerek görülürse uyku testi yinelenir.
Ankara'da Uyku Apnesinde Cihaz Tedavisinin Planlanması ve İzlemi Nasıl İlerler?
Ankara'da uyku apnesinde cihaz tedavisinin planlanması, uyku testi sonucunun ve burundan boğaza uzanan muayene bulgularının birlikte değerlendirilmesiyle başlar. Bu muayenede burnun cihaz kullanımını güçleştirebilecek bir tıkanıklık taşıyıp taşımadığına da bakılır. Tedavi başladıktan sonra kullanım düzeni, maske uyumu ve yakınmalardaki değişim kontrollerde gözden geçirilir; kontrollerin zamanlaması kişinin durumuna göre planlanır ve gerektiğinde yeni bir uyku testi istenebilir.
Cihaz tedavisi kontrolüne gelirken hangi bilgiler hazırlanabilir?
- Cihaz ve maske: Kullanılan maske ve varsa cihazın kaydettiği kullanım verileri.
- Uyku testi raporları: Tanı testinin ve varsa basınç ayarı için yapılan testin sonuçları.
- Gece yakınmalarının notu: Maskenin çıkarıldığı geceler, uyanmalar, ağız-burun kuruluğu ve gündüz uyku hâlindeki değişim.
- İlaç ve hastalık listesi: Burun spreyleri dahil düzenli kullanılan ilaçlar ve eşlik eden hastalıklar.
Uyku apnesinde cihazı kullanamayan kişide hangi seçenekler değerlendirilir?
Maske ve ayar düzenlemelerine karşın cihaz kullanılamıyorsa seçenekler yeniden konuşulur. Ağız içi aygıt, kilo verme gibi yaşam düzeni değişiklikleri ve sırtüstü yatınca duraklamaları artan kişilerde yan yatmayı destekleyen pozisyon aygıtları bunlar arasındadır. Belirgin yapısal darlığı olan seçilmiş kişilerde cerrahi, cihazı kullanamayan bazı kişilerde ise dilin hareketini sağlayan siniri uyaran, vücuda yerleştirilen bir aygıt gündeme gelebilir; tıkanmanın yerini görmek için gerek görülürse uyku endoskopisi yapılabilir. Kapsamları ve sınırları horlama ve uyku apnesi cerrahisi sayfasında ele alınıyor.
Uyku apnesinde cihaz tedavisi, hava yolunu uyku boyunca desteklemeye yönelik bir yöntemdir. Hangi cihazın ya da aygıtın uygun olduğuna muayene ve test bulgularına göre hekimle karar verilir; maske uyumu, burnun açıklığı ve cihaz ayarları birlikte ele alındığında tedaviyi sürdürmek kolaylaşabilir, yarar kişiden kişiye değişir.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











