Ağız kuruluğu (kserostomi), tükürük bezlerinin ağzı ıslak tutmaya yetecek kadar tükürük üretmemesine bağlı kuruluk duygusudur. Kuruluk sürdüğünde çiğneme, yutma ve konuşma zorlaşabilir; dişler çürüğe, ağız içi enfeksiyona yatkın hâle gelebilir. Süren kuruluğun en sık nedeni kullanılan ilaçlardır; ağızdan soluma ya da bir hastalık da aynı yakınmaya yol açabilir. Ankara'da bu yakınma için yapılan değerlendirmede, kuruluğun bu nedenlerden hangisine bağlı olduğu öykü ve muayeneyle ayrılır.
Ağız Kuruluğu (Kserostomi) Nedir?
Ağız kuruluğu, tükürük akışının azalması ya da durması nedeniyle ağız içinin yeterince ıslak kalmamasıdır. Süren kuruluk bir hastalığın ya da kullanılan bir ilacın işareti olabilir; bu yüzden değerlendirmede asıl soru kuruluğun nereden kaynaklandığıdır.
Ağız kuruluğunda azalan tükürük hangi bezlerde üretilir?
Tükürük; kulak önünde, çene altında ve dil altında yer alan büyük bezlerde ve dudak, damak, dil ve yanak içine dağılmış yüzlerce küçük bezde üretilir. Lokmayı ıslatıp çiğnemeyi, yutmayı ve konuşmayı kolaylaştırır; içerdiği mineraller ve mikroplara karşı etkisiyle dişleri ve ağız içini de korur. Büyük bezlerin kanalları ağız içine açılır: çene altı ve dil altı bezlerininki dilin altında, kulak önündeki bezinki yanağın iç yüzündedir.
Geçici ağız kuruluğu ile süren kuruluk arasında ne fark vardır?
Kaygı, gerginlik ya da yeterince su içilmemesi ağzı zaman zaman kurutabilir; bu tür kuruluk gelip geçicidir. Sürekli duyulan kuruluk ise nedenin araştırılmasını gerektirir. Su içmeye karşın geçmeyen kuruluk, sorunun tükürük bezlerinde olabileceğini düşündürür; çünkü su, tükürüğün ağız içini kaplayıp koruyan özelliklerini taşımaz.
Ağız Kuruluğunun Belirtileri Nelerdir?
Ağız kuruluğunun başlıca belirtisi ağızda yapışkan, kuru bir duygudur; çiğneme, yutma ve konuşmada zorlanma buna eşlik edebilir. Tükürük azaldığında asit üreten bakteriler çoğalır; diş çürüğü, diş eti hastalığı ve ağızda mantar enfeksiyonu (pamukçuk) eğilimi artar.
Ağız kuruduğunda hangi yakınmalar ortaya çıkar?
- Yapışkanlık: Ağız ve boğaz kuru, yapışkan hissedilir; tükürük koyulaşıp iplik gibi uzayabilir.
- Dudak ve dil: Dudaklar çatlayabilir, dil kuru ve pürüzlü bir görünüm alabilir.
- Yanma: Ağızda yanma ya da karıncalanma duyulabilir; acılı ve tuzlu yiyecekler bu duyguyu artırabilir.
- Tat değişikliği: Yiyeceklerin tadı azalabilir; tat duyusunu etkileyen öteki nedenleri tat bozukluğu sayfasında anlattım.
- Ağız kokusu: Bakterilerin çoğalmasıyla nefes kokabilir; konunun ayrıntısı ağız kokusu sayfasında yer alıyor.
Ağız kuruluğu yemek yemeyi ve konuşmayı nasıl etkiler?
Tükürük lokmayı yeterince ıslatamadığında kuru ve sert yiyecekleri çiğnemek ve yutmak güçleşir; yemekle birlikte su yudumlamak bunu kolaylaştırabilir. Konuşurken dil damağa yapışıyormuş gibi hissedilebilir, takma diş kullananlarda protezi taşımak zorlaşabilir. Yutmadaki zorlanma belirginse kuruluk dışındaki nedenler de gözden geçirilir; bunları yutma güçlüğü sayfasında bulabilirsiniz.
Ağız Kuruluğu Neden Olur?
Ağız kuruluğunun en sık nedeni kullanılan ilaçlardır; reçeteli ya da reçetesiz çok sayıda ilaç tükürük salgısını azaltabilir. Tansiyon, alerji, depresyon ve idrar kaçırma için kullanılan bazı ilaçlar bunlar arasındadır. Susuzluk, kaygı, ağızdan soluma, tütün ve alkol kullanımı, bazı hastalıklar ve kanser tedavileri öteki nedenlerdir.
Burun tıkanıklığı ve ağızdan soluma ağız kuruluğuna nasıl yol açar?
Burundan yeterince hava geçmediğinde kişi, özellikle uykuda, ağzından solur ve ağız içi kurur. Kuruluğun yalnız geceleri ya da sabah uyanınca duyulması, kuru bir ortamda ağızdan solumayı düşündürebilir. Burun bölmesinin eğriliği, burun etlerinin büyümesi, alerji ya da sinüzite bağlı tıkanıklık ve polipler bu duruma yol açabilir; çocuklarda geniz eti ya da bademciklerin büyümesi de hava yolunu daraltabilir. Burnun neden tıkandığı burun tıkanıklığı sayfasının konusudur. Ağızdan soluyan kişilerde ses kısıklığı ve horlama da görülebilir; uykudaki solunum sorunları için horlama sayfasına bakabilirsiniz.
Ağız kuruluğunda tükürük bezlerini hangi hastalıklar ve tedaviler etkileyebilir?
- Bağışıklık sistemi hastalıkları: Göz ve ağız kuruluğuyla giden bağışıklık sistemi hastalığında ağız kuruluğu çok sık görülür; bazı romatizmal hastalıklar da kuruluğa yol açabilir.
- Şeker hastalığı: Özellikle kan şekeri denetim altında olmadığında ağız kuruyabilir.
- Baş ve boyun bölgesine ışın tedavisi: Işın alanında kalan tükürük bezleri zarar görebilir.
- Kanser ilaçları: Tedavi sürerken tükürüğü koyulaştırıp ağzı kurutabilir.
- Sinir zedelenmesi: Baş ya da boyun yaralanması tükürük bezlerini uyaran sinirlere zarar verebilir; bu durumda kuruluk yaralanmanın ardından birden başlayabilir.
- Tükürük bezi sorunları: Bezdeki taş ya da iltihap tükürük akışını azaltabilir; bu tablolar tükürük bezi hastalıkları başlığında ele alınıyor.
İleri yaşta görülen ağız kuruluğu yaşlanmanın doğal sonucu mudur?
Ağız kuruluğu ileri yaşta daha sık görülür; ancak bu artış çoğu kez yaşlanmanın kendisinden çok, bu yaşlarda artan hastalıklardan ve kullanılan ilaçların çokluğundan kaynaklanır. Bu nedenle ileri yaştaki kuruluk yaşa yorulup geçilmez. İlaç listesi ve eşlik eden hastalıklar gözden geçirilerek neden aranır.
Ağız Kuruluğunda Tanı Nasıl Konur?
Ağız kuruluğunun tanısı öyküye, kullanılan ilaçların gözden geçirilmesine ve ağız, baş ve boyun muayenesine dayanır. Tetkikler, öykü ve muayenenin düşündürdüğü nedene göre seçilir.
Ağız kuruluğu muayenesinde tükürük bezlerinde ve ağız içinde neye bakılır?
Önce kuruluğun ne zaman başladığını, gün içinde nasıl değiştiğini, sıvı alımını, uyku alışkanlıklarını ve kullanılan bütün ilaçları sorarım. Göz kuruluğu, eklem ağrısı, geçirilmiş ışın tedavisi ve baş-boyun yaralanması da sorulur. Muayenede ağız içinin kuru ve yapışkan olup olmadığına, tükürüğün görünümüne, mantar enfeksiyonu bulgularına ve dişlerin durumuna bakılır. Gerek görülürse tükürük bezleri elle yoklanıp kanal ağızlarından tükürük gelip gelmediği izlenebilir; ağızdan soluma düşünülüyorsa burun içi ve boğaz da incelenir.
Ağız kuruluğunun nedeni muayenede anlaşılamazsa hangi tetkiklere başvurulabilir?
Öykü ve muayene nedeni açıkça göstermiyorsa kan testleri, tükürük akışını ölçen bir test ya da gerek görülürse tükürük bezlerinin görüntülenmesi istenebilir. Neden aydınlatılamadığında ve bedenin genelini ilgilendiren bir hastalıktan kuşkulanıldığında, alt dudağın iç yüzündeki küçük tükürük bezlerinden doku örneği (biyopsi) alınması tanı için gerekli görülebilir. Bağışıklık sistemi hastalığı düşünülen kişiler gerek görülürse ilgili uzmanlık alanıyla birlikte değerlendirilir.
Ağız Kuruluğu Nasıl Tedavi Edilir?
Ağız kuruluğunun tedavisi nedene göre planlanır; buna yakınmayı hafifletmeye ve diş çürüğünü önlemeye yönelik önlemler eklenir. Kuruluk bir ilaca bağlı görünüyorsa değişiklik seçeneğini ilacı yazan hekim değerlendirir; ilaç kendi kendine bırakılmaz.
Ağız kuruluğunda nedene yönelik tedavinin yanında hangi seçenekler kullanılabilir?
Burun tıkanıklığına bağlı ağızdan solumada tedavi, burundan soluk almayı engelleyen duruma yöneliktir. Şeker hastalığında kan şekerinin denetim altına alınması kuruluğun azalmasına yardımcı olabilir; ağızda mantar enfeksiyonu gelişmişse ona yönelik tedavi düzenlenir. Tükürük yerine geçen ürünler ve tükürük salgısını artıran ilaçlar hekim önerisiyle kullanılır; salgıyı artıran ilaçların yan etkileri vardır ve bazı hastalıklarda uygun olmayabilir. Bu tedaviler çoğunlukla kuruluğu ortadan kaldırmayı değil, yakınmayı hafifletmeyi amaçlar; alınan yanıt kişiden kişiye değişir.
Ağız kuruluğunu artıran alışkanlıklar nelerdir, ağız nasıl nemli tutulur?
- Kafein, alkol ve tütün: Ağzı kuruttukları için kafeinin ve alkolün azaltılması, tütünün bırakılması önerilir.
- Yiyecek seçimi: Kuru, asitli, çok tuzlu ve acılı yiyecekler yakınmayı artırabilir.
- Ağız bakım ürünleri: Alkol içermeyen ağız çalkalama suları tercih edilir.
- Su: Gün boyu sık yudumlarla su içmek ağzı nemli tutmaya yardımcı olabilir.
- Şekersiz sakız ya da şeker: Çiğnemek ve emmek tükürük akışını uyarabilir.
- Oda nemi: Tükürük akışı gece en düşük düzeyine indiği için yatak odasında nemlendirici cihaz çalıştırmak, özellikle ağzı açık uyuyanlarda yardımcı olabilir.
Ağız Kuruluğunda Ne Zaman Muayene Gerekir?
Ağız kuruluğu günlük önlemlere karşın geçmiyorsa ya da yemek yemeyi ve konuşmayı zorlaştırıyorsa muayene gerekir. Kuruluk çoğu kez ciddi bir nedene bağlı değildir; yine de süren kuruluğun kaynağı aydınlatılmalıdır.
Ağız kuruluğuyla birlikte hangi belirtiler muayene nedenidir?
- Yutma güçlüğü: Yutmanın zorlaşması ya da düzenli yemek yiyememe hekime bildirilmelidir.
- Beyaz örtü ya da geçmeyen yara: Ağrılı beyaz lekeler mantar enfeksiyonunun işareti olabilir; ağız içi kızarık, şiş ya da kanamalıysa ya da iki-üç hafta içinde iyileşmeyen bir yara varsa da muayene gerekir. Yara türleri ağız yaraları ve aftlar sayfasında ayrıca açıklanıyor; ağız içi lezyonlar sayfası da geçmeyen değişikliklere ayrılmıştır.
- Tükürük bezinde şişlik ya da ağrı: Kulak önünde ya da çene altında beliren şişlik ve ağrı tükürük bezi hastalığını düşündürür.
- Göz kuruluğu, eklem ağrısı ya da döküntü: Kuruluğa eşlik ediyorsa beklemeden hekime başvurulur; bağışıklık sistemi hastalıkları yönünden değerlendirme yapılır.
- Yaygın diş çürüğü: Çok sayıda dişi tutan çürükler diş hekimi muayenesi gerektirir.
Ağız kuruluğunun ne kadar süreceği nelere bağlıdır?
Ağız kuruluğunun süresi nedene bağlıdır. Susuzluğa ya da kaygıya bağlı kuruluk geçicidir; kanser ilaçlarının yol açtığı kuruluk genellikle tedavi bitince geriler. Baş ve boyun bölgesine uygulanan ışın tedavisinden sonra ise kuruluk kalıcı olabilir. Nedeni giderilemeyen kurulukta da çoğu kişi yakınmasını önlemler ve tedaviyle hafifletebilir; bazı kişilerde kuruluk tümüyle geçebilir.
Ankara'da Ağız Kuruluğu İçin Muayene ve Tedavi Süreci Nasıl İlerler?
Ankara'da ağız kuruluğu yakınmasının değerlendirilmesi öykünün ve ilaç listesinin gözden geçirilmesiyle başlar; ardından ağız, burun, boğaz ve tükürük bezleri muayene edilir. Kan testi, tükürük ölçümü ya da görüntüleme gerek görülürse istenir. Neden belirlendikten sonra tedavi ona göre planlanır.
Ağız kuruluğunda izlem nasıl sürer, kontrolde neye bakılır?
Kontrol muayenesinde yakınmanın seyrine, ağız içinde mantar enfeksiyonu ya da yara bulunup bulunmadığına ve dişlerin durumuna yeniden bakılır. İlacı yazan hekim bir değişiklik yaptıysa kuruluğun buna nasıl yanıt verdiği değerlendirilir; gerek görülürse tükürük akışının yeniden ölçülmesi seyri izlemeye yardımcı olabilir. Kontrolün zamanlaması muayene bulgularına göre belirlenir; arada ortaya çıkan yeni yakınmalar hekime bildirilir. Kuru ağızda çürük riski arttığı için düzenli diş fırçalama ve diş hekimi izlemi de bakımın parçasıdır; diş kontrollerinin sıklığını diş hekimi belirler.
Ağız kuruluğu muayenesine gelirken hangi bilgiler hazırlanabilir?
Reçeteli ve reçetesiz bütün ilaçların adlarını, ne zamandır kullanıldıklarıyla birlikte yazılı getirmek, kuruluğun bir ilaçla ilişkisini değerlendirmeyi kolaylaştırır. Önceki kan testleri ve varsa baş-boyun bölgesine uygulanmış ışın tedavisinin belgeleri, tetkiklerin gereksiz yere yinelenmesinin önüne geçebilir. Kuruluğun günün hangi saatlerinde arttığını ve göz kuruluğu gibi eşlik eden yakınmaları not etmek de işe yarar.
Ağız kuruluğunda tedavinin yönünü nedeni belirler; bu yüzden ilaç listesi, burun solunumu ve eşlik eden yakınmalar birlikte gözden geçirilir. Kuruluk sürse bile ağzı nemli tutan önlemler ve düzenli diş bakımı çürük ve enfeksiyon riskini azaltmaya yardımcı olabilir. Geçmeyen ya da yutma güçlüğü, ağrılı beyaz lekeler ve bez şişliğiyle birlikte seyreden kurulukta muayene gerekir.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











