Alerjik rinit, polen, ev tozu akarı ya da hayvan kepeği gibi zararsız maddelere karşı bağışıklık sisteminin verdiği aşırı tepki sonucunda burun içini döşeyen dokunun (mukoza) şişmesi ve iltihaplanmasıdır. Halk arasında alerjik nezle ya da saman nezlesi adıyla bilinir. Hapşırık, burunda kaşıntı, sulu akıntı ve tıkanıklık yapar; çocuklarda da erişkinlerde de sık görülür. Uykuyu bozabildiği, okula ve işe devamı aksatabildiği için yaşam kalitesini etkileyebilir. Ankara'da da bahar aylarında artan polen yükü, yakınmaların her yıl benzer dönemde yinelenmesine yol açabilir.
Alerjik Rinit (Saman Nezlesi) Nedir?
Alerjik rinit, burun mukozasının solunan bir alerjene verdiği tepkiyle ortaya çıkan, mikrop kaynaklı olmayan bir burun iltihabıdır. Polene bağlı olan ve yılın belirli dönemlerinde görülen türüne saman nezlesi denir; adına karşın nedeni saman değildir ve ateş yapmaz. Ev tozu akarı, küf ya da hayvan kaynaklı alerjenlerde yakınmalar yıl boyu sürebilir.
Alerjik rinitte burnun içinde neler olur?
Duyarlı kişide bağışıklık sistemi alerjeni zararlı bir madde gibi algılar. Alerjen solunduğunda IgE adı verilen antikorun (savunma proteini) bağlandığı hücreler histamin ve benzeri maddeleri salar. Burun içindeki damarlar genişler, mukoza şişer, salgı artar; kaşıntı ve hapşırık böyle başlar. Tepki çoğu kez temastan sonraki dakikalar içinde ortaya çıkar.
Alerjik nezle bulaşıcı mıdır, kimlerde daha sık görülür?
Alerjik nezle bulaşıcı değildir, kişiden kişiye geçmez. Yatkınlık ailesel özellik taşır: anne ya da babasında alerji olanlarda görülme olasılığı artar. Astımı ya da egzaması olan kişilerde de daha sık rastlanır. Bazı kişilerde, özellikle çocuklarda duyarlılık yıllar içinde azalabilir; yine de çoğu kişide uzun süreli bir durumdur.
Alerjik Rinitin Belirtileri Nelerdir?
Alerjik rinitin başlıca belirtileri hapşırık, burunda kaşıntı, berrak sulu akıntı ve burun tıkanıklığıdır. Gözlerde kaşıntı, kızarıklık ve sulanma çoğu kişide bunlara eşlik eder. Yakınmaların şiddeti kişiden kişiye ve mevsimden mevsime değişir.
Alerjenle temastan hemen sonra hangi alerjik rinit yakınmaları başlar?
- Hapşırık ve kaşıntı: Burun, damak, boğaz ve gözlerdeki kaşıntı hapşırıkla birlikte başlar.
- Akıntı: Su gibi ve berraktır; öteki akıntı türlerinden nasıl ayrıldığı burun akıntısı sayfasının konusudur.
- Göz yakınmaları: Gözler sulanır ve kızarır, göz kapakları şişebilir.
- Koku almada azalma: Kokular eskisi kadar iyi alınmayabilir.
Alerjik rinit sürdükçe hangi belirtiler eklenir?
Temas sürdükçe burun tıkanıklığı belirginleşebilir; öksürük, boğazda tahriş, kulaklarda dolgunluk ve baş ağrısı tabloya eklenebilir. Göz altlarında koyu halkalar ve şişlik görülebilir. Salgının genze akması boğaz ağrısı yapabilir; bu yakınmayı geniz akıntısı sayfasında anlattım. Tıkanıklık gece uykusunu bozabilir; ertesi gün yorgunluk ve huzursuzluk görülebilir. Tıkanıklığın alerji dışındaki nedenleri için burun tıkanıklığı sayfasına bakabilirsiniz.
Alerjik Rinit Neden Olur?
Alerjik rinit, bağışıklık sisteminin havayla taşınan ve çoğu insanda hiçbir tepki doğurmayan parçacıklara duyarlı hâle gelmesiyle olur. Hangi maddeye duyarlılık geliştiği kişiden kişiye değişir; aynı kişide birden çok alerjen sorumlu olabilir.
Alerjik riniti en sık hangi alerjenler tetikler?
- Polenler: Ağaç, çayır otu ve yabani ot polenleri rüzgârla taşınır, mevsimsel yakınmalara yol açar.
- Ev tozu akarları: Yatak, yastık, halı ve kumaş kaplı eşyalarda yaşar; yıl boyu süren yakınmaların sık nedenidir.
- Hayvan kepeği: Kedi ve köpek gibi hayvanların dökülen deri parçacıklarıdır.
- Küf sporları: Rutubetli kapalı ortamlarda artar, dış ortamda da havaya karışabilir.
- İş ortamı tozları: Un tozu, odun tozu ve lateks bazı mesleklerde alerjik rinite neden olabilir.
Polen mevsiminde alerjik rinit yakınmaları neden günden güne değişir?
Havadaki polen miktarı hava koşullarına bağlı olduğu için yakınmalar da dalgalanır. Sıcak ve rüzgârlı günlerde polen yoğunluğu artabilir; serin ve yağmurlu günlerde polenin büyük bölümü yere iner. İlkbaharda genellikle ağaç, yaz başında çayır, yaz ve sonbaharda yabani ot polenleri öne çıkar. Bu sıra ve süre bölgenin bitki örtüsüne göre farklılaşır.
Alerjik Rinit Tanısı Nasıl Konur?
Alerjik rinit tanısı çoğu kez yakınmaların öyküsü ve burun muayenesiyle konur; her hastada test gerekmez. Belirtilerin hangi mevsimde, hangi ortamda ve neyle temastan sonra başladığı tanıya en çok yardım eden bilgidir.
Alerjik rinit muayenesinde nelere bakılır?
Muayenede ilk baktığım, burun içindeki mukozanın rengi ve şişliği ile akıntının niteliğidir. Berrak akıntı, soluk renkli ve şiş mukoza, gözlerde kızarıklık ve sulanma alerjiyi destekleyen bulgulardır. Astım, egzama, göz alerjisi, sinüs iltihabı, orta kulak sorunları ve uykuda solunum bozukluğu alerjik rinite eşlik edebildiği için ayrıca sorgulanır.
Alerjik rinitte alerji testi hangi durumda istenir?
Alerji testi; başlanan tedaviye yanıt alınamadığında, tanı netleşmediğinde ya da tedaviyi yönlendirmek için sorumlu alerjenin bilinmesi gerektiğinde istenir. En sık deri testi kullanılır; deri testi yapılamayan kişilerde kanda alerjene özgü IgE ölçülür. Testte çıkan duyarlılık, kişinin yakınmalarıyla örtüştüğünde anlam taşır. Testin hazırlığını ve uygulanışını alerji testi sayfasında bulabilirsiniz. Alerjik rinit düşünülen kişide sinüs tomografisi gibi görüntülemeler rutin olarak istenmez.
Alerjik rinit hangi burun hastalıklarıyla karışabilir?
Soğuk algınlığı benzer biçimde başlar, ancak ateş ve kas ağrısı yapabilir ve genellikle 1-2 hafta içinde geçer; alerjik rinit alerjen ortamda kaldıkça sürer. Yüzde basınç hissi, koku azalması ve sarı-yeşil akıntı eklenmişse sinüzit de düşünülür. Sıcaklık ve nem değişimi gibi etkenlerle ortaya çıkan, testlerde sorumlu bir alerjenin saptanmadığı tablo ise alerjik olmayan rinit adını alır.
Alerjik Rinit Nasıl Tedavi Edilir?
Alerjik rinit tedavisi alerjenle teması azaltmaya, belirtileri ilaçla kontrol altında tutmaya ve seçilmiş kişilerde alerji aşısına dayanır. Hangi basamağın gerektiği belirtilerin şiddetine, yaşa ve astım gibi eşlik eden hastalıklara göre belirlenir. Antibiyotikler alerjik rinit belirtilerine etki etmez.
Alerjik rinitte alerjenle temas nasıl azaltılır?
Alerjenden tümüyle kaçınmak çoğu zaman mümkün olmaz; amaç solunan miktarı azaltmaktır.
- Polen döneminde: Evde ve araçta pencereler kapalı tutulur; dışarıdan gelince duş alınıp giysiler değiştirilir, çamaşır dışarıda kurutulmaz.
- Ev tozu akarına karşı: Yatak takımları düzenli olarak sıcak suda yıkanır, yastık ve yatağa kılıf geçirilir, toz nemli bezle alınır.
- Evcil hayvan varsa: Hayvan yatak odasına alınmaz, yattığı yerler düzenli yıkanır.
- Küfe karşı: Ev kuru ve iyi havalandırılmış tutulur.
- Tütün dumanı: Yakınmaları artırdığı için uzak durulur.
Alerjik rinitte hangi ilaç grupları kullanılır?
- Kortizonlu burun spreyleri: Burun içindeki iltihabı azaltmayı amaçlar; kılavuzlar, yakınmaları yaşam kalitesini bozan kişilerde önerir. Çoğunlukla düzenli kullanılmak üzere verilir; burunda tahriş ve burun kanaması yapabilir.
- Antihistaminikler: Tablet, burun spreyi ya da göz damlası biçimindedir; hapşırık ve kaşıntının ön planda olduğu durumlarda kullanılır. Bir bölümü uyku hali yapabilir.
- Tuzlu su: Sprey ya da yıkama biçiminde burundaki salgının uzaklaştırılmasına yardımcı olabilir.
- Burun açıcı (dekonjestan) spreyler: Tıkanıklığı geçici olarak azaltabilir, ancak birkaç günden uzun kullanılmaz; süre uzadığında tıkanıklığı artırabilir. Bunun nedenini burun spreyi bağımlılığı sayfasında açıkladım.
- Lökotrien yolunu etkileyen ilaçlar: Alerjik tepki sırasında salınan lökotrien adlı maddelerin etkisini engeller. Reçeteyle, seçilmiş durumlarda kullanılır; bazı kişilerde kaygı ve duygudurum değişikliği bildirilmiştir.
Alerjik rinitte ilaçlar yetmediğinde alerji aşısı ya da ameliyat gündeme gelir mi?
İlaç ve korunma önlemleriyle yeterince kontrol edilemeyen alerjik rinitte alerji aşısı (immünoterapi) bir seçenektir. Testle doğrulanmış alerjen, deri altına iğneyle ya da dil altına tablet veya damla biçiminde, giderek artan miktarlarda verilir; amaç bağışıklık sisteminin o alerjene alışmasıdır. Tedavi genellikle birkaç yıl sürer ve yanıt kişiden kişiye değişir. Seyrek de olsa ağır alerjik tepki görülebildiği için iğneden sonra kişi bir süre gözlem altında tutulur; gebelikte ve kontrol altında olmayan astımda bu tedaviye başlanmaz. Ameliyatın hedefi ise alerji değil, ilaçlara rağmen süren tıkanıklıktır: alt burun etleri (konka) büyümüş kişilerde küçültme işlemi konuşulabilir. İşlemin ayrıntısı konka cerrahisi sayfasında yer alıyor.
Alerjik Rinit Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Tedavi edilmeyen alerjik rinit genellikle ciddi bir sağlık sorununa yol açmaz, ancak uykuyu ve gündelik yaşamı bozabilir; kulak ve sinüs enfeksiyonlarına yatkınlığı artırabilir. Astımı olan kişilerde astım belirtilerini ağırlaştırabilir.
Alerjik rinit kulak, sinüs ve akciğerleri nasıl etkiler?
Burun mukozasındaki şişlik sinüslerin tıkanmasına yol açtığında baş ağrısı ve zaman zaman sinüs enfeksiyonu gelişebilir. Çocuklarda burun tıkanıklığı orta kulak enfeksiyonuna zemin hazırlayabilir. Alerjik riniti olanların birçoğunda astım da vardır; öksürük ve hışıltının eklenmesi akciğerler yönünden değerlendirme gerektirir.
Alerjik rinitte hangi durumda hekime başvurulur?
- Belirtiler ağırsa ya da kötüleşiyorsa: Uykuyu, işi ya da okulu aksatacak düzeye gelmişse.
- İlaçlar yetmiyorsa: Eczaneden alınan ilaçlarla düzelme olmuyorsa ya da önceden işe yarayan tedavi artık yaramıyorsa.
- Neden belirsizse: Yakınmaların alerjiye mi başka bir duruma mı bağlı olduğu anlaşılamıyorsa.
- Astım eşlik ediyorsa: Öksürük, hışıltı ya da nefes darlığı artıyorsa.
Konuşmayı ya da yürümeyi güçleştirecek ölçüde nefes darlığı gelişirse acil servise başvurulmalıdır.
Ankara'da Alerjik Rinit İçin Muayene ve Tedavi Süreci Nasıl İlerler?
Ankara'da alerjik rinit değerlendirmesi ayrıntılı öykü ve burun muayenesiyle başlar, gerek görülürse alerji testiyle sürer; tedavi belirtilerin şiddetine ve ortaya çıktığı döneme göre planlanır. İlk görüşmede yakınmaların hangi aylarda ve hangi ortamda arttığı, evde hayvan bulunup bulunmadığı ve daha önce denenmiş ilaçlar sorulur. Tedaviye yanıt kontrol muayenesinde yeniden değerlendirilir; yanıt yetersizse ilaçlar gözden geçirilir ya da immünoterapi seçeneği konuşulur. Polen alerjisinde immünoterapiye genellikle polen mevsimi dışında, mevsim başlamadan önce ya da bittikten sonra başlanır.
Ankara'da bahar aylarında alerjik rinit yakınmaları neden artar?
Bahar aylarında yakınmaların artması, bu dönemde bitkilerin havaya saldığı polenlere bağlıdır. Yakınma dönemi kişinin duyarlı olduğu polene göre haftalarca ya da aylarca sürebilir; birden çok polene duyarlı kişilerde ilkbahar başından sonbahar sonuna dek uzayabilir. Pencerelerin kapalı tutulduğu, kapalı ortamda daha çok vakit geçirilen kış aylarında ise ev tozu akarı ve hayvan kepeği gibi ev içi alerjenlere bağlı yakınmalar öne çıkabilir.
Alerjik rinit muayenesine gelirken yanınızda ne bulunmalı?
Yakınmaların başladığı ayları ve ortamları not etmek tanıyı kolaylaştırır. Kullandığınız ilaçların ve burun spreylerinin listesi ile varsa önceki alerji testi sonuçları yanınızda olmalıdır. Antihistaminik içeren ilaçlar deri testinin sonucunu değiştirebilir. Test planlanıyorsa hangi ilacın ne zaman kesileceğini hekim bildirir; ilaçlar kendiliğinden bırakılmaz. Astım ya da egzama tanınız varsa bunu da belirtin.
Alerjik rinit çoğu kişide uzun süren bir durumdur; tedaviyle amaçlanan, yakınmaların uykuyu, okulu ve işi aksatmayacak düzeye inmesidir. Yakınmaların zamanını ve tetikleyenini tanımak bunun ilk adımıdır. Hangi ilacın ne kadar süreyle kullanılacağı ve alerji aşısının uygun olup olmadığı muayene bulgularına göre belirlenir.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











