Gürültüye bağlı işitme kaybı, çok yüksek ya da uzun süren seslerin iç kulaktaki duyu hücrelerine zarar vermesiyle ortaya çıkan, çoğu kez kalıcı olan sinirsel tipte bir işitme kaybıdır. Patlama ya da atış gibi tek bir çok şiddetli sesle birden gelişebileceği gibi, gürültülü bir iş yerinde ya da kulaklıkla yüksek sesle dinlerken yıllar içinde fark edilmeden de birikebilir. Yaşa bağlı kayıptan sonra en sık görülen sinirsel işitme kaybı nedenidir ve büyük ölçüde önlenebilir. Ankara'daki değerlendirmede öncelik, kaybın gürültüyle ilişkisini ve derecesini belirlemek, kalan işitmeyi korumaktır.
Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı Nedir, Nasıl Oluşur?
Gürültüye bağlı işitme kaybı, kulağa ulaşan ses enerjisinin iç kulağın kaldırabileceğinden fazla olmasıyla oluşur. Hasarın büyüklüğünü sesin şiddeti, ses kaynağına uzaklık ve maruz kalınan süre belirler; ses ne kadar yüksekse zararın ortaya çıkması için gereken süre o kadar kısalır ve etkiler ömür boyu birikir. Ses şiddeti desibel (dB) ile ölçülür. Sağlık kuruluşlarının genel bilgilendirmesine göre yaklaşık 70 desibel ve altındaki seslerin uzun sürede bile kayıp yapma olasılığı düşüktür; 85 desibel ve üzerindeki seslerle uzun süreli ya da tekrarlayan karşılaşma kayba yol açabilir, 120 desibel ve üzerindeki tek bir ses ise anında kayıp yapabilir. Kaybın öteki türleri işitme kaybı sayfasında özetleniyor.
Gürültü iç kulaktaki tüy hücrelerine nasıl zarar verir?
Ses titreşimleri kulak zarı ve kemikçikler aracılığıyla sıvıyla dolu salyangoza (koklea) iletilir; buradaki tüy hücreleri titreşimi elektrik sinyaline çevirir, işitme siniri de sinyali beyne taşır. Aşırı yüksek ses, hücrelerin üzerindeki ince tüy demetlerini zedeler ve zamanla hücrelerin ölümüne yol açar. İnsanda bu hücreler yeniden oluşmadığı için kayıp kalıcı olur.
Akustik travma ile uzun süreli gürültü hasarı arasındaki fark nedir?
- Akustik travma: Yakında patlama, silah atışı ya da havai fişek gibi tek bir çok şiddetli sesle gelişir; işitme birden azalır ve kayıp kalıcı olabilir. Böyle bir ses kulak zarını yırtabilir ya da kemikçiklere zarar verebilir; zar yırtığının seyri kulak zarı delinmesi sayfasında yer alıyor.
- Süreğen gürültü hasarı: Sık ve uzun süren yüksek seslerle yavaş yavaş gelişir; çok daha sık görülen tür budur.
Gürültüye bağlı işitme kaybı açısından hangi iş ve uğraşlar risklidir?
İnşaat, madencilik, tarım, marangozluk, petrol ve gaz çıkarma ve askerlik riskli işlerdendir. Konser, gece kulübü, kalabalık spor karşılaşmaları, havai fişek gösterileri, kulaklıkla uzun süre yüksek sesle dinlemek, atıcılık, avcılık, motosiklet ve elektrikli bahçe ya da el aletleri de gündelik yaşamdaki kaynaklardır.
Gürültüye Bağlı İşitme Kaybının Belirtileri Nelerdir?
Gürültüye bağlı işitme kaybının ilk belirtileri çoğu kez tiz sesleri duymada güçlük, konuşmaların boğuk gelmesi ve kulak çınlamasıdır. Hasar çoğunlukla yavaş geliştiği için kişi bu değişiklikleri uzun süre fark etmeyebilir.
Yüksek sesten hemen sonra kulakta hangi yakınmalar görülür?
Yüksek sesli bir konser ya da atıştan sonra kulakta dolgunluk veya basınç hissi, seslerin boğuk duyulması ve çınlama ya da uğultu sık görülür. Bu yakınmalar çoğu kez birkaç saat ile bir iki gün içinde geçer. İşitmenin normale dönmüş gibi görünmesi iç kulakta iz kalmadığını göstermez; araştırmalar geçici kaybın ardından da kalıcı hasar kalabileceğini düşündürüyor. Çınlamanın öteki nedenlerini kulak çınlaması sayfasında ayrıntılı anlattım.
Yavaş gelişen gürültü hasarı hangi yakınmalarla kendini gösterir?
- İnce sesler: Kuş sesi, kapı zili ya da çalar saat gibi tiz sesler daha zor duyulur.
- Bazı ünsüzler: Tiz konuşma sesleri olan bazı ünsüzler seçilemez; sözcükler eksik duyulur.
- Kalabalık ortamlar: Restoran ya da pazar gibi gürültülü yerlerde konuşmayı izlemek zorlaşır.
- Sesi açma: Televizyonu yüksek sesle dinleme ve sık sık tekrar isteme görülebilir.
- Yorgunluk ve geri çekilme: Duymak için sürekli çaba harcamak yorucu olabilir ve kişiyi kalabalıktan uzaklaştırabilir; gürültüye bağlı işitme kaybı kaygı, çökkünlük (depresyon) ve uykusuzlukla da ilişkilendirilmiştir.
Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı Nasıl Teşhis Edilir?
Gürültüye bağlı işitme kaybının tanısı gürültü öyküsü, kulak muayenesi ve işitme testlerinin birlikte değerlendirilmesiyle konur. Yüksek bir sesin ardından ortaya çıkan ya da gürültülü bir çalışma yaşamıyla birlikte giden kayıp bu tanıyı düşündürür.
Gürültü öyküsünde ve kulak muayenesinde nelere bakılır?
Hangi seslerle, ne kadar süre ve ne sıklıkla karşılaşıldığı, koruyucu kullanılıp kullanılmadığı ve atış ya da patlama gibi tek bir olay olup olmadığı ayrıntılı konuşulur. Muayenede kulak yolu ve kulak zarı incelenir; şiddetli bir sesten sonra zarda yırtık aranır.
Gürültü hasarı kuşkusunda odyometri ve öteki işitme testleri neyi gösterir?
Odyometri (saf ses işitme testi), farklı perdelerde her kulağın duyabildiği en hafif sesi ölçer ve kaybın türünü ve derecesini ortaya koyar. Gürültü hasarı çoğu kez önce tiz perdelerde belirginleşir; yaşla gelen azalma da tiz sesleri etkilediği için sonucu kişinin yaşı ve gürültü öyküsüyle birlikte yorumlarım. Yaşla gelen kaybı yaşa bağlı işitme kaybı başlığında ele aldım. Konuşma testleri sözcüklerin ne ölçüde anlaşıldığını, gürültüde konuşma testi de kalabalık ortamdaki anlama güçlüğünü gösterebilir. Gerek görülürse dış tüy hücrelerinin işlevini ölçen otoakustik emisyon testi de istenir.
Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı Tedavi Edilebilir mi?
Tüy hücrelerinin kaybına bağlı kalıcı gürültü hasarını geri döndüren bir tedavi bugün için yoktur. Amaç kulağı yeni hasardan korumak, işitmeyi destekleyerek iletişimi kolaylaştırmak ve çınlamayı yönetmektir. Kalıcı hasarı onarmaya yönelik ilaç araştırmaları sürse de bu ilaçların etkili olduğu henüz gösterilmemiştir.
Akustik travmada iç kulak ve kulak zarı hasarı nasıl ele alınır?
Ani akustik travmada önce kaybın türü ve derecesi işitme testiyle ortaya konur. Bazı durumlarda hekim, işitmenin bir bölümünün geri kazanılmasına yardımcı olması amacıyla kortizon tedavisi önerebilir; bu kararı muayene ve test bulguları belirler, yanıt da kişiden kişiye değişir. Kulak zarı yırtılmışsa küçük delikler çoğu kez kendiliğinden kapanır; büyük ya da kapanmayan deliklerde onarım konuşulabilir.
Kalıcı gürültü hasarında hangi işitme destekleri kullanılır?
En sık başvurulan destek işitme cihazıdır; cihaz hasarı onarmaz, ancak sesleri yükselterek konuşmayı izlemeyi kolaylaştırabilir. Cihaz türleri ve alışma süreci işitme cihazları sayfasının konusudur. Cihazdan yeterli yarar görülmeyecek kadar ileri kayıpta koklear implant değerlendirilebilir.
Gürültüye Bağlı İşitme Kaybından Nasıl Korunulur?
Gürültüye bağlı işitme kaybından korunmanın temeli sesi kısmak, kaynaktan uzaklaşmak, süreyi sınırlamak ve gerektiğinde kulak koruyucu kullanmaktır. Kol boyu uzaklıktaki birine sesinizi duyurmak için bağırmanız gerekiyorsa, ses kulakta ağrı ya da çınlama yapıyorsa veya ortamdan çıktıktan birkaç saat sonra sesler hâlâ boğuk geliyorsa o ortam işitme için fazla gürültülüdür. Kaybı başlamış kişilerde de gürültüyle karşılaşmayı azaltmak kaybın kötüleşme riskini sınırlayabilir.
Gürültülü iş yerinde kulak koruyucu nasıl kullanılır?
- Koruyucu türü: Kulak yoluna takılan tıkaçlar ya da kulak kepçesini tümüyle örten kulaklık tipi koruyucular kullanılır; kişiye özel yapılanlar da vardır.
- Doğru takma: Köpük tıkaç parmaklar arasında yuvarlanıp sıkıştırılır, kulak kepçesi yukarı ve geriye çekilir, tıkaç yerleştirilip genişleyene dek tutulur. Kulak yolunu tam kapatmayan tıkaç beklenen korumayı sağlamaz.
- Uzaklık ve molalar: Olanak varsa çalışma yeri gürültü kaynağından uzağa alınır, molalar sessiz bir yerde geçirilir.
Kulaklıkla dinlerken güvenli dinleme ilkeleri nelerdir?
Dünya Sağlık Örgütü'nün güvenli dinleme önerilerine göre risk ses düzeyi, süre ve sıklığın birleşimiyle belirlenir; ses yükseldikçe güvenli dinleme süresi hızla kısalır. Ses cihazın azami düzeyinin belirgin biçimde altında tutulmalıdır; kulağa iyi oturan ve dış gürültüyü engelleyen kulaklıklar, kalabalık ortamda sesi açma gereksinimini azaltır. Uzun dinlemelere ara vermek de önerilir.
Konser ve atış gibi çok yüksek seslerde kulak nasıl korunur?
Konser ya da gece kulübünde hoparlörlerden uzak durulmalı ve kulak tıkacı doğru biçimde takılmalıdır; tıkaç kulağa ulaşan sesi belirgin biçimde azaltabilir. Her saat yaklaşık 10 dakika sessiz bir yerde dinlenmek de önerilir. Atıcılık, avcılık ve havai fişek gibi tek bir sesin bile zarar verebildiği durumlarda koruyucu her seferinde takılmalı, küçük çocukların kulakları da korunmalıdır.
Gürültüye Bağlı İşitme Kaybında Ne Zaman Beklemeden Başvurulmalı?
Patlama, atış ya da çok yüksek bir sesten sonra işitme birden belirgin biçimde azaldıysa beklemeden kulak burun boğaz değerlendirmesi gerekir. Yavaş ilerleyen yakınmalar ise işitme testiyle değerlendirilir.
Patlama ya da atış sonrası hangi belirtiler acil değerlendirme gerektirir?
- Ani duyma azlığı: Bir kulağın birden tıkanmış gibi ya da belirgin biçimde az duyması iç kulak hasarını gösterebilir ve kendiliğinden geçmesi beklenerek izlenmemelidir. Ani kaybın nasıl değerlendirildiğini ani işitme kaybı sayfasında açıkladım.
- Kulakta ağrı ya da akıntı: Şiddetli bir sesten sonra ağrı ya da berrak, irinli veya kanlı akıntı kulak zarında yırtığı düşündürebilir.
- Baş dönmesi: Şiddetli bir sesten sonra belirgin baş dönmesi gelişirse beklemeden değerlendirme gerekir.
Yavaş ilerleyen gürültü hasarında hangi yakınmalar muayene gerektirir?
Tiz sesleri ya da kalabalıkta konuşmaları izlemekte giderek artan güçlük, kulaktaki çınlamanın geçmemesi ya da bilinen bir kaybın kötüleşmesi işitme testiyle değerlendirilmelidir. Çınlamanın gürültü dışında da birçok nedeni olabildiğinden ayrım muayene ve testlerle yapılır.
Ankara'da Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı İçin Değerlendirme Süreci Nasıl İlerler?
Ankara'da gürültüye bağlı işitme kaybı değerlendirmesi sırasıyla öykü, kulak muayenesi ve işitme testleriyle yapılır; gerek görülürse ek testler istenir. Yüksek bir sesten sonra ani bir kayıp varsa değerlendirme beklemeden yapılmalıdır.
Gürültüye bağlı kayıp değerlendirmesine gelirken neler hazırlanmalı?
- Gürültü geçmişi: Çalışılan işler ve süreleri, koruyucu kullanımı, kulaklık alışkanlığı ve atış ya da patlama gibi olayların tarihi.
- İş yeri taramaları: İşe giriş ve dönemsel taramalar dahil önceki odyometri sonuçları, kaybın ilerleyip ilerlemediğini görmeyi sağlar.
- İlaç ve sağlık bilgileri: Kullanılan ilaçların listesi, geçirilmiş kulak hastalıkları ve ameliyatlar.
Gürültü hasarı saptandığında tedavi ve izlem nasıl planlanır?
Test sonuçlarına göre kaybın derecesini ve gürültüyle ilişkisini açıklarım. Ardından korunma önlemlerini ve gerekiyorsa işitme desteği seçeneklerini, yararları ve sınırlarıyla kişiyle birlikte değerlendiririm. İşitme kişiye göre belirlenen aralıklarla yeniden ölçülür; yeni bir azalma ya da artan çınlama olursa planlanan kontrol beklenmeden yeniden bakılır.
Gürültüye bağlı işitme kaybında kalıcı hasar geri döndürülemediği için korunma esastır; sesin şiddetine, süresine ve kaynağa uzaklığa dikkat etmek, yakınma başladığında da işitmeyi ölçtürmek kalan işitmeyi korumaya yardımcı olur.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











