İçeriğe geç
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82 · Beştepe, Yenimahalle / Ankara selimerbek@gmail.com
Menü
0 (312) 511 07 00
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82, Beştepe – Yenimahalle / Ankara
Boğaz ve Ağız Hastalıkları

Kronik Öksürük

Sekiz haftayı aşan öksürüğün kaynağı her zaman akciğer değildir. Genze akan salgının, reflünün ve gırtlak duyarlılığının öksürüğü nasıl sürdürdüğünü aktardım.

Kronik öksürük, erişkinde sekiz haftadan uzun süren öksürüktür. Çocuklarda bu ölçü dört hafta olarak kabul edilir. Öksürüğün kendisi hava yollarını temizleyen bir koruma refleksidir; haftalarca sürdüğünde ise çoğu kez altta yatan bir sorunun belirtisidir. Bu sorun her zaman akciğerde değildir: burun ve sinüslerden genze akan salgı, boğaza ulaşan reflü ya da gırtlaktaki artmış duyarlılık da öksürüğü sürdürebilir. Bu yüzden Ankara'da geçmeyen öksürükle yapılan değerlendirmede burun, boğaz ve gırtlak muayenesi, gerek görülürse akciğerlere yönelik incelemelerle birlikte ele alınır.

Kronik Öksürük Nedir ve Öksürük Ne Zaman Kronik Sayılır?

Kronik öksürük, kuru ya da balgamlı olsun, sekiz haftayı aşan öksürüğe verilen addır. Üç haftadan kısa süren öksürük akut, üç ile sekiz hafta arasında süren öksürük subakut olarak adlandırılır. Öksürük çoğu zaman üç-dört hafta içinde kendiliğinden geçer; bu süreyi aşan öksürük bir sağlık sorununun işareti olabilir ve muayene gerektirir.

Öksürük refleksi vücutta ne işe yarar?

Öksürük, havanın akciğerlerden ani ve güçlü biçimde dışarı atılmasıdır; solunan tozu, yabancı parçacıkları ve biriken salgıyı hava yollarından uzaklaştırır. Refleksi başlatan sinir uçları başlıca gırtlakta ve hava yollarında bulunur; bu uçlar salgıya, mide içeriğine, dumana ve toza yanıt verir. Öksürük istemli olarak da yapılabilir. Ara sıra öksürmek olağandır; sorun, refleksin haftalarca yatışmamasıdır.

Kronik öksürüğe hangi yakınmalar eşlik edebilir?

Eşlik eden yakınmalar öksürüğün kaynağına göre değişir ve nedenin aranmasında yol gösterir:

  • Burun yakınmaları: Akan ya da tıkalı burun ve genze salgı aktığı duygusu burun ve sinüsleri düşündürür.
  • Boğazda gıcık: Boğazın arkasında gıcık duygusu ve sık boğaz temizleme isteği olabilir.
  • Ses kısıklığı: Reflü gibi gırtlağı da etkileyebilen nedenlere eşlik edebilir.
  • Mide yanması: Öksürüğe eşlik ettiğinde reflüyü akla getirir.
  • Hırıltı ve nefes darlığı: Akciğere ve alt hava yollarına yönelik değerlendirme gerektirir.

Kronik Öksürük Neden Olur?

Kronik öksürüğün sık nedenleri arasında burun ve sinüs kaynaklı geniz akıntısı, astım, reflü, sigaraya bağlı süreğen bronşit ve bazı tansiyon ilaçları sayılır. Aynı kişide birden çok neden birlikte bulunabilir; bu olasılık tedavi planlanırken göz önünde tutulur. Akciğer tümörü ya da tüberküloz gibi nedenler seyrektir.

Burun ve sinüs hastalıkları kronik öksürüğe nasıl yol açar?

Burun ve sinüslerde salgıyı artıran hastalıklar, genze inen akıntı yoluyla öksürüğü sürdürebilir; tıpta bu tablo üst hava yolu öksürük sendromu diye anılır. Akıntının kendisini ve nasıl ayırt edildiğini geniz akıntısı sayfasında anlattım. Öksürüğün kaynağı araştırılırken asıl aranan, akıntıyı besleyen burun hastalığıdır: ağaç poleni ya da hayvan tüyü gibi alerjenlere bağlı alerjik rinit ya da süreğen sinüs iltihabı, yani kronik sinüzit bunların başında gelir.

Kronik öksürüğün burun dışındaki sık nedenleri nelerdir?

Burun ve sinüslerin dışında şu nedenler öne çıkar:

  • Reflü: Mide içeriğinin yemek borusuna ve boğaza geri kaçması öksürtebilir; bazen öksürükten başka belirti olmaz. Boğazdaki ve gırtlaktaki etkilerini reflü ve boğaz sayfasında ele aldım.
  • Astım: Alt hava yollarının iltihabıyla seyreden astım kronik öksürüğün sık nedenleri arasındadır; öksürük polen, soğuk hava ya da egzersizle artabilir.
  • Sigara ve süreğen bronşit: Sigara içenlerde hava yollarının süreğen iltihabı balgamlı öksürükle seyredebilir.
  • Bazı tansiyon ilaçları: Kuru ve inatçı bir öksürüğe yol açabilir. İlaç kendi kendine bırakılmaz; seçenekler ilacı yazan hekimle konuşulur.
  • Geçirilmiş enfeksiyon: Solunum yolu enfeksiyonu iyileştikten sonra hava yolları bir süre aşırı duyarlı kalabilir ve kuru öksürük haftalarca sürebilir.

Nedeni bulunamayan kronik öksürük ne anlama gelir?

Ayrıntılı incelemeye ve tedaviye karşın süren öksürük, nedeni açıklanamayan ya da dirençli kronik öksürük olarak adlandırılır. Bu tabloda öksürük refleksinin duyarlılığı artmıştır: parfüm, soğuk hava, konuşma ya da gülme gibi olağan uyarılar boğazda gıcık duygusu ve öksürme dürtüsü doğurur. Bu durumu ayarı fazla duyarlı kalmış bir duman alarmına benzetebilirim. Tablo bir soğuk algınlığının ardından başlayabilir. Boğazda bir şey takılmış gibi bir duygu da eşlik edebilir; bu yakınmayı boğazda takılma hissi sayfasında bulabilirsiniz.

Kronik Öksürükte Tanı Nasıl Konur?

Kronik öksürükte tanının temeli ayrıntılı öykü ve muayenedir; tetkikler bu ikisinin gösterdiği yöne göre seçilir. Öksürüğün ne zaman başladığı, kuru mu balgamlı mı olduğu, günün hangi saatinde ve neyle arttığı, sigara kullanımı ve kullanılan ilaçlar sorulur. Belirgin bir neden görülmediğinde ve uyarı belirtisi yoksa hekim en olası nedene yönelik tedaviyi başlatıp yanıtı izleyebilir.

Kronik öksürük muayenesinde burun, boğaz ve gırtlağa nasıl bakılır?

Kulak burun boğaz muayenesinde burnun içi, boğazın arka duvarı ve gırtlak, öksürüğü sürdürebilecek bir kaynak açısından gözden geçirilir. Burun ya da boğaz yakınması olanlarda gerek görülürse ucu kameralı ince bir aletle endoskopik bakı yapılabilir; bu bakıda burundaki polipler ve gırtlağın durumu değerlendirilebilir. Gırtlağın nasıl görüntülendiği laringoskopi sayfasında yer alıyor. Alerji düşünülüyorsa alerji testi, sinüs hastalığı düşünülüyorsa sinüs tomografisi istenebilir.

Akciğer filmi olağan çıkan kronik öksürükte ne düşünülür?

Akciğer filminin olağan çıkması öksürüğün bir nedeni olmadığı anlamına gelmez; astım ve sigaraya bağlı süreğen bronşit olağan bir filmle seyredebilir. Öksürüğün kaynağı akciğer ya da alt hava yolları olabileceğinden, gerek görülürse akciğer filminin yanında solunum testleri de istenir. Reflü düşünülen kişilerde mideye ve yemek borusuna yönelik incelemeler gündeme gelebilir.

Kronik Öksürük Nasıl Tedavi Edilir?

Kronik öksürükte tedavinin hedefi öksürüğün kendisi değil, onu sürdüren nedendir. Burun ve sinüs hastalığı, reflü ya da astım saptandığında tedavi o hastalığa göre düzenlenir. Hangi etkenin öksürüğü sürdürdüğü ilk muayenede her zaman belirlenemeyebilir; bu durumda tedaviler sırayla denenir ve yanıt kişiden kişiye değişir. Öksürük balgamı çıkarıp hava yolunu temizleyen bir refleks olduğundan, ilaç tedavisinin gerekip gerekmediğine hekim karar verir.

Kronik öksürükte günlük yaşamda hangi önlemler yardımcı olabilir?

Nedene yönelik tedavinin yanında şu önlemler yakınmayı azaltmaya yardımcı olabilir:

  • Sigaranın bırakılması: Sigara süreğen öksürüğün düzeltilebilir başlıca nedenidir; bırakıldıktan sonraki ilk dönemde öksürük geçici olarak artabilir.
  • Tetikleyenlerden kaçınma: Sigara dumanı, toz, keskin kokular ve alerjisi olanlar için polen gibi öksürüğü artıran etkenler hekimle birlikte belirlenir.
  • Yeterli su içme: Sıvı, boğazdaki salgının incelmesine yardımcı olabilir; kafein ve alkol ise boğazı kurutabilir.
  • Boğaz temizleme alışkanlığını azaltma: Gıcık geldiğinde öksürmek ya da boğazı temizlemek yerine yutkunmak ya da bir yudum su almak denenebilir.

Tedaviye karşın süren kronik öksürükte hangi seçenekler konuşulur?

Nedeni bulunamayan ya da nedene yönelik tedaviye karşın süren öksürükte, konuşma ve ses terapisi temelli öksürük denetimi yaklaşımları denenebilecek seçenekler arasındadır. Bu çalışmada kişi öksürüğü baskılama ve denetleme yollarını öğrenir; programı bu alanda eğitimli uzman düzenler. Araştırmalar az sayıdadır ve gösterilen yarar kısa sürelidir; kişide yeri olup olmadığını hekim değerlendirir. Terapinin genel çerçevesi ses terapisi sayfasındadır. Hekim uygun görürse ilaç tedavisi de gündeme gelebilir.

Kronik Öksürükte Hangi Belirtiler Gecikmeden Muayene Gerektirir?

Kronik öksürükte kanlı balgam, nefes darlığı, açıklanamayan kilo kaybı ya da ateş gibi belirtiler gecikmeden muayene gerektirir. Bu belirtiler olmasa da haftalardır süren öksürüğün nedeni muayeneyle araştırılmalıdır.

Uzun süren öksürük uykuyu, sesi ve günlük yaşamı nasıl etkiler?

Süreğen öksürük uykuyu bölebilir; yorgunluk, baş ağrısı ve göğüs kaslarında ağrı buna eklenebilir. Ses kısıklığı ve gırtlak iltihabı (larenjit) uzun süren öksürüğün sonuçları arasındadır; ses değişikliğinin öteki nedenleri ses kısıklığı sayfasının konusudur. Öksürürken idrar kaçırma da görülebilir; muayenede pek dile getirilmeyen bu yakınma hekimle çekinmeden paylaşılabilir. Toplum içinde öksürmekten çekinme de günlük yaşamı kısıtlayabilir.

Kronik öksürükte hangi uyarı belirtileri beklemeden hekime götürür?

Öksürüğe şu belirtilerden biri eşlik ediyorsa süre dolmadan hekime başvurulur:

  • Kanlı balgam: Öksürükle kan gelmesi süreye bakılmaksızın değerlendirilir.
  • Nefes darlığı, hırıltı ya da göğüs ağrısı: Nefes almada zorlanma, hırıltılı solunum ve göğüste ağrı ivedi değerlendirme gerektirir.
  • Ateş, gece terlemesi, kilo kaybı: Ateş, sırılsıklam eden gece terlemesi ya da istemsiz kilo kaybı ayrıca araştırılır.
  • Ses ve yutma yakınmaları: Üç haftayı aşan ses kısıklığında gırtlağın muayene edilmesi gerekir; yutmada zorlanma da gecikmeden muayene nedenidir.
  • Sigara içen kişide değişen öksürük: Uzun yıllardır yoğun sigara içen kişide öksürüğün niteliğinin değişmesi yeniden değerlendirme gerektirir.

Öksürükle birlikte hangi durumda 112 aranır?

Öksürüğe konuşurken bile soluk soluğa bırakan ağır bir nefes darlığı, geçmeyen göğüs ağrısı ya da dudaklarda solukluk ve morarma eşlik ederse ya da öksürükle fazla miktarda kan gelirse 112 aranmalıdır. Balgamda ince bir kan çizgisi çoğu zaman hafif bir solunum yolu hastalığına bağlıdır; yine de hekime bildirilmelidir.

Ankara'da Kronik Öksürük İçin Muayene ve Tedavi Süreci Nasıl İlerler?

Ankara'da kronik öksürük yakınmasıyla yapılan değerlendirme, öksürüğü sürdüren kaynağı adım adım daraltmaya dayanır. Önce öykü alınır ve burun, boğaz, gırtlak muayene edilir; gerek görülürse tetkik istenir ve yakınma ilgili uzmanlık alanlarıyla birlikte değerlendirilir. Tedavi, bulunan nedene göre başlanır. Kontrolde öksürüğün ne ölçüde azaldığına bakılır; yanıt yetersizse başka bir nedenin eşlik edip etmediği yeniden gözden geçirilir.

Ankara'nın soğuk ve kuru kış havası kronik öksürüğü tetikler mi?

Tetikleyebilir. Soğuk ve kuru hava, astımı olanlarda öksürüğü artırabilen etkenlerdendir; öksürük refleksi duyarlı olan kişilerde de soğuk havayı solumak öksürük nöbetini başlatabilir. İç Anadolu'nun karasal ikliminde soğuk geçen kış ayları bu açıdan zorlayıcı olabilir. Sigara dumanı, toz ve kirli hava da hava yollarını tahriş ederek öksürüğü sürdüren etkenler arasında sayılır.

Kronik öksürük için hekime giderken hangi notları hazırlamak yararlıdır?

  • Öksürüğün öyküsü: Ne zaman başladığı, kuru mu balgamlı mı olduğu, gece mi gündüz mü arttığı ve nelerin tetiklediği.
  • İlaç listesi: Tansiyon ilaçları başta olmak üzere düzenli kullanılan bütün ilaçlar.
  • Sigara öyküsü: Kaç yıldır içildiği ya da ne zaman bırakıldığı; evde ve işte dumana, toza maruz kalma.
  • Önceki tetkikler: Akciğer filmi, solunum testi, alerji testi ve sinüs tomografisi sonuçları.

Kronik öksürük tek bir hastalık değil, farklı kaynaklardan beslenebilen bir belirtidir. Değerlendirmede burun, sinüs, gırtlak, mide ve akciğer birlikte ele alınır; tedavi bulunan nedene göre seçilir ve yanıt kişiden kişiye değişir. Kanlı balgam, nefes darlığı ya da kilo kaybı gibi belirtiler ise beklemeden değerlendirilmelidir.

Tıbbi inceleme: Yayımlanma: Son güncelleme:

Kaynakça

Bu içerik, aşağıdaki tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.

  1. Cleveland Clinic — Chronic Cough
  2. ENT Health (AAO-HNS) — What is Chronic Cough?
  3. MSD Manual — Cough in Adults
  4. MSD Manual — Coughing Up Blood
  5. MedlinePlus — Cough
  6. NHS — Cough
  7. healthdirect — Cough
  8. Morice AH, Millqvist E, Bieksiene K, et al. ERS guidelines on the diagnosis and treatment of chronic cough in adults and children. Eur Respir J. 2020.
  9. Irwin RS, French CL, Chang AB, et al. Classification of Cough as a Symptom in Adults and Management Algorithms: CHEST Guideline and Expert Panel Report. Chest. 2018.
  10. Slinger C, Mehdi SB, Milan SJ, et al. Speech and language therapy for management of chronic cough. Cochrane Database Syst Rev. 2019.