Burunda yabancı cisim, burun deliğinden içeri sokulan ya da kaçan ve burun boşluğunda takılıp kalan, vücuda ait olmayan herhangi bir nesnedir. En çok 2-5 yaş arasındaki çocuklarda görülür; yetişkinlerde seyrektir. Cisimlerin birçoğu muayene sırasında uygun bir aletle çıkarılabilir. Sorun, cismin fark edilmeden günlerce kalması, evdeki denemelerle daha derine itilmesi ya da düğme pil gibi dokuya zarar veren türden olmasıdır. Ankara'da bu yakınmayla yapılan muayenede önce cismin ne olduğu ve ne zamandır burunda durduğu öğrenilir; çıkarmanın nerede ve nasıl yapılacağı buna göre belirlenir.
Burunda Yabancı Cisim Nedir ve Kimlerde Görülür?
Burunda yabancı cisim, çoğunlukla küçük bir çocuğun merakla burnuna soktuğu nesnenin burun boşluğunda sıkışmasıdır. Küçük çocuklar kendi bedenlerini keşfederken ellerine geçen ufak nesneleri burun deliklerine yerleştirebilir.
Burna en sık hangi cisimler kaçar?
- Oyuncak ve süs parçaları: Boncuk, bilye, düğme ve küçük oyuncak parçaları; çocuklarda en sık bildirilenler plastik oyuncak parçası ve boncuktur.
- Yiyecekler: Kuru fasulye, bezelye, tohum, kuruyemiş ve şeker.
- Ev ve kırtasiye malzemeleri: Kâğıt topağı, pamuk, silgi ve boya kalemi parçası.
- Pil ve mıknatıs: Düğme pil ile disk biçimli küçük mıknatıslar; bu ikisi acil sayılır.
- Öteki cisimler: Çakıl taşı ve böcek.
Yetişkinlerde burunda yabancı cisim hangi durumlarda görülür?
Yetişkinlerde burunda yabancı cisim daha çok zihinsel yetersizliği ya da ruhsal hastalığı olan kişilerde görülür. Evde kaçınılacak davranışlar ve acil sayılan durumlar yaşa göre değişmez. Küçük yaşa özgü ayrıntıları çocuklarda yabancı cisim sayfasında anlattım.
Burunda Yabancı Cismin Belirtileri Nelerdir?
Burunda yabancı cismin en tipik belirtisi, tek burun deliğinden gelen kötü kokulu akıntıdır. Cisim başlangıçta çoğu kez hiçbir yakınma yaratmaz; belirtiler cismin türüne ve burun deliğini ne ölçüde kapattığına göre değişir.
Burunda cisim olduğunu düşündüren yakınmalar hangileridir?
- Tek taraflı akıntı: Kötü kokulu, sarı-yeşil ya da kanlı olabilir; bu yakınmanın öteki nedenleri burun akıntısı sayfasında sıralanır.
- Tek taraflı tıkanıklık: Cismin bulunduğu delikten nefes almada güçlük; daha sık rastlanan nedenler burun tıkanıklığı başlığında ele alınır.
- Kanama: Hep aynı taraftan gelen burun kanaması.
- Ağrı ve dolgunluk: Burunda bir şey varmış hissi, tahriş ya da yüzde ağrı.
- Huzursuzluk: Derdini anlatamayan bebekte nedeni bulunamayan huzursuzluk.
Burundaki cisim neden günlerce fark edilmeyebilir?
Çocuklar burunlarına bir şey soktuklarını söylemekten çoğu kez korkar; olayı gören de olmamışsa cisim sessizce yerinde kalır. Aile durumu genellikle burun sürekli kanadığında, aktığında ya da kötü kokulu akıntı başladığında fark eder. Yakınmanın hep aynı tarafta kalması ayırt edici ipucudur: tek taraflı, kötü kokulu, kanlı ya da iltihaplı akıntısı olan herkeste, yaşı ne olursa olsun, burunda yabancı cisim akla gelir.
Burunda uzun süre kalan cisim hangi sorunlara yol açar?
Burunda bekleyen cisim enfeksiyona zemin hazırlayabilir; burun ile elmacık çevresinde ağrı, kızarıklık, şişlik ve koyu akıntı bunun işaretleridir. Sinüs iltihabı da bildirilen sorunlar arasındadır; bu tablonun belirtileri sinüzit sayfasının konusudur. Uzun süre kalan cismin üzerine mineral tuzları çökebilir; cisim böylece sertleşir ve burun taşı (rinolit) adını alır. Cismin yerinden oynayıp geriye kayması ise nefes yoluna kaçma riski taşır; cismin bekletilmeden çıkarılmasının gerekçelerinden biri budur.
Burna Yabancı Cisim Kaçtığında Evde Ne Yapılır, Ne Yapılmaz?
Burna yabancı cisim kaçtığında evde yapılacaklar sınırlıdır: kişinin ağzından nefes alması sağlanır, burnunu çekmesi önlenir ve koşullar uygunsa nazikçe üflemesi istenir. Aletle yapılan denemeler cismi daha derine itebilir. Cisim düğme pil, mıknatıs ya da sivri bir nesneyse ya da kişi rahat nefes alamıyorsa evde denemeyle zaman geçirilmez, acil yardım alınır.
Burundaki cismi üfleyerek çıkarmak hangi koşulda denenebilir?
Üfleme, söyleneni yapabilen büyük çocuklarda ve yetişkinlerde denenebilir: cismin olmadığı burun deliği parmakla kapatılır ve cismin bulunduğu delikten, sümkürür gibi dışarı doğru nazikçe üflenir. Üfleme sert olmamalı ve art arda yinelenmemelidir; cisim çıkmazsa hekime başvurulur. Küçük çocuk bu yönergeyi uygulayamayabilir. Onlar için anne ya da babanın çocuğun ağzından üflediği bir hava basıncı yöntemi vardır; ancak bu yöntem evde ilk yardım adımı olarak değil, hekim ya da hemşirenin anlatıp eşlik ettiği bir uygulama olarak önerilir. Düğme pil, mıknatıs ve sivri cisimde üfleme denemesi yerine doğrudan acil servise gidilir.
Burna kaçan cisme evde hangi müdahaleler yapılmaz?
- Pamuklu çubuk: Burnun içini çubukla ya da başka bir aletle yoklamak cismi daha derine itebilir.
- Cımbız: Derinde duran cisim cımbızla ya da benzeri bir aletle tutulmaya çalışılmaz; alet cismi itebilir, burun içini yaralayabilir.
- Görünmeyen cisim: Gözle görülmeyen ya da kolayca kavranamayan cisim çıkarılmaya çalışılmaz.
- Burnu çekmek: Burundan sertçe nefes almak cismi nefes yoluna doğru sürükleyebilir.
- Sert sümkürme: Burnu sertçe ya da art arda sümkürmekten kaçınılır.
Burunda Yabancı Cisim Hangi Durumlarda Acildir?
Burunda yabancı cisim; cisim düğme pil, mıknatıs ya da sivri bir nesneyse ya da kişi rahat nefes alamıyorsa acildir ve doğrudan acil servise gidilir. Öteki cisimler de bekletilmez; kendiliğinden çıkması beklenmeden hekime başvurulur.
Düğme pil ve mıknatıs burunda neden ayrı ele alınır?
Düğme pil burun içinde kimyasal yanığa yol açabilir; dokuyla teması uzadıkça hasar olasılığı artar. Her burun deliğinde birer tane olacak biçimde yerleşen eşli mıknatıslar da aradaki burun bölmesi (septum) için benzer bir tehlike taşır. İki durumda da bölmede doku kaybı ve delinme görece kısa sürede gelişebilir; bölmedeki deliğin yol açtığı yakınmaların ayrıntısı septum perforasyonu sayfasındadır. Birden fazla mıknatıs acil sayılır; öteki burun deliğinde ikinci bir mıknatıs bulunup bulunmadığı evde anlaşılamayabileceğinden tek mıknatıs kuşkusu da aynı biçimde ele alınır. Pil ya da mıknatıs kuşkusunda evde deneme yapılmadan ve belirti çıkması beklenmeden acil servise gidilir. Saat, kumanda, işitme cihazı, anahtarlık ve oyuncaklarda kullanılan düğme piller bu gruptadır.
Burna kaçan cisimle birlikte hangi bulgularda hemen tıbbi yardım alınır?
- Nefes almada güçlük: Öksürük, hışıltı ya da soluk alıp vermede zorlanma cismin nefes yoluna kaçmış olabileceğini düşündürür; 112 aranır.
- Durmayan kanama: Cisim çıktıktan sonra, burna hafifçe bastırmaya karşın iki-üç dakikadan uzun süren kanama; doğru bası tekniğini burun kanaması sayfasında okuyabilirsiniz.
- İki yanlı cisim: Her iki burun deliğinde de cisim bulunması.
- Enfeksiyon işaretleri: Ateş, yüzde ağrı ya da şişlik, koyu ve kötü kokulu akıntı.
Burunda Yabancı Cisim Muayenede Nasıl Saptanır?
Burunda yabancı cisim çoğu kez olayın öyküsü ve burun içinin ışık altında muayenesiyle saptanır. Cismin sokulduğunu gören birinin anlatımı tanıyı kolaylaştırır, ancak öykünün bulunmaması cismi dışlamaz.
Burundaki cisim muayenede hangi aletlerle görülür?
Muayenede ilk baktığım yer burun girişidir; burun kanatlarını aralayan küçük bir alet (spekulum) ve ışık kaynağıyla cisimlerin birçoğu doğrudan görülür. Burun içi şişse, damar büzücü ve uyuşturucu bir sprey görüşü ve çıkarmayı kolaylaştırabilir. Daha geride duran cisimler için ucunda ışık ve kamera bulunan ince bir boru kullanılabilir; bu incelemenin nasıl yapıldığını endoskopik burun muayenesi sayfasında bulabilirsiniz. İki burun deliğinde birden cisim bulunabildiğinden öteki taraf da incelenir.
Burun muayenesinde cisim görülmezse hangi tetkikler gündeme gelir?
Öykü güçlü olduğu hâlde cisim görülemiyorsa burnun arka bölümleri endoskopla incelenebilir; cisim geriye doğru kaymış olabilir. Kaçan nesne düğme pilse yerini belirlemek için film çekilebilir. Solunum yakınması ya da yutma güçlüğü eklenmişse değerlendirme nefes yolu ve yemek borusu yönünde genişletilir.
Burundaki Yabancı Cisim Hekim Tarafından Nasıl Çıkarılır?
Burundaki yabancı cismin önce muayene sırasında, burun içi spreyle uyuşturulduktan sonra uygun bir aletle çıkarılması denenir. Hangi aletin seçileceğini cismin biçimi, sertliği, burundaki yeri ve hastanın uyumu belirler.
Burundan cisim almak için hangi aletlerden yararlanılır?
- Tutucu alet: Kavranabilen cisimler ince uçlu bir tutucuyla (forseps) alınır.
- Ucu kıvrık sonda: Boncuk gibi kaygan ve yuvarlak cisimlerde aletin ucu cismin arkasına geçirilir ve cisim öne doğru çekilir; böylece derine itilmesi önlenir.
- Emme ucu ve balonlu sonda: Tutulması güç cisimlerde ince bir aspirasyon ucundan ya da ucunda balon bulunan sondadan yararlanılır.
- Hava basıncı: Ağızdan ya da burundan verilen hava basıncıyla cismin dışarı itilmesi amaçlanır.
Burundaki cisim muayenede çıkarılamazsa nasıl bir yol izlenir?
Muayene sırasındaki denemeler sonuç vermezse işlem sedasyon ya da genel anestezi altında yapılabilir. Cismin geriye kayıp nefes yoluna kaçma olasılığı varsa ya da cisim burun taşına dönüşmüşse de genel anestezi gerekebilir. Çıkarma denemelerinin kendisi de burun içini zedeleyebilir; bu da yöntem seçiminde gözetilir.
Cisim çıkarıldıktan sonra burunda nelere dikkat edilir?
Cisim alındıktan sonra burun içi, geride kalıntı bulunmadığından emin olmak için yeniden incelenir. Bu aşamada hekimin yaptığı tuzlu su yıkaması kalıntıları temizlemeye yardım eder; antibiyotik çoğu zaman gerekmez. Sonrasında bir süre ağrı, akıntı ve burun kanaması olabilir. Ateş, yüzde ağrı ya da şişlik, yineleyen kanama ve koyu akıntı ise hekime bildirilir. Düğme pil çıkarılan çocuklarda bölmedeki hasar sonradan belirginleşebildiğinden kontrol muayeneleri önem taşır.
Ankara'da Burunda Yabancı Cisim İçin Muayene ve Tedavi Süreci Nasıl İlerler?
Ankara'da burunda yabancı cisim değerlendirmesi öykünün alınması, burun içinin muayenesi, cismin çıkarılması ve burnun yeniden kontrolü adımlarıyla ilerler. Uyumlu hastada bu adımlar aynı muayenede tamamlanabilir. Sedasyon ya da genel anestezi gerekip gerekmediği ve işlemin yapılacağı ortam muayene bulgularına göre planlanır; pil ve mıknatıs kuşkusunda ise başvuru yeri doğrudan acil servistir.
Burunda yabancı cisim muayenesine giderken hangi bilgiler işe yarar?
Cismin ne olduğu, ne zaman kaçtığı ve o zamandan beri neler denendiği hekimin ilk soracağı şeylerdir. Nesnenin bir eşi ya da ambalajı evde duruyorsa yanınıza almanız, özellikle pillerde tür ve boyut konusunda fikir verir. Daha önce Ankara'da ya da başka bir yerde acil servise başvurulduysa oradaki çıkış notu ne yapıldığını gösterir. Kullanılan ilaçların listesi ve bilinen hastalıklar, anestezi gerekirse önem kazanır. Küçük çocuk muayene sırasında anne ya da babasının kucağında tutulabilir.
Burna yabancı cisim kaçması nasıl önlenir?
- Küçük nesneler: Boncuk, düğme ve benzeri ufak nesneler küçük çocukların erişemeyeceği yerde tutulur.
- Piller: Yedek piller masada, tezgâhta ya da çocuğun açabildiği çekmecede bırakılmaz; pil yuvasının sıkı kapandığı ve aletle açıldığı denetlenir.
- Oyuncak seçimi: Yaşa uygun, küçük parçası olmayan oyuncaklar seçilir; büyük kardeşin oyuncakları küçüklerden ayrı tutulur.
- Çantalar: Yetişkin çantalarında ufak nesneler bulunduğundan çocukların bunlarla oynamasına izin verilmez.
- Eğitim: Çocuğa burnuna bir şey sokmaması yaşına uygun bir dille öğretilir.
Burundaki cismin nasıl çıkarılacağını ve sonraki gidişi cismin türü ile burunda kaldığı süre etkiler. Evde aletle uğraşmamak ve pil ya da mıknatıs kuşkusunda doğrudan acil servise gitmek bu yüzden önemlidir. Hangi yöntemin seçileceği ve anestezi gerekip gerekmeyeceği muayene bulgularına göre kararlaştırılır; bu, kişiden kişiye değişir.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











