İşitme kaybı, bir ya da iki kulakta seslerin kısmen ya da tümüyle duyulamamasıdır. Her yaşta görülebilir ve yaş ilerledikçe sıklığı artar. Kimi kayıp kulak kiri ya da orta kulak iltihabı gibi tedavi edilebilir bir nedene bağlıdır, kimi kalıcıdır ve işitme desteğiyle yönetilir. Ankara'da yapılan değerlendirmede amaç, kaybın türünü ve nedenini ortaya koyup tedaviyi buna göre planlamaktır.
İşitme Kaybı Nedir, Hangi Türleri Vardır?
İşitme kaybı, sorunun kulağın hangi bölümünde olduğuna göre iletim tipi, sinirsel (sensörinöral) ve karma tip olarak ayrılır. İletim tipinde dış kulak yolu, kulak zarı ya da orta kulaktaki bir sorun sesin iç kulağa tam ulaşmasını engeller. Sinirsel tipte ses iç kulağa ulaşır, ancak salyangozdaki (koklea) duyu hücreleri ya da işitme siniri sesi beyne yeterince iletemez; erişkinlerde en sık görülen tür budur. Karma tipte iki sorun bir aradadır; ağır kafa travması ya da süreğen kulak iltihabı buna yol açabilir.
İşitme kaybı geçici mi olur, kalıcı mı?
Bu büyük ölçüde nedene bağlıdır. Kulak yolunu tıkayan kire ya da orta kulakta kalan sıvıya bağlı kayıp çoğu kez geçicidir; iletim tipi kayıpların çoğunda işitmeyi iyileştirmeye yönelik bir tedavi seçeneği bulunur. İç kulaktaki duyu hücrelerinin zedelenmesine bağlı sinirsel kayıp ise çoğu kez kalıcıdır; tedavi onu geri döndüremez, ancak işitme cihazı ve implantlar kişinin duyduğu sesi artırabilir.
İşitme kaybının tek kulakta ya da iki kulakta olması neyi düşündürür?
İki kulakta yıllar içinde yavaş yavaş artan kayıp çoğu kez yaşlanmaya ya da uzun süreli gürültüye bağlıdır. Tek kulakta kayıp ise kir, iltihap ya da zar deliği gibi o kulağa özgü bir sorunla sık görülür. Açık nedeni olmadan bir kulağın belirgin biçimde daha kötü duyması ayrıntılı araştırılır; işitme sinirinde gelişen iyi huylu bir tümör olan akustik nörinom çoğu kez tek taraflı kayıpla kendini gösterir.
İşitme Kaybının Belirtileri Nelerdir?
İşitme kaybının ana belirtisi konuşmaları duymakta ve özellikle anlamakta güçlüktür; sesler boğuk ya da mırıltı gibi gelebilir. Yavaş gelişen kayıpta kişi değişikliği kendisi fark etmeyebilir; durumu kimi zaman önce aile bireyleri ya da iş arkadaşları fark eder.
Yavaş gelişen işitme kaybı gündelik yaşamda hangi ipuçlarıyla anlaşılır?
- Gürültüde anlama güçlüğü: Kalabalık bir sofrada ya da birkaç kişinin aynı anda konuştuğu ortamda sohbeti izlemek zorlaşır.
- Televizyon ve telefon: Televizyonu başkalarının rahat ettiğinden yüksek sesle dinlemek ve telefonda karşıdakini anlamakta zorlanmak sık ipuçlarıdır.
- Tekrar isteme: Söylenenleri sık sık yeniden sorma ya da yanlış anlama görülebilir.
- Tiz sesleri seçememe: "s" gibi ince sesler ayırt edilemeyebilir; kadın seslerini anlamak erkek seslerine göre daha güç gelebilir.
- Dinleme yorgunluğu: Konuşmaları izlemek için sürekli yoğunlaşmak yorgunluk ve gerginlik yaratabilir.
İşitme azlığına hangi kulak yakınmaları eşlik edebilir?
- Kulak çınlaması: Çınlama ya da uğultu sık eşlik eder; nedenleri kulak çınlaması sayfasında ayrıca açıklanıyor.
- Dolgunluk hissi: Kulakta tıkanıklık ya da basınç duygusu çoğu kez zarın arkasındaki sıvıyı ya da kiri düşündürür.
- Ağrı, akıntı ve ateş: Kulak iltihabını akla getirir.
- Baş dönmesi: Meniere hastalığı gibi iç kulak sorunlarında ya da işitme siniri tümörlerinde görülebilir.
İşitme Kaybı Neden Olur?
İşitme kaybının en sık nedenleri kulak kiri birikimi, uzun süreli gürültü, yaşlanma ve kulak iltihaplarıdır; kulak kiri, tedavi edilebilir kaybın en sık nedenidir. Kayıp doğuştan da olabilir; doğuştan ve çocukluk çağında görülen kayıpları çocuklarda işitme kaybı sayfasında ele aldım.
İletim tipi işitme kaybının sık nedenleri nelerdir?
- Kulak kiri ve yabancı cisim: Kulak yolunu tıkayarak sesin zara ulaşmasını engeller.
- Orta kulakta sıvı ve iltihap: Soğuk algınlığı, alerji ya da östaki borusunun (orta kulağı genze bağlayan kanal) iyi çalışmaması zarın arkasında sıvı birikmesine yol açabilir.
- Kulak zarı deliği: İltihap, yaralanma, çok yüksek bir ses ya da uçuştaki gibi ani basınç değişikliğiyle oluşabilir.
- Kemikçik sorunları: Orta kulaktaki kemikçikler iltihap, travma ya da kolesteatom (orta kulakta deri dokusu birikmesi) nedeniyle zedelenebilir; otosklerozda üzengi kemiğinin hareketi kısıtlanır.
Sinirsel işitme kaybına hangi etkenler yol açar?
Erişkinlerde en sık neden yaşla birlikte iç kulakta ortaya çıkan yıpranmadır; tiz sesleri daha çok etkiler ve yaşa bağlı işitme kaybı başlığında ayrıntısıyla yer alıyor. Yıllarca yüksek sese maruz kalmak ya da patlama gibi tek bir çok yüksek ses de iç kulağa zarar verebilir; bunu gürültüye bağlı işitme kaybı sayfasında inceledim. Kalıtsal nedenler, menenjit ve kabakulak gibi enfeksiyonlar, kafa travması, Meniere hastalığı, kulağa zarar verebilen bazı ilaçlar ve akustik nörinom öteki nedenlerdir. Şeker hastalığı, yüksek tansiyon, kalp hastalığı ve sigara risk etkenleri arasında sayılır.
İşitme kaybına yol açan etkenlerden hangileri önlenebilir?
Erişkinlerdeki sık nedenlerden yüksek ses ve kulağa zararlı ilaçlar önlenebilir etkenler arasında sayılır. Yüksek sesin süresini ve şiddetini sınırlamak, gürültülü ortamda kulak tıkacı ya da kulağı örten koruyucu kullanmak ve kulaklıkla müziği ancak rahatça duyulacak kadar açık dinlemek önerilir. Aşılama, kulak hastalıklarının zamanında tedavisi, ilaçların gereğince kullanılması ve kulağa çubuk ya da sivri cisim sokmamak da korunma yolları arasındadır.
İşitme Kaybı Nasıl Teşhis Edilir?
İşitme kaybının tanısı yakınmaların öyküsü, kulak muayenesi ve işitme testlerinin birlikte değerlendirilmesiyle konur. Muayenede kulak yolunda kir ya da iltihap, zarda delik ve zarın arkasında sıvı aranır; diyapazon testi iletim tipi ile sinirsel kaybı ayırmaya yardımcı olabilir. Zar normal görünse de iç kulak kaynaklı bir kayıp bulunabilir.
İşitme kaybında odyometri ve timpanometri hangi bilgiyi verir?
- Odyometri: Farklı perdelerdeki seslerle her kulağın duyabildiği en hafif sesi ölçer; hava ve kemik yolu sonuçlarının karşılaştırılması kaybın türünü ve derecesini gösterir, konuşmayı ayırt etme testi sözcüklerin ne ölçüde anlaşıldığını ölçer. Ölçümün aşamaları odyometri sayfasında anlatılıyor.
- Timpanometri: Zarın ve orta kulağın hareketliliğini ölçer; anormal sonuç iletim tipi bir sorunu düşündürür.
- Beyin sapı yanıtı ve otoakustik emisyon: İç kulağın ve işitme yolunun işlevini kişinin yanıt vermesine gerek kalmadan ölçer; bebeklerde ve standart teste katılamayanlarda yararlanılır.
İşitme kaybında ileri tetkik gerektiren bulgular nelerdir?
İki kulak arasında belirgin fark, tek taraflı sinirsel kayıp, ani başlayan kayıp ya da yüzde uyuşma ve denge bozukluğu gibi sinir sistemi bulguları ileri araştırma gerektirir. Bu durumlarda gerek görülürse işitme sinirini ve iç kulağı gösteren kontrastlı MR istenir; kafa travması ya da kemikçik hasarı kuşkusunda tomografi gündeme gelebilir. Genel bir hastalık düşünülmüyorsa kan testi istenmez.
İşitme Kaybı Nasıl Tedavi Edilir?
İşitme kaybının tedavisi nedenine, türüne ve derecesine göre belirlenir; tedavi edilebilir bir neden varsa önce o ele alınır. Nedeni ortadan kaldırılamayan kayıpta amaç, işitme desteğiyle iletişimi kolaylaştırmaktır; hafif ve durağan bazı kayıplarda izlem de bir seçenektir.
Nedeni giderilebilen işitme kaybında hangi tedaviler uygulanır?
- Kulak kiri temizliği: Kir damlayla yumuşatılarak, yıkanarak ya da aletle alınır; kayıp yalnız buna bağlıysa temizlikten sonra işitme düzelebilir.
- İltihap tedavisi: Bakteriyel iltihapta antibiyotik kullanılabilir; uzun süren orta kulak sıvısında kulak zarına küçük bir tüp yerleştirilmesi konuşulabilir.
- Ameliyat seçenekleri: Zar deliğinin ve kemikçiklerin onarımı, kolesteatomun temizlenmesi ve otosklerozda üzengi kemiği ameliyatı sesin iç kulağa iletimini yeniden sağlamayı amaçlar; sonuç kişiden kişiye değişir.
- İlaçların gözden geçirilmesi: Kayıp kulağa zararlı bir ilaçla ilişkili görünüyorsa ilacın gerekliliği, onu yazan hekimle birlikte tartılır; ilaç kendiliğinden bırakılmaz.
Kalıcı işitme kaybında hangi işitme destekleri kullanılır?
En sık kullanılan destek işitme cihazıdır; cihaz işitmeyi normale döndürmez, sesleri daha yüksek ve net duymaya yardımcı olur. Seçenekleri ve alışma sürecini işitme cihazları sayfasında anlattım. Cihazdan yeterli yarar görmeyecek kadar ileri sinirsel kayıpta, sesi elektrik uyarısına çevirerek işitme sinirine ileten koklear implant değerlendirilebilir; bazı iletim tipi ve tek taraflı kayıplarda kemiğe tutturulan implantlar da seçenekler arasındadır. Konuşanın yüzüne bakmak ve arka plan gürültüsünü azaltmak da anlamayı kolaylaştırır.
İşitme Kaybı Tedavi Edilmezse Ne Olur, Ne Zaman Beklemeden Başvurulmalı?
Ele alınmayan işitme kaybı iletişimi kısıtlar; aile, sosyal ve iş yaşamını, çocuklarda ise konuşma ve dil gelişimini olumsuz etkileyebilir. Nedeni araştırılmadığında tedavi edilebilir bir sorun gözden kaçabilir.
İşitme kaybı ele alınmadığında günlük yaşamda neler değişir?
Konuşmaları izleyememek kişiyi sosyal ortamlardan uzaklaştırabilir; işitme kaybı yalnızlık, kaygı ve depresyonla ilişkilendirilmiştir. Araştırmalarda ele alınmayan işitme kaybı, ileri yaşta bilişsel gerileme ve bunama riskindeki artışla ilişkili bulunmuştur; işitme desteğinin bu riski azalttığı ise kesin olarak gösterilmemiştir.
Hızla başlayan ya da artan işitme kaybı neden beklemeden değerlendirilir?
İşitme kaybı çoğu kez yıllar içinde yavaş gelişir; bir ya da iki kulakta birden başlayan, son günlerde ya da haftalarda giderek artan ya da ağrı veya akıntıyla birlikte görülen kayıp ise hızlı tedavi gerektiren bir nedene bağlı olabileceği için beklemeden değerlendirilir. İç kulak kaynaklı ani kaybın tanısı ve tedavisi ani işitme kaybı sayfasının konusudur. İşitme kaybına yüzde ya da vücudun herhangi bir yerinde yeni uyuşma veya güçsüzlük, konuşma ya da çiğneme güçlüğü veya belirgin denge kaybı eşlik ediyorsa beklemeden acil servise başvurulur.
Ankara'da İşitme Kaybı İçin Muayene ve Tedavi Süreci Nasıl İlerler?
Ankara'da işitme kaybı değerlendirmesi ayrıntılı öyküyle başlar ve kulak muayenesiyle sürer; gerek görülürse işitme testleri ve ileri tetkikler istenir. İlk görüşmede kaybın hangi kulakta ve nasıl başladığını, travma ya da yeni bir ilaçla ilişkisini, eşlik eden yakınmaları, gürültüyle karşılaşmayı ve ailede işitme sorunu olup olmadığını sorarım.
İşitme kaybı muayenesine hangi bilgilerle gelmek işe yarar?
- Eski işitme testleri: Önceki odyometri sonuçları kaybın ilerleyip ilerlemediğini görmeyi sağlar.
- İlaç listesi: Sürekli kullanılan ve son dönemde başlanan ilaçlar kulağa etkileri açısından gözden geçirilir.
- Sağlık öyküsü: Geçirilmiş kulak iltihapları ve ameliyatları, kafa travması, şeker hastalığı ya da romatizmal hastalıklar.
- Cihaz ve raporlar: Kullanılıyorsa işitme cihazı ile önceki MR ya da tomografi raporları.
İşitme kaybında tedavi ve kontroller nasıl planlanır?
Test sonuçlarını değerlendirdikten sonra kaybın türünü, derecesini ve olası nedenini açıklarım; nedene yönelik tedavi, izlem ya da işitme desteği seçeneklerinin beklenen yararını ve sınırlarını anlatırım. Seçim kişiyle birlikte yapılır. Ameliyat gündeme gelirse yöntemin yanı sıra işlemin yapılacağı ortam ve anestezi biçimi de bulgulara göre belirlenir. İzlenen ya da cihaz kullanan kişide işitme, nedene ve seyre göre belirlenen aralıklarla yeniden ölçülür; yeni ya da hızlı bir azalma fark edilirse kontrol günü gelmeden değerlendirme yapılır.
İşitme kaybı tek bir hastalık değil, kulağın farklı bölümlerini etkileyen birçok durumun ortak belirtisidir. Türü ve nedeni ortaya konduğunda nedene yönelik tedavisi olan bir sorun mu olduğu, yoksa işitme desteği mi gerektirdiği netleşir.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











