Geniz kanseri, burnun arkasında, yutağın en üst bölümünde yer alan geniz boşluğunu (nazofarenks) döşeyen hücrelerden gelişen kötü huylu bir tümördür. Seyrek görülen bir kanserdir ve baş-boyun kanserleri arasında yer alır. Tümör küçükken çoğu zaman yakınma yapmaz; belirtileri boyunda, kulakta ve burunda ortaya çıkabilir. Kulak dolgunluğu ve burun tıkanıklığı gibi belirtileri başka birçok kulak ve burun sorununda da görülür. Ankara'da bu yakınmalarla yapılan Kulak Burun Boğaz değerlendirmesinde genze ince bir kamerayla doğrudan bakılabilir.
Geniz Kanseri Nedir, Genzin Hangi Bölümünde Gelişir?
Geniz kanseri, burun boşluğunun arkasından yumuşak damağın üst hizasına dek uzanan ve kafa tabanına komşu olan geniz boşluğunda başlar. Çocuklarda sık sözü edilen geniz eti (adenoid) de bu bölgede bulunur.
Geniz boşluğu kulak ve kafa tabanıyla nasıl bir komşuluk içindedir?
Genzin iki yan duvarında, orta kulağı havalandıran östaki borularının ağızları açılır. Bu ağızların yakınında büyüyen bir tümör boruyu tıkayarak kulakta dolgunluğa, işitme azalmasına ve orta kulakta sıvı toplanmasına yol açabilir. Bölge yukarıda kafa tabanına ve buradan geçen sinirlere yakın olduğundan ilerlemiş hastalıkta göz ve yüzle ilgili yakınmalar da eklenebilir.
Geniz kanseri hangi hücrelerden köken alır?
Geniz kanserlerinin çoğu, geniz boşluğunun iç yüzünü kaplayan yassı hücrelerden gelişen karsinomlardır. Mikroskop altındaki görünümüne göre alt türlere ayrılır; tedavi planı ise başta evre olmak üzere birkaç etkene göre yapılır. Bölgedeki öteki kanserlerin ortak özelliklerini baş-boyun kanserleri sayfasında bir arada anlattım.
Geniz Kanserinin Belirtileri Nelerdir?
Geniz kanserinin sık görülen ilk belirtisi boyunda genellikle ağrı yapmayan bir şişliktir; bu şişlik hastalığın boyundaki lenf bezlerine ulaşmasıyla ortaya çıkar ve kimi zaman öteki yakınmalardan önce fark edilir.
Geniz kanseri hangi yakınmalarla kendini gösterebilir?
- Boyun: Boynun bir ya da iki yanında ele gelen, geçmeyen şişlik.
- Kulak: Çoğunlukla tek kulakta dolgunluk ya da tıkanma hissi, işitme azalması, çınlama; orta kulakta sıvı toplanması ve geçmeyen kulak iltihapları.
- Burun: Çoğunlukla tek yanda burun tıkanıklığı, kanlı burun akıntısı ve burun kanaması.
- Baş ve yüz: Baş ağrısı, yüzde ağrı ya da uyuşma, ağzı açmada güçlük.
- Göz: Çift görme ya da gözlerin aynı yöne bakmaması.
- Öteki yakınmalar: Boğaz ağrısı, yutma güçlüğü, ses kısıklığı ve istemeden kilo verme.
Geniz kanserini düşündüren yakınmalar başka hangi durumlarda görülür?
Bu belirtilerin çoğu kanser dışı nedenlere bağlıdır; aynı yakınmalar soğuk algınlığı gibi çok daha sık rastlanan ve daha az ciddi durumlarda da ortaya çıkar. Boyundaki şişliğin olası kaynaklarını boyunda kitle sayfasında ayrıntılı olarak ele aldım. Dikkat edilmesi gereken, yakınmanın düzelmeden sürmesi ya da hep aynı yanda kalmasıdır.
Geniz Kanserine Ne Yol Açar, Riski Hangi Etkenler Artırır?
Geniz kanserinin çoğu kişide kesin nedeni bilinmez; birkaç etkenin bir arada bulunmasının hücrelerde kansere yol açan değişiklikleri kolaylaştırdığı düşünülür. Hastalık her yaşta görülebilir, erkeklerde daha sıktır; görülme sıklığı dünyanın bölgeleri arasında da belirgin farklılık gösterir.
Geniz kanseri riskini artıran etkenler hangileridir?
- Epstein-Barr virüsü: Çok yaygın bir virüstür; insanların çoğu onu zarar görmeden geçirir ve virüsle karşılaşanların yalnız pek azında geniz kanseri gelişir. Kanser bulaşıcı değildir.
- Tuzlanarak saklanmış yiyecekler: Tuzla saklanmış balık ve etten zengin beslenme, bu yiyeceklerde oluşabilen zararlı kimyasallar nedeniyle riski artırır.
- Tütün ve alkol: Sigara içmek ve dumana maruz kalmak riski artırır; sık ve yoğun alkol kullanımı da risk etkenleri arasında sayılır.
- Aile öyküsü: Anne, baba ya da kardeşte geniz kanseri bulunması.
- İş yerinde solunan maddeler: Ağaç tozu ve formaldehitle düzenli temas.
İnsan papilloma virüsünün (HPV) de seyrek olarak bu kanserle ilişkili olabileceği bildirilir; kanıtlar sınırlıdır.
Geniz kanseri riskini azaltmak için neler yapılabilir?
Geniz kanserini önlemenin kesin bir yolu yoktur. Tütünü bırakmak, alkolü sınırlamak ve tuzla saklanmış yiyecekleri azaltmak riski düşürmeye yardımcı olabilir. Sayılan etkenler hastalığın gelişeceğini göstermez; geniz kanseri bunlardan hiçbirini taşımayan birinde de ortaya çıkabilir.
Geniz Kanseri Kuşkusunda Ne Zaman Muayene, Ne Zaman Acil Başvuru Gerekir?
Geniz kanserini düşündüren yakınmalar düzelmeden sürüyorsa muayene gerekir; görme ve solunumla ilgili ani yakınmalar ise beklemeden değerlendirilir.
Geniz kanseri kuşkusunda muayene için hangi süreler ölçü alınır?
Enfeksiyonla açıklanamayan ve iki hafta içinde küçülmeyen bir boyun şişliği muayene edilmelidir; büyüyen ya da ne zamandan beri var olduğu bilinmeyen bir şişlikte bu süre beklenmez. Tek yanda kalan burun tıkanıklığı, kanlı akıntı, tek kulakta dolgunluk ya da işitme azalması birkaç hafta içinde düzelmiyorsa da bakılması gerekir. Erişkinde orta kulakta, özellikle tek tarafta ve belirgin bir neden olmadan sıvı biriktiğinde muayeneye genzin incelenmesi de eklenir; bu bölgedeki bir kitle seyrek rastlanan bir nedendir. Sıvının öteki nedenlerini orta kulakta sıvı birikmesi sayfasında bulabilirsiniz.
Geniz kanseri kuşkusunda hangi belirtilerde acil servise başvurulur?
Bir ya da iki gözde aniden görememe durumunda acil servise başvurulmalı ya da 112 aranmalıdır; çift görme gibi yeni beliren bir görme değişikliği de beklemeden hekime gösterilmelidir. Nefes almada güçlük çekiliyorsa 112 aranır. Basıya karşın durmayan ya da çok yoğun gelen burun kanaması acil servis gerektirir; kanamada ilk yapılacakları burun kanaması sayfasında yazdım.
Geniz Kanserinin Tanısı Nasıl Konur?
Geniz kanserinin tanısı, geniz bölgesine endoskopla bakılması ve şüpheli alandan alınan doku örneğinin mikroskop altında incelenmesiyle konur. Muayenede kulaklar, burun, ağız ve boğaz incelenir, boyun lenf bezleri yönünden elle yoklanır; sinirlerin etkilenip etkilenmediği nörolojik muayeneyle değerlendirilir.
Geniz kanseri kuşkusunda burnun arkasına nasıl bakılır?
Geniz, dışarıdan ya da ağızdan bakıldığında görülemez. Ucunda ışık ve kamera bulunan ince bir aletle burundan girilerek genzin iç yüzü incelenir; işlemden önce burun içi yerel olarak uyuşturulabilir. Bu incelemenin adımlarını endoskopik burun muayenesi sayfasında açıkladım.
Geniz kanserinde biyopsi ve görüntüleme hangi bilgiyi verir?
Kesin tanıyı, şüpheli alandan alınan küçük doku parçasının incelenmesi (biyopsi) koydurur; örnek endoskopik inceleme sırasında ya da anestezi altında yapılan ayrıntılı bir bakıda alınabilir, hangisinin uygun olduğu bulgulara göre belirlenir. Tümörün kafa tabanına ve çevre dokulara uzanıp uzanmadığını göstermek için gerek görülürse manyetik rezonans (MR), bilgisayarlı tomografi ya da PET-BT istenir; çekimlerin nasıl yapıldığını KBB hastalıklarında MR ve tomografi sayfasından okuyabilirsiniz. Bu bilgiler bir araya getirilerek tümörün boyutu ve boyundaki lenf bezlerine ya da uzak organlara yayılımı tanımlanır; buna evreleme denir. Kanda Epstein-Barr virüsüne ait izlere bakan testler, öteki kan tahlilleri ve işitme testi de gerek görülürse istenebilir.
Geniz Kanseri Nasıl Tedavi Edilir?
Geniz kanserinde temel tedavi ışın tedavisidir (radyoterapi); hastalığın evresine göre tek başına ya da sıklıkla ilaç tedavileriyle birlikte uygulanır. Plan, radyasyon onkolojisi, tıbbi onkoloji ve baş-boyun cerrahisi alanlarının ortak değerlendirmesiyle hazırlanır; diş hekimliği, beslenme ve konuşma-yutma terapisi de sürece katılabilir. Evre, genel sağlık durumu ve kişinin tercihleri göz önünde tutulur; seçenekler ve olası yan etkileri konuşulduktan sonra karar hastayla birlikte verilir. Tedaviye yanıt kişiden kişiye değişir.
Geniz kanseri tedavisinde hangi yöntemler uygulanabilir?
- Işın tedavisi: Yüksek enerjili ışınlarla kanser hücrelerinin yok edilmesi ya da büyümesinin durdurulması amaçlanır. Erken evrede tek başına uygulanabilir; ışınlar tümöre farklı açılardan yöneltilerek çevredeki tükürük bezleri ve öteki yapılara ulaşan dozun sınırlanması gözetilir.
- İlaç tedavileri: Daha ilerlemiş ama yayılmamış hastalıkta kemoterapi ışın tedavisiyle aynı dönemde, kimi durumlarda öncesinde ya da sonrasında da verilebilir. Yayılmış ya da yineleyen hastalıkta bağışıklık sistemine etki eden ilaçlar da seçenekler arasındadır.
- Cerrahi: Geniz bölgesine ulaşmak güç olduğundan ilk tedavide genellikle kullanılmaz. Işın tedavisinden sonra boyunda hastalığın sürdüğü lenf bezlerinin alınması ya da yineleyen bir tümörde seçilmiş durumlarda, bazen burun içinden endoskopla yapılan girişimler gündeme gelebilir.
Geniz kanserine uygulanan ışın tedavisi ağız, yutma ve işitmeyi nasıl etkileyebilir?
Işın alanı tükürük bezlerine yakın olduğundan ağız kuruluğu ortaya çıkabilir; yakınmayı hafifletmeye yönelik önlemleri ağız kuruluğu sayfasında topladım. Tat almada değişiklik, diş ve diş eti sorunları, yutma güçlüğü ve ağzı açmada kısıtlılık da görülebilir; bu etkilerin bir bölümü geçicidir, bir bölümü uzun sürebilir ve birçoğu için destekleyici tedaviler bulunur. Bu nedenle tedavi başlamadan önce dişlerin ve diş etlerinin bir diş hekimince gözden geçirilmesi önem taşır. Işın tedavisi kulağı da etkileyebileceğinden işitme, tedavi öncesinde, sırasında ve sonrasında testlerle izlenebilir. Ekipte psikolog da yer alabilir; tanı ve tedavi döneminde yaşanan kaygı için destek istenebilir.
Geniz kanseri tedavisi bittikten sonra kontroller neleri kapsar?
Kontrollerde geniz ve boyun muayene edilir, gerek görülürse görüntüleme yinelenir; ışın tedavisi tiroid bezinin çalışmasını etkileyebildiği için tiroid hormonlarına da bakılabilir. Kontroller başlangıçta daha sık yapılır, zamanla seyrekleşir; aralığına hekim karar verir. Sigara içmek yan etkileri artırabilir ve hastalığın yineleme olasılığını yükseltir; bırakılması önemlidir.
Ankara'da Geniz Kanseri Kuşkusunda Değerlendirme Nasıl İlerler?
Ankara'da geniz kanseri kuşkusuyla yapılan değerlendirme, yakınmaların öyküsü ve genzin endoskopla incelenmesiyle başlar; biyopsi ve görüntüleme bu bakının bulgularına göre planlanır. Tanı kesinleşirse evre ve tedavi seçenekleri kişiyle ayrıntılı olarak konuşulur.
Geniz kanseri kuşkusuyla yapılan ilk muayenede neler sorulur?
Boyundaki şişliğin ne zaman fark edildiği ve büyüyüp büyümediği, kulak ve burun yakınmalarının hangi yanda olduğu, kanama, baş ağrısı, yüzde uyuşma ya da görme değişikliği sorulur. Tütün ve alkol kullanımı, iş yerinde ağaç tozu ya da kimyasallarla temas ve ailede geniz kanseri bulunup bulunmadığı da öyküye girer. Burunda ve genzde başka türde bir kitle düşünüldüğünde izlenen yol burun ve sinüs tümörleri sayfasında anlatılıyor.
Geniz kanseri değerlendirmesine gelirken hangi belgeler işe yarar?
- Kulak bulguları: Daha önce yapılmış işitme testleri ve kulak muayenesi raporları.
- Görüntülemeler: Baş, boyun ya da sinüs bölgesine ait MR ve tomografi görüntüleri ile raporları.
- Doku sonuçları: Boyundan ya da genizden alınmış örneklerin patoloji raporları.
- İlaç listesi: Düzenli kullanılan bütün ilaçların adları.
Geçmeyen bir boyun şişliğinde ya da tek yanda süren kulak ve burun yakınmalarında genze bakılması, nedenin anlaşılmasına yardımcı olur. Tanı konduğunda tedavi, evreye ve kişinin durumuna göre ekip ve hastayla birlikte planlanır.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











