Barotravma, dış basınç hızla değiştiğinde kulak zarının iki yanındaki basıncın eşitlenememesiyle kulakta oluşan rahatsızlık ya da yaralanmadır. Halk arasında uçakta kulak ağrısı ya da dalgıç kulağı diye bilinir; basınç değişikliklerinden vücutta en sık etkilenen yer kulaktır. Çoğunlukla geçici bir dolgunluk ve ağrıyla sınırlı kalır, seyrek olarak zarı ya da iç kulağı zedeler. Ankara'da bu yakınmayla yapılan muayenede önce zara bakılır, gerek görülürse işitme ölçülür.
Barotravma Nedir, Kulakta Nasıl Ortaya Çıkar?
Barotravma, basınç değişimi orta kulağı havalandıran östaki borusunun uyum hızını aştığında ortaya çıkar. Zarın arkasında kapalı kalan havayla dış ortam arasında basınç farkı oluşur ve zar gerilir.
Kulak barotravmasında kulak zarı neden içe çöker?
Uçak alçalırken ya da dalgıç derine inerken dış basınç artar; orta kulağa hava girmezse oradaki basınç dışarıdakinin altında kalır ve zar içe çöker. Dış basınç azalırken ise orta kulaktaki hava boruyu iterek kendiliğinden çıkma eğilimindedir; sorunun çoğu kez inişte belirginleşmesi bundandır. Borunun basıncı nasıl dengelediğini östaki borusu yetmezliği sayfasında ayrıntılı anlattım.
Kulak barotravması yalnız uçakta ve dalışta mı görülür?
Hayır; basıncın hızla değiştiği her ortamda görülebilir.
- Uçak yolculuğu: Yakınma çoğu kez iniş sırasında başlar.
- Tüplü ve serbest dalış: Su altında basınç çok daha hızlı değişir; barotravma riski yüzeyden itibaren ilk on metrede en yüksektir.
- Havuz dibi ve asansör: Küçük basınç değişiklikleri de yatkın kişilerde kulağı zorlayabilir.
- Hiperbarik oksijen tedavisi: Orta kulak barotravması bu basınç odası tedavisinin en sık yan etkilerindendir.
- Patlama: Patlamanın yarattığı ani sarsıntı da kulak zarının yırtılma nedenleri arasındadır.
Kulak Barotravmasına Kimler Daha Yatkındır?
Kulak barotravmasına en çok, östaki borusu o sırada şiş ya da tıkalı olan kişiler yatkındır; burnu tıkalı biri aynı uçuşta kulağını daha güç açar.
Hangi sağlık sorunları kulak barotravmasına zemin hazırlar?
- Soğuk algınlığı: En sık nedendir; burnun şişen iç yüzü borunun içine doğru uzanarak onu daraltır.
- Sinüzit ve burun alerjisi: Etkin belirtiler sürerken risk artar; rinit hiperbarik oksijen tedavisinde de yatkınlık yaratır.
- Borunun yapısal sorunları: Tıkanıklık doğuştan olabilir; boğazdaki şişlik, yara dokusu ya da seyrek olarak bir kitle de boruyu daraltabilir.
- Kulağı açmakta zorlanmak: Basınç değişimlerinde öteden beri güçlük çekenlerde barotravma daha sık görülür.
Bebek ve çocuklar kulak barotravmasına neden daha açıktır?
Çocuklarda östaki borusu erişkinlerdekinden daha dardır ve bebekler kulaklarını isteyerek açamaz; emmek ve yutkunmak onlara yardımcı olur. Uçuşta korunma amacıyla ağızdan verilen bir burun açıcıyla yapılan çalışmalarda çocuklarda önleyici etki görülmemiştir; çocukta ilaç gerekip gerekmediğine hekim karar verir. Bu yüzden çocukta korunma büyük ölçüde iniş sırasında yutkunmayı sağlamaya dayanır.
Kulak Barotravmasının Belirtileri Nelerdir?
Kulak barotravmasının en sık belirtileri kulakta dolgunluk, ağrı ve seslerin boğuk gelmesidir; şiddeti basınç farkının büyüklüğüne ve süresine göre değişir.
Hafif kulak barotravmasında kişi neler hisseder?
Kulak tıkalı ya da su altındaymış gibi gelir, işitme hafifçe azalır; hafif ağrı ve baş dönmesi eşlik edebilir. Basınç eşitlendiğinde kulakta bir açılma sesi duyulabilir ve tıkanıklık hissi azalır. Bu düzeydeki işitme azalması neredeyse her zaman geçicidir. Basınçla ilgisi olmayan ağrıların nedenleri kulak ağrısı sayfasının konusudur.
Ağır kulak barotravması zarda ve orta kulakta hangi hasarı bırakabilir?
Basınç farkı büyüdükçe ağrı şiddetlenir, işitme kaybı orta ya da ağır düzeye çıkabilir. Zarda morarma, zarın arkasında kan ya da sıvı görülebilir; zar yırtılabilir. Zar yırtıldığında kulaktan sıvı ya da kan gelebilir ve saatler ya da günler sonra akıntılı bir iltihap başlayabilir; kulaktan kan ya da sıvı gelmesi beklemeden muayene gerektirir. Dalışta zar yırtılırsa orta kulağa dolan soğuk su şiddetli baş dönmesine ve su altında yön kaybına yol açabilir. Zarın arkasında kalan sıvının izlemini orta kulakta sıvı birikmesi sayfasında ele aldım.
İç Kulak Barotravması Nedir, Hangi Belirtiler Acil Değerlendirme Gerektirir?
İç kulak barotravması, basınç farkının işitme ve denge organını barındıran iç kulağı zedelemesidir. Barotravma çoğunlukla orta kulakla sınırlı kalır; iç kulağın etkilendiği durumda ise kalıcı işitme kaybını önlemek için değerlendirmenin acilen yapılması gerekir.
Kulağı sert üfleyerek açmaya çalışmak iç kulağı zedeler mi?
Zedeleyebilir. Orta kulakla iç kulak arasında ince zarlarla örtülü iki küçük açıklık (oval ve yuvarlak pencere) bulunur. Basınç farkı çok büyüdüğünde bu zarlardan biri yırtılabilir ve iç kulak sıvısı orta kulağa sızabilir; bu tabloyu perilenf fistülü sayfasında açıkladım. Burun sıkılıyken sert ve ani üflemek de kulağa birden basınç yükler; bu basınç zarı, orta kulak yapılarını ve işitme-denge sinirlerini kalıcı biçimde zedeleyebilir. Dalışta inerken başlayan işitme kaybı, özellikle baş dönmesiyle birlikteyse iç kulakta böyle bir sızıntıyı düşündürür.
Barotravmadan sonra hangi işaretlerde acil servise başvurulur?
- Ani işitme kaybı: İşitmenin birden azalması ya da kişinin kendi sesini boğuk veya bozuk duyması iç kulağın etkilendiğini düşündürür; zamanın neden önemli olduğu ani işitme kaybı sayfasında yer alıyor.
- Şiddetli baş dönmesi: Etrafın dönmesi, dengesizlik ve kusma beklemeden değerlendirilir; öteki nedenlerine baş dönmesi sayfasında değindim.
- Yeni başlayan belirgin çınlama: Basınç değişikliğinin ardından başlayan çınlama, özellikle işitme kaybı ya da baş dönmesiyle birlikteyse iç kulak tutulumunun işaretlerindendir.
- Dalıştan sonra başlayan bu belirtiler: İç kulak barotravması vurgunla (dekompresyon hastalığı) karışabildiği ve ikisinin ayrımı uzman değerlendirmesi gerektirdiği için beklemeden acil servise başvurulur ya da 112 aranır.
Kulak Barotravması Tanısı Nasıl Konur?
Kulak barotravması tanısı, yakınmaların bir uçuş, dalış ya da başka bir basınç değişikliğiyle zamansal ilişkisine ve zarın muayenesine dayanır.
Barotravmalı kulakta muayenede hangi bulgulara bakılır?
Kulağa ışıklı bir aletle (otoskop) bakarak zarın içe çekilip çekilmediğini, zarda ya da arkasında kan, sıvı ve delik olup olmadığını değerlendiririm. Ağır barotravmada zar orta kulak iltihabına benzer görünebilir; ayrımda yakınmanın neyin ardından başladığı yol gösterir. Burna ve genze de bakarım, çünkü oradaki şişlik barotravmaya zemin hazırlar.
Kulak barotravmasında işitme ve denge testleri neyi gösterir?
İşitme testi kaybın derecesini ve orta kulaktan mı iç kulaktan mı kaynaklandığını ayırt etmeye yardımcı olur. Çok küçük delikleri ayırt etmek için zarın hareketliliğini ölçen bir test eklenebilir; nasıl yapıldığını timpanometri sayfasında okuyabilirsiniz. Baş dönmesi olan kişide denge testleri ve iç kulaktaki sızıntıyı araştıran testler eklenir; gerek görülürse görüntüleme istenir.
Kulak Barotravması Nasıl Tedavi Edilir?
Kulak barotravması çoğunlukla kendiliğinden ya da basit önlemlerle geçen, iyi huylu bir durumdur; ilk adım borunun açılmasına yardımcı olan hareketlerdir. Yutkunmak, esnemek, sakız çiğnemek ya da şeker emmek boruyu kısa süreliğine açabilir; ağız kapalıyken burun delikleri sıkılıp burundan zorlamadan hafifçe üflemek de yardımcı olabilir. Bu önlemlere karşın yakınma birkaç saat içinde azalmıyorsa ya da ağırsa muayene gerekir.
Kulak barotravmasında ilaçlar ve küçük girişimler ne zaman gündeme gelir?
Burun ve genzin şişliği borunun açılmasını engelliyorsa burun açıcı (dekonjestan) ilaçlar, iyileşme yavaşsa kortizonlu sprey ya da hap düşünülebilir. Burun açıcılar gebelikte ve kalp, tansiyon, ritim ya da tiroit sorunu olanlarda hekime danışmadan kullanılmaz; spreyin uzun süre kullanılması tıkanıklığı artırabilir. Ağır barotravmada antibiyotik gerekebilir. Şiddetli ağrı ve işitme kaybı sürerse seyrek olarak zara küçük bir açıklık yapılarak sıvı boşaltılabilir. Sık uçmak zorunda olan ya da barotravmaya yatkın kişide zara tüp yerleştirilmesi konuşulabilir; bu seçenek tüplü dalış için uygun değildir. Hangisinin gerektiğine muayene bulgularına göre hekim karar verir.
Zarı delinen ya da iç kulağı etkilenen barotravmada tedavi nasıl yönlenir?
Barotravmaya bağlı zar yırtıkları çoğu kez birkaç hafta içinde kendiliğinden kapanır; bu sürede kulak kuru tutulur. Kapanmayan delikte onarım seçenekleri konuşulur; izlem ve bakım kurallarını kulak zarı delinmesi sayfasında bulabilirsiniz. İç kulak tutulumunda acil değerlendirmenin ardından tedavi çoğunlukla cerrahi dışı yöntemlerle başlar. Bu dönemde kortizon kullanılabilir; yararı yüksek düzeyli çalışmalarla henüz gösterilmemiştir ve kullanılıp kullanılmayacağına bulgulara göre hekim karar verir. Belirtiler ağırsa, kötüleşiyorsa ya da düzelmiyorsa sızıntının ameliyatla araştırılıp kapatılması gündeme gelebilir; sonuçlar kişiden kişiye değişir.
Kulak Barotravmasından Korunmak İçin Neler Yapılabilir?
Kulak barotravmasından korunmanın temeli, basınç değişirken borunun sık açılmasını sağlamak ve burun tıkalıyken basınç değişikliğine girmemektir. Nezle, sinüzit ya da alerji alevlenmesi sürerken planlanmış bir uçuş ya da dalış, olanak varsa burun yakınmaları geçene dek ertelenir; ertelenemiyorsa ne yapılacağı önceden hekimle konuşulur.
Uçak yolculuğunda kulak barotravması riski nasıl azaltılır?
- Kalkıştan hemen önce ve inişte yutkunmak: Su yudumlamak, sakız çiğnemek ya da şeker emmek yutkunmayı sıklaştırır.
- İnişte uyumamak: Uykuda yutkunma seyrekleşir ve basınç değişimine yetişemez.
- Bebeği emzirmek ya da biberon vermek: Emme hareketi yutkunmayı sağlar; küçük çocuğa yudum yudum içecek verilir.
- İlaçları hekimin önerdiği biçimde kullanmak: Alerjisi ya da burun tıkanıklığı olan kişide uçuş için ilaç gerekip gerekmediğini hekim belirler.
Dalış yapanlar kulak barotravmasından nasıl korunur?
Dalışta iniş ve çıkış yavaş yapılır; kulak, sıkışma hissedilir hissedilmez ve iniş boyunca sık sık açılır. Kulak açılmıyorsa iniş durdurulur, biraz yükselinip yeniden denenir; yine açılmıyorsa dalış sonlandırılır. Dalışta kulak tıkacı takılmaz; sıkı dalış başlığının da kulak yolunu kapatmaması gerekir, çünkü kulak yolunda basıncı eşitlenemeyen kapalı bir boşluk oluşur. Burun tıkanıkken dalmak barotravmanın ağır seyretmesine yol açabilir. Zarında delik olan kişiye dalış önerilmez.
Ankara'da Kulak Barotravması İçin Muayene ve Tedavi Süreci Nasıl İlerler?
Ankara'da kulak barotravması değerlendirmesi, yakınmanın hangi basınç değişikliğinin ardından başladığının öğrenilmesi, zarın ve burnun muayenesi, gerek görülürse işitme ve denge testleri ve ardından izlem ya da tedavi planının yapılması adımlarıyla ilerler.
Barotravma yakınmasıyla muayeneye gelirken hangi bilgiler işe yarar?
- Olayın ayrıntısı: Uçuşun, dalışın ya da basınç odası seansının tarihi; dalışta derinlik ve yakınmanın inişte mi çıkışta mı başladığı.
- Eşlik eden durumlar: O sırada soğuk algınlığı, sinüzit ya da alerji olup olmadığı.
- İlaç listesi: Kullanılan burun spreyleri, kulak damlaları ve öteki ilaçlar.
- Önceki sonuçlar: Daha önce yapılmış işitme testleri ve geçmiş barotravma öyküsü.
Kulak barotravmasında izlem nasıl sürdürülür?
Kontrolde zarın görünümüne ve arkasındaki kan ya da sıvının çekilip çekilmediğine bakılır; işitme azalmışsa test yinelenir. Yeniden uçmanın ya da dalışa dönmenin ne zaman uygun olacağına kulağın iyileşmesine ve test sonuçlarına bakarak hekim karar verir.
Kulak barotravması çoğunlukla basınç eşitlendiğinde ya da birkaç gün içinde geriler. Basınç değişikliğinin ardından işitmenin birden azalması ya da şiddetli baş dönmesi ise orta kulağın ötesinde bir etkilenmeyi düşündürdüğü için beklenmeden değerlendirilir.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











