Baş-boyun cilt kanserleri, yüz, kulak kepçesi, dudak, boyun ve saçlı deri gibi güneş gören bölgelerin derisinde gelişen kötü huylu tümörlerdir. Deri kanseri derinin en üst katmanında (epidermis) başlar; vücudun herhangi bir yerinde görülebilse de en sık güneşi uzun süre alan deride ortaya çıkar. Deri kanserlerinin tanı, tedavi ve izleminde temel uzmanlık alanı dermatolojidir. Ankara'da yüz ya da boyun derisindeki şüpheli bir oluşum, muayeneyle ve gerek görülürse doku incelemesiyle değerlendirilir.
Baş-Boyun Cilt Kanserleri Nedir, Hangi Türleri Vardır?
Baş-boyun cilt kanserlerinin üç ana türü bazal hücreli kanser, skuamöz hücreli kanser ve melanomdur. Çoğunlukla burun, kulak kepçesi, alt dudak, göz kapakları, saçlı deri ve yüzün öteki bölgeleri gibi güneş gören yerlerde ortaya çıkarlar.
Bazal hücreli deri kanseri hangi özellikleriyle tanınır?
Bazal hücreli kanser (bazal hücreli karsinom) deri kanserlerinin en sık türüdür ve çoğu baş ve boyunda gelişir. Yavaş büyür; kimi zaman büyümesi yeni bir oluşum olarak fark edilmeyecek kadar ağırdır. Vücudun başka bölgelerine nadiren yayılır; asıl sorun, tedavi edilmediğinde çevre dokulara ve derine doğru ilerleyebilmesidir.
Skuamöz hücreli deri kanseri ve melanom neden ayrı değerlendirilir?
Skuamöz hücreli kanser (skuamöz hücreli karsinom), bazal hücreliden sonra en sık görülen deri kanseridir. Uzak bölgelere seyrek yayılır, ancak zaman zaman boyundaki lenf bezlerine ya da kulak önündeki tükürük bezine (parotis) ulaşabilir. Melanom deriye rengini veren pigmenti üreten hücrelerden (melanosit) gelişir; öteki iki türden daha seyrektir, ancak çevre dokulara ve vücudun başka bölgelerine yayılma eğilimi daha yüksektir.
Cilt kanseri ağız içi ve kulak yolu kanserlerinden nasıl ayrılır?
Cilt kanseri derinin kendisinden başlar. Ağız, boğaz ve gırtlağın iç yüzünde gelişen kanserler ise baş-boyun kanserleri başlığında ayrı bir grup olarak ele alınıyor. Dudaktan ağız içine uzanan tümörlere ağız ve dil kanseri sayfasından ulaşabilirsiniz; kulak yolunda ve orta kulakta gelişen kitleleri kulak tümörleri başlığında topladım.
Baş-Boyun Cilt Kanserlerinde Risk Etkenleri Nelerdir?
Baş-boyun cilt kanserlerinin başlıca nedeni güneş ışığındaki ve solaryum cihazlarındaki morötesi (ultraviyole) ışınlardır. Risk, uzun yıllar güneş altında geçirilen süreyle, sık yaşanmış güneş yanıklarıyla ve solaryumun sık kullanılmasıyla artar. Deri kanseri ileri yaşta daha sıktır, ancak gençlerde de görülebilir. Risk etkeni taşıyan herkeste gelişmez; bilinen hiçbir etkeni olmayanlarda da ortaya çıkabilir.
Deri kanseri riskini güneş dışında hangi durumlar artırır?
- Açık ten: Kolay yanan, güç bronzlaşan deri, açık renk gözler, kızıl ya da sarı saç; deri kanseri yine de her ten renginde görülebilir.
- Kişisel ve ailesel öykü: Daha önce deri kanseri geçirmiş olmak ya da ailede deri kanseri bulunması.
- Bağışıklığın baskılanması: Organ nakli sonrasında kullanılan bağışıklığı baskılayan ilaçlar ya da bağışıklığı zayıflatan hastalıklar; bu kişilerde skuamöz hücreli kanserin hem gelişme riski hem de ağır seyretme olasılığı artar.
- Ben ve çil: Çok sayıda ben ya da çil bulunması ve olağandışı görünümlü benler.
- Öteki etkenler: Bölgeye geçmişte ışın tedavisi uygulanmış olması, arsenikle temas, uzun süren deri iltihabı ve bazı kalıtsal hastalıklar.
Alt dudaktaki kuruluk ve pullu lekeler deri kanseriyle nasıl ilişkilidir?
Aktinik keratoz, güneşin yıllar içinde deride yol açtığı pürüzlü, pullu, kırmızımsı ya da kahverengi lekelerdir; kendisi kanser değildir, ancak kimi zaman skuamöz hücreli kansere dönüşebilir. Yüz, el sırtı ve alt dudak gibi güneş gören yerlerde görülür; alt dudakta nemlendiriciyle geçmeyen çatlama ve soyulmaya yol açabilir.
Baş-Boyun Cilt Kanserlerinin Belirtileri Nelerdir?
Baş-boyun cilt kanserinin ana belirtisi, deride yeni ortaya çıkan ya da zamanla değişen bir büyüme, yara veya lekedir. Aşağıdaki görünümlerden biri büyüyor, biçim ya da renk değiştiriyor, kanıyor veya iyileşmiyorsa muayene edilmelidir.
Yüz ve kulak derisindeki kanser hangi görünümlerle ortaya çıkabilir?
- Geçmeyen yara: İyileşmeyen ya da iyileşir gibi olup aynı yerde yeniden açılan yara.
- Parlak kabarıklık: Yuvarlak, sert, parlak ya da inci gibi görünen, üzerinde ince damarlar seçilebilen kabarıklık.
- Kabuklanan oluşum: Pürüzlü, pullu, üzeri kabuk bağlayan ve kolayca kanayan bir kabarıklık ya da kırmızı leke.
- İz gibi görünen alan: Yaralanma olmadan ortaya çıkan, beyaz, sarımsı ya da mumsu, iz dokusuna benzeyen düz bir alan.
- Değişen ben: Yeni çıkan ya da boyutu, biçimi veya rengi değişen, kaşınan, kanayan ya da kabuk bağlayan bir ben.
Baş-boyun derisindeki her yara ya da pullu leke cilt kanseri midir?
Her deri değişikliği kanser belirtisi değildir; pürüzlü ve pullu lekeler sedef hastalığı ya da çeşitli döküntüler gibi başka deri hastalıklarında da görülür. Öte yandan bazal hücreli kanser kanayıp kabuk bağladıktan sonra bir süre iyileşmiş gibi görünebilir ve basit bir yara sanılabilir.
Baş-Boyun Cilt Kanserlerinin Tanısı Nasıl Konur?
Baş-boyun cilt kanserinin tanısı, şüpheli alandan alınan doku örneğinin mikroskop altında incelenmesiyle (biyopsi) kesinleşir. Bu aşamaya deri muayenesi ve öyküyle gelinir; muayenede oluşumun rengi, boyutu, biçimi ve yüzeyi incelenir, deri büyüteçli bir aletle daha yakından görülebilir. Tanı konduğunda vücudun öteki bölgelerindeki derinin de taranması gerekebilir.
Deri kanseri kuşkusunda oluşumun bir parçası mı, tamamı mı alınır?
Alan uyuşturulduktan sonra oluşumun bir bölümü ya da tamamı alınabilir; örnek yüzeyden ince bir dilim halinde, yuvarlak bir parça olarak ya da bistüriyle kesilerek çıkarılabilir. Küçük bir oluşumun çevresindeki bir pay sağlam deriyle birlikte tamamen çıkarıldığı biyopsi, aynı zamanda tedavinin ilk adımı olabilir. İyi huylu olduğu düşünülen ben ve kistlerin çıkarılmasını yüz ve boyunda ben, kist ve lipom alınması sayfasında ayrıca anlattım.
Cilt kanserinin yaygınlığı hangi tetkiklerle araştırılır?
Bazal hücreli kanser nadiren yayıldığı için ek tetkik çoğunlukla tümör çok büyükse, derine ilerlediği ya da bir sinire uzandığı düşünülüyorsa gündeme gelir; bu durumda bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans (MR) istenebilir. Skuamöz hücreli kanserde tümörün özelliklerine göre boyundaki lenf bezlerinin ultrasonu, BT, PET-BT ya da lenf bezinden örnek alınması gündeme gelebilir.
Baş-Boyun Cilt Kanserleri Nasıl Tedavi Edilir?
Baş-boyun cilt kanserlerinin başlıca tedavisi tümörün cerrahi olarak çıkarılmasıdır. Seçim kanserin türüne, büyüklüğüne, yerine, yayılıp yayılmadığına ve kişinin genel sağlık durumuna göre yapılır. Seçenekler ve olası yan etkileri konuşulduktan sonra karar kişiyle birlikte verilir; tedaviye yanıt kişiden kişiye değişir.
Yüzdeki deri kanseri ameliyatla nasıl çıkarılır?
Uygulanabilen yöntemlerden birinde tümör, çevresindeki bir pay sağlam deriyle birlikte çıkarılıp patolojiye gönderilir; amaç kenarlarda kanser hücresi kalmamasıdır. Yüzde sık kullanılan bir başka yöntemde tümör ince tabakalar halinde alınır ve çıkarılan dokunun kenarları ameliyat sırasında mikroskop altında incelenir; kanser hücresi görülmeyene dek tabaka alınmaya devam edilir. Bu yöntemde sağlam dokudan olabildiğince az alınması amaçlanır; sınırı belirgin olmayan tümörlerde de uygulanabilir.
Kalan doku eksikliği küçükse doğrudan dikilerek kapatılabilir ya da yerine göre kendiliğinden iyileşmeye bırakılabilir. Daha geniş eksikliklerde yaranın yanındaki sağlam deri kaydırılarak üzerine getirilebilir ya da vücudun başka bir yerinden alınan ince bir deri yaması (greft) kullanılabilir. Onarım biçimi eksikliğin yerine, içerdiği dokulara ve kişiye özgü etkenlere göre seçilir; işlev ile görünüm birlikte gözetilir. Ameliyat yerinde bir iz kalır; görünümü kişiden kişiye farklıdır.
Ameliyat dışında baş-boyun cilt kanserinde hangi tedaviler uygulanabilir?
- Işın tedavisi (radyoterapi): Tümör geniş bir alanı kaplıyorsa, yeri ameliyatı güçleştiriyorsa, kişi ameliyata uygun değilse ya da lenf bezlerine yayılım varsa kullanılabilir; ameliyattan sonra da eklenebilir.
- Kazıma ve yakma ya da dondurma: Tümörün kaşık biçimli keskin bir aletle kazınıp kalan hücrelerin elektrik akımıyla yok edilmesi ya da dokunun soğukla dondurulması.
- Deriye uygulanan tedaviler: Derinin üst katmanıyla sınırlı bazı yüzeysel kanserlerde hekimin önerdiği kremler ya da ışığa duyarlı bir ilaçla birlikte ışık uygulanması (fotodinamik tedavi).
- Vücut geneline etki eden ilaçlar: Hedefe yönelik ilaçlar ve bağışıklık tedavisi, yayılmış ya da ameliyat ve ışınla tedavi edilemeyen hastalıkta gündeme gelebilir.
Cilt kanseri boyundaki lenf bezlerine yayıldığında tedavi nasıl planlanır?
Muayenede ya da görüntülemede şüpheli bir lenf bezi saptanırsa ondan örnek alınabilir; yayılım gösterilirse bu lenf bezlerinin ameliyatla çıkarılması tedavinin bir parçası olabilir ve ışın tedavisi eklenebilir. Bu ameliyatın nasıl planlandığını boyun kitlesi cerrahisi sayfasında bulabilirsiniz; kulak önündeki bezde gelişen kitleler tükürük bezi tümörleri sayfasında yer alıyor. Boyunda ele gelen her şişlik kanser yayılımı değildir; kanser dışı nedenleri lenf bezi büyümesi sayfasında açıkladım.
Baş-Boyun Cilt Kanserlerinden Korunmak İçin Neler Yapılabilir?
Baş-boyun cilt kanseri riskini azaltmanın başlıca yolu deriyi güneşin morötesi ışınlarından korumaktır; yüz, kulaklar ve boyun çoğu zaman açıkta kaldığı için korunmada özellikle gözetilir.
Güneşten korunma deri kanseri riskini azaltmak için neleri kapsar?
- Saat seçimi: Günün en sıcak saatlerinde güneşten uzak durmak.
- Giysi ve şapka: Geniş kenarlı bir şapka, kolları ve bacakları örten giysiler ve morötesi ışına karşı koruyan güneş gözlüğü.
- Güneş koruyucu: Kulak kepçeleri ve boyun dahil açıkta kalan deriye güneş koruyucu sürmek ve gün içinde düzenli olarak yenilemek.
- Solaryumdan uzak durmak: Yapay bronzlaşma cihazları da deriye morötesi ışın verir.
- Çocukları korumak: Bebek ve çocukların derisi güneşe karşı yetişkinlerinkinden çok daha duyarlıdır.
Kişi kendi yüz ve boyun derisini nasıl gözden geçirebilir?
Yüz ve boyun zaman zaman aynada gözden geçirilebilir; kulak arkası ve saçlı deri için ikinci bir ayna ya da bir yakının yardımı işe yarar. Daha önce deri kanseri geçirmiş kişilerde deri kontrolleri tedaviden sonra da sürdürülür; aralıklarına hekim karar verir ve kaygı veren yeni bir değişiklikte sıradaki kontrolü beklemek gerekmez.
Ankara'da Baş-Boyun Cilt Kanseri Kuşkusunda Değerlendirme Nasıl İlerler?
Ankara'da baş-boyun derisindeki şüpheli bir oluşumun değerlendirmesi öykü ve deri muayenesiyle başlar; biyopsi gerekip gerekmediğine ve biçimine muayene bulgularına göre karar verilir. Dermatoloji değerlendirmesi gerekebilir; tümör derin yapılara yakınsa ya da lenf bezlerine yayılmışsa tedavi ilgili uzmanlık alanlarıyla birlikte planlanabilir.
Yüz derisindeki bir oluşum için hangi öykü bilgileri önem taşır?
Oluşumun ne zamandır var olduğu, büyüyüp büyümediği, kanama, kabuklanma, ağrı, uyuşma ya da karıncalanma eşlik edip etmediği sorulur. Güneşle ilgili öykü ve ailede deri kanseri yanında organ nakli, bağışıklığı baskılayan bir tedavi ya da baş-boyna uygulanmış ışın tedavisi de değerlendirmeye girer.
Cilt kanseri muayenesine hangi raporlar ve bilgiler getirilmeli?
- Patoloji raporları: Daha önce alınmış deri örneklerinin sonuçları; geçirilmiş deri kanserinin türü, tedavisi ve tarihi.
- Görüntüleme sonuçları: Varsa baş-boyun bölgesine ait ultrason, BT ya da MR raporları ve görüntüleri.
- İlaç bilgisi: Kan sulandırıcılar ve bağışıklığı baskılayan ilaçlar dahil düzenli kullanılan ilaçlar ile vitamin ve takviyeler.
Tedavi, onarım ve kontrol planı patoloji sonucuna göre netleşir. Deri kanseri tanısı almak kaygı verici olabilir; bu dönemde psikolojik destek yardımcı olabilir.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











