Ağız ve dil kanseri, dudaklarda ya da ağız boşluğunun iç yüzünü döşeyen dokularda başlayan kötü huylu bir tümördür. Başlangıçta ağrı yapmayabilir; iyileşmeyen bir yara, renk değiştirmiş bir alan ya da sertlik olarak fark edilebilir. Ağzında bu tür değişiklikler olan kişilerin çoğunda ise kanser yoktur. Ankara'da ağız içinde geçmeyen bir değişiklik için yapılan Kulak Burun Boğaz muayenesinde, değişikliğin ne olduğu bakı, elle yoklama ve gerekirse doku incelemesiyle araştırılır.
Ağız ve Dil Kanseri Nedir, Ağzın Hangi Bölgelerini Kapsar?
Ağız ve dil kanseri, ağız boşluğu kanseri (oral kavite kanseri) olarak da adlandırılan ve baş-boyun kanserleri grubunda yer alan bir hastalıktır. Büyük çoğunluğu, ağzı kaplayan ince ve yassı hücrelerden gelişen yassı hücreli karsinomdur. Bu gruptaki öteki kanserlerle paylaştığı özellikler baş-boyun kanserleri sayfasında bir arada yer alıyor.
Ağız boşluğu kanseri ağzın hangi bölgelerinde başlayabilir?
- Dil ve ağız tabanı: Dilin ağız içinde kalan hareketli ön bölümü ile dilin altındaki yumuşak bölge.
- Yanak içi ve diş eti: Yanakların ve dudakların iç yüzünü döşeyen nemli zar ile dişlerin çevresini saran doku.
- Damak ve akıl dişlerinin gerisi: Ağız tavanının kemik destekli ön bölümü (sert damak) ve son azı dişlerinin arkasındaki küçük alan.
- Dudak: Dudak kanserleri de bu grupta ele alınır.
Dil kökü ve bademcik kanserleri ağız kanserinden neden ayrı ele alınır?
Dilin boğaza bakan arka bölümü (dil kökü) ve bademcikler ağız boşluğuna değil, ağzın gerisindeki orta yutağa (orofarenks) aittir; risk etkenleri farklılık gösterdiği için bu bölgenin kanserleri bademcik kanseri sayfasında ayrıca anlatılıyor.
Ağız ve Dil Kanserinin Belirtileri Nelerdir?
Ağız ve dil kanserinin başlıca belirtileri iyileşmeyen bir yara, ağız içinde beyaz ya da kırmızı bir leke ve ağızda ya da dudakta ele gelen kitle veya kalınlaşmadır. Hastalık uzun süre ağrısız seyredebilir; ağrı genellikle tümör büyüdükçe başlar.
Ağız kanserinde yara ve leke dışında hangi belirtiler görülebilir?
- Kanama ve uyuşma: Ağızda nedeni açıklanamayan kanama, dilde ya da ağzın başka bir bölgesinde uyuşukluk.
- Diş ve protez değişiklikleri: Belirgin bir nedeni olmadan sallanan dişler ya da önceden uyan protezin artık oturmaması.
- Çiğneme, yutma ve konuşma: Çiğnerken ya da yutkunurken ağrı veya zorlanma, dili ya da çeneyi oynatmada güçlük, seste ya da konuşmada değişiklik.
- Boyunda kitle: Bir lenf bezinin büyümesiyle oluşan şişlik; boyun şişliklerinin kanser dışı nedenleri de çoktur ve boyunda kitle başlığında toplandı.
- Öteki belirtiler: Geçmeyen kulak ağrısı, ağız kokusu ve istemeden kilo kaybı.
Ağız kanserini düşündüren değişiklikler başka hangi nedenlerle ortaya çıkar?
Bu belirtilerin hepsi yaygındır ve çoğu kanser dışı nedenlere bağlıdır. Ağız yarasına aft, ısırma ya da sürtünme gibi nedenler de yol açabilir; bu yaraların türlerini ağız yaraları ve aftlar sayfasında ele aldım. Ağız mantarında (pamukçuk) görülen beyaz lekeler genellikle silinebilir ve mantar tedavisiyle geçer. Silinmeyen beyaz lekelerin (lökoplaki) çoğu kanser değildir; bu lekelerin ve kırmızı lekelerin neden izlendiğini ağız içi lezyonlar sayfasında bulabilirsiniz.
Ağız ve Dil Kanserinin Risk Etkenleri Nelerdir?
Ağız ve dil kanserinin çoğu kişide kesin nedeni bilinmez; en iyi tanımlanmış risk etkenleri tütün ürünleri ve alkoldür. Risk etkeni taşıyan birçok kişide hastalık hiç gelişmez, bilinen bir etkeni olmayan kişilerde de görülebilir. Risk yaşla artar; hastalık erkeklerde daha sık görülür. Tütünü bırakmak, uzun yıllar kullanılmış olsa bile riski büyük ölçüde azaltır; alkolü sınırlamak ve dudakları güneşten korumak da yardımcı olabilir.
Ağız kanseriyle ilişkilendirilen alışkanlık ve durumlar hangileridir?
- Tütün: Sigara, pipo ve puro riski artırır. Ağızda tutulan ya da çiğnenen dumansız tütün, en çok temas ettiği yanak içi, diş eti ve dudak iç yüzündeki kanserlerle ilişkilidir; sigaranın yerine geçecek güvenli bir seçenek değildir.
- Alkol: Risk, içilen miktar arttıkça yükselir; tütünle bir arada kullanıldığında iki etkenin zararı birbirini büyütür.
- Güneş ışığı: Uzun süre doğal güneşe ya da solaryuma maruz kalmak dudak kanseriyle ilişkilidir.
- Kanser öncüsü lekeler: Silinmeyen beyaz ya da kırmızı (eritroplaki) lekeler, bazı kişilerde zamanla kansere dönüşebilir.
- Öteki etkenler: HIV enfeksiyonu ya da organ nakli sonrası ilaçlarla bağışıklığın baskılanması, kardeşte baş-boyun kanseri bulunması ve bazı başka kanserlerin geçirilmiş olması.
Kötü oturan protezin yol açtığı süreğen tahrişin ağız kanserindeki rolü ise tartışmalıdır; birçok çalışmada protez kullananlarda genel olarak artmış bir risk saptanmamıştır.
HPV ağız boşluğu kanseriyle ne ölçüde ilişkilidir?
İnsan papilloma virüsünün (HPV) kanser yapabilen türleri, ağız boşluğundan çok bademcik ve dil kökü kanserleriyle ilişkilidir; ağız boşluğu kanserlerinin çok daha küçük bir bölümünde bu virüs saptanır. Ağız boşluğunda görülen kanserlerin çoğu ise tütün, alkol ya da ikisiyle ilişkilidir.
Ağız ve Dil Kanseri Kuşkusunda Hangi Durumda Muayene Gerekir?
Ağızda ya da dudakta iki-üç hafta içinde iyileşmeyen yara, leke ya da kabartı, ağrı yapmasa bile muayene edilmelidir. Bu eşik bir tanı ölçütü değildir; yalnızca değişikliğe bir hekimin bakması gereken zamanı belirtir.
Ağızdaki hangi değişiklikler ağız kanseri yönünden değerlendirilmelidir?
Yara ve leke dışında ağız içinde ya da dudakta ele gelen kitle, geçmeyen ağız ağrısı ve yutmada ya da konuşmada güçlük de muayene nedenidir. Boyunda enfeksiyonla açıklanamayan ve iki hafta içinde küçülmeyen bir şişlik değerlendirilmelidir; şişlik büyüyorsa bu süre beklenmez. Üç haftayı aşan ses kısıklığında ise gırtlağa da bakılması gerekir.
Ağız ve dil kanserinde hangi belirtiler acil başvuru gerektirir?
Ağızdan gelen kanama durmuyorsa beklemeden acil servise başvurulmalı, nefes almada güçlük varsa 112 aranmalıdır. Yerken ya da içerken öksürüp boğulur gibi olmak ve yutkunmanın belirgin biçimde güçleşmesi ise beklemeden hekime görünmeyi gerektirir; yutmayla ilgili yakınmaların öteki nedenleri yutma güçlüğü sayfasında bulunuyor.
Ağız ve Dil Kanserinin Tanısı Nasıl Konur?
Ağız ve dil kanserinde kesin tanı biyopsiyle konur: şüpheli alandan alınan küçük bir doku parçası mikroskop altında incelenir. Bir alanın kanser olup olmadığını görünüm tek başına göstermez. Hastalık kimi zaman hiçbir yakınma yokken diş muayenesinde fark edilir.
Ağız kanseri kuşkusunda muayenede ağzın hangi bölümlerine bakılır?
Dudakların ve yanakların iç yüzü, diş etleri, damak, ağız tabanı ve dilin üstü, yanları ve altı ışıkla incelenir ve eldivenli parmakla yoklanır; kişinin kendisinin kolayca göremediği dil altı ayrıca gözden geçirilir. Boyunda ve çene altında lenf bezlerinde büyüme olup olmadığına elle bakılır. Ağzın gerisindeki dil kökü ve boğaz, gerek görülürse ince bir kamerayla (endoskop) incelenebilir.
Ağız kanserinde biyopsi ve görüntüleme hangi soruları yanıtlar?
Biyopsi, değişikliğin kanser olup olmadığını, kanserse türünü gösterir. Boyunda büyümüş bir lenf bezi varsa ondan da örnek alınabilir; bunun için kullanılan yollardan biri ince iğne aspirasyon biyopsisi sayfasında anlatılıyor. Tanı kesinleştiğinde gerek görülürse tomografi, manyetik rezonans (MR) ya da PET-BT ile tümörün boyutu ve boyundaki lenf bezlerine uzanıp uzanmadığı değerlendirilir; bu bilgiler hastalığın evresini belirler.
Ağız ve Dil Kanseri Nasıl Tedavi Edilir?
Ağız ve dil kanserinde tedavinin temelini çoğu zaman cerrahi oluşturur; ışın tedavisi ve ilaç tedavileri gerektiğinde cerrahiyle birlikte ya da onun yerine uygulanabilir. Seçim tümörün yerine, büyüklüğüne, evresine, kişinin yaşına ve genel sağlık durumuna göre yapılır. Tedavinin sonucu da konuşma ve yeme gibi işlevlere etkisi de kişiden kişiye değişir.
Ağız kanseri tedavisinde hangi yöntemler uygulanabilir?
- Cerrahi: Tümörün, çevresinden bir miktar sağlam doku payıyla çıkarılması hedeflenir; gerekirse çene altındaki ve boyundaki lenf bezleri de alınabilir (boyun diseksiyonu). Geniş doku eksikliği deri aşısı ya da vücudun başka bir bölgesinden aktarılan dokuyla yeniden yapılandırılabilir. Ameliyatın kapsamı ağız ve dil kanseri cerrahisi sayfasında ayrıntılı olarak ele alınıyor.
- Işın tedavisi (radyoterapi): Ameliyattan sonra geride kalmış olabilecek kanser hücrelerine yönelik verilebilir; ameliyat olamayan kişilerde ilk tedavi olarak da kullanılabilir.
- İlaç tedavileri: Kemoterapi ileri evrede ameliyattan sonra ışın tedavisiyle birlikte verilebilir; yineleyen ya da yayılmış hastalıkta bağışıklık tedavisi gündeme gelebilir, hedefe yönelik ilaçlar da seçenekler arasındadır.
Ağız kanseri tedavisi planlanırken hangi uzmanlık alanları bir araya gelir?
Ağız kanserinde tedavi planı farklı uzmanlık alanlarının ortak değerlendirmesiyle oluşturulur; cerrahi ve onkoloji alanlarının yanı sıra diş hekimi, konuşma terapisti, diyetisyen ve psikolog da sürece katılabilir. Seçeneklerin amacı, olası yan etkileri ve görünüme, konuşmaya ve yemeye etkisi anlatıldıktan sonra karar kişiyle birlikte verilir. Işın tedavisi düşünülüyorsa başlamadan önce diş muayenesi yapılması ve var olan diş sorunlarının tedavi edilmesi önemlidir; sigaranın ışın tedavisinden önce bırakılması tedavinin etkisine olumlu katkı sağlayabilir.
Ağız kanseri tedavisinden sonra konuşma, yutma ve izlem nasıl sürdürülür?
Dilde, çenede ya da ağız tabanında yapılan geniş ameliyatlardan sonra konuşma ve yutma terapisi gerekebilir; beslenme desteği de bu sürecin bir parçası olabilir. Ağız kanseri geçirmiş kişilerde baş-boyun bölgesinde ikinci bir kanser gelişme olasılığı arttığı için tedavi bittikten sonra da izlem sürer; aralıklarına hekim karar verir. Tütün ve alkol kullanımının sürmesi bu olasılığı artırır. Tanı ve tedavi dönemi kişiyi ve ailesini duygusal olarak zorlayabilir; bir ruh sağlığı uzmanından destek almak işe yarayabilir.
Ankara'da Ağız ve Dil Kanseri Kuşkusunda Değerlendirme Süreci Nasıl İlerler?
Ankara'da ağız ve dil kanseri kuşkusuyla yapılan değerlendirme, değişikliğin öyküsü ve ağız, boğaz ile boynun ayrıntılı muayenesiyle başlar. Biyopsi gerekip gerekmediğine bulgulara göre karar verilir; patoloji sonucu kanseri gösterirse yaygınlığı görmek için gerek görülen görüntüleme planlanır. Tanı, evre ve uygulanabilecek tedavi seçenekleri sonuçlar çıktıktan sonra kişiyle konuşulur.
Ağız kanseri kuşkusuyla yapılan ilk görüşmede neler sorulur?
Yaranın ya da lekenin ne zaman fark edildiği, büyüyüp büyümediği, kanama ya da uyuşma yapıp yapmadığı ve dişlerin ya da protezin uyumunda değişiklik olup olmadığı sorulur. Tütünün biçimi ve süresi, alkol, güneş altında geçen süre, geçirilmiş hastalıklar ve ailede baş-boyun kanseri de öyküye girer.
Ağız kanseri değerlendirmesine gelirken hangi belgeler işe yarar?
- Önceki biyopsiler: Ağız içinden ya da boyundaki bir bezden alınmış örneklerin patoloji raporları.
- Görüntüleme: Ağız, çene ve boyuna ait tomografi, MR ya da ultrason görüntüleri ve raporları; varsa diş röntgenleri.
- Kullanılan ilaçlar: Bağışıklığı baskılayan tedaviler başta olmak üzere sürekli alınan bütün ilaçlar.
Ağız ve dil kanserinde ilk adım, ağızda iyileşmeyen bir değişikliğin ne olduğunun muayene ve gerektiğinde doku incelemesiyle anlaşılmasıdır. Tanıdan sonraki her adım kişinin tercihleri gözetilerek atılır.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











