İçeriğe geç
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82 · Beştepe, Yenimahalle / Ankara selimerbek@gmail.com
Menü
0 (312) 511 07 00
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82, Beştepe – Yenimahalle / Ankara
Baş-Boyun Hastalıkları

Tükürük Bezi İltihabı

Tükürük bezi iltihabı bakteri, virüs ya da bağışıklık sistemine bağlı gelişebilir. Tükürük akışının yavaşlamasının ve yineleyen atakların önemini açıkladım.

Tükürük bezi iltihabı (sialadenit), tükürük üreten bezlerden birinin ya da birkaçının bakteri, virüs ya da bağışıklık sistemine bağlı nedenlerle iltihaplanıp şişmesi ve ağrımasıdır. Tükürük akışının yavaşlaması bakterilere bağlı türün başlıca tetikleyicilerindendir; kabakulak ise virüse bağlı türün en bilinen örneğidir. Ataklar bazı kişilerde yineleyebilir. Ankara'da yüzde ya da çene altında ağrılı şişlikle başvuran kişide ilk adım, iltihabın türünü ve altta yatan bir tıkanıklık olup olmadığını ayırmaktır.

Tükürük Bezi İltihabı (Sialadenit) Nedir?

Tükürük bezi iltihabı, bez dokusunda gelişen ve bezin büyüyüp ağrımasına yol açan bir iltihaptır; nedeni enfeksiyon, kanalda tıkanıklık ya da bağışıklık sistemi hastalığı olabilir. Bezlerin yerini ve iltihap dışındaki sorunları tükürük bezi hastalıkları sayfasında topladım.

Tükürük bezi iltihabı en çok hangi bezlerde görülür?

İltihap çoğu zaman kulak önündeki bezde (parotis) ya da alt çenenin hemen altındaki bezde (submandibuler bez) ortaya çıkar; kulak önü bezinin iltihabına parotit de denir. Bakterilere bağlı iltihapta şişlik etkilenen bezin bulunduğu yanda belirginleşir, kabakulakta ise çoğu kişide iki yandaki kulak önü bezleri şişer. Hastalık her yaşta görülebilir, ileri yaşta daha sık bildirilir.

Tükürük bezi iltihabının ani ve süreğen biçimleri nasıl ayrılır?

Ani (akut) iltihap birden başlayan şişlik, belirgin ağrı ve hassasiyetle seyreder; ateş eşlik edebilir. Süreğen (kronik) iltihapta ağrı ve şişlik ataklar halinde yineler, yemekle artabilir; bez aralarda da şiş ya da sert kalabilir ve ağrı genellikle daha hafiftir.

Tükürük Bezi İltihabının Belirtileri Nelerdir?

Tükürük bezi iltihabının ana belirtisi kulak önünde, çene altında ya da ağız tabanında beliren ağrılı şişliktir; ağrı çiğnerken ve yemek sırasında artabilir.

Bakteriyel tükürük bezi iltihabı yüzde ve ağızda hangi bulgulara yol açar?

  • Şişlik ve hassasiyet: Bez bölgesi şişer, dokunmakla ağrır ve sertleşebilir.
  • Kızarıklık ve ateş: Yüzün o yanında ya da üst boyunda kızarıklık ve sıcaklık, ateş ve üşüme görülebilir.
  • Ağızda irin ve kötü tat: Kanalın ağız içindeki ucundan irin gelebilir, ağızda kötü tat ya da kum hissi olabilir.
  • Ağzı açmada güçlük ve kuruluk: Ağrı ağzın açılmasını kısıtlayabilir, tükürük azalabilir.

Kabakulakta tükürük bezi şişliği nasıl seyreder?

Kabakulak çoğu zaman grip benzeri başlar: ateş, baş ağrısı, kas ağrısı, yorgunluk ve iştahsızlık şişlikten birkaç gün önce ortaya çıkabilir. Ardından yanakta ve kulak önünde birkaç gün içinde artan ağrılı bir şişlik belirir; genellikle önce bir yanda başlayıp öteki yana geçer, bazen tek yanda kalır. Çiğnemek ve yutmak, özellikle ekşi içeceklerle, ağrıyı artırabilir.

Tükürük Bezi İltihabı Hangi Nedenlerle Ortaya Çıkar?

Tükürük bezi iltihabının en sık nedeni bakterilerdir; kabakulak başta olmak üzere bazı virüsler, taş ya da kanal darlığı ve bağışıklık sistemi hastalıkları da iltihaba yol açabilir.

Tükürük akışının yavaşlaması bezde iltihabı nasıl başlatır?

Akan tükürük bakterileri yıkar; tükürük azalıp koyulaştığında bakteriler kanaldan beze ilerleyip çoğalabilir. Kolaylaştıran etkenler:

  • Susuz kalma: Yetersiz sıvı alımı ya da hastalık ve hastanede yatış sırasında vücudun su kaybetmesi.
  • Ameliyat sonrası dönem: Yakın zamanda geçirilmiş bir ameliyat da risk etkenleri arasındadır.
  • Ağız kuruluğu ve bazı ilaçlar: Tükürüğü azaltan ilaçlar ve süreğen kuruluk; kuruluğun nedenlerine ağız kuruluğu sayfasında değindim.
  • Taş ve kanal darlığı: Tükürüğün yolunu kapatarak bezde birikmesine yol açar.
  • Genel sağlık: Yetersiz ağız bakımı, sigara, beslenme yetersizliği, şeker hastalığı ve süreğen hastalıklar.

Virüse bağlı tükürük bezi iltihabında kabakulağın yeri nedir?

Kabakulak, tükürük bezlerini en sık tutan virüs hastalığıdır. Virüs öksürük ve hapşırık damlacıklarıyla ya da tükürük bulaşmış eşyalarla kolayca geçer; kişi şişlik başlamadan önce de bulaştırıcı olabilir. Aşı kabakulaktan korunmaya yardımcı olur; aşı yaygınlaştıkça hastalığa daha az rastlanır olmuştur. Grip ve öteki bazı virüsler de bezlerde iltihaba neden olabilir.

Bağışıklık hastalıkları ve tıkanıklık süreğen tükürük bezi iltihabına nasıl yol açar?

Kanalda taş ya da darlık varsa tükürük bezde tekrar tekrar birikir ve atak yineleyebilir; taşın kendisini tükürük bezi taşı sayfasında ayrıca ele aldım. Göz ve ağız kuruluğuyla seyreden bir bağışıklık sistemi hastalığı da kulak önü ya da çene altı bezlerinde şişlik ve süreğen iltihap yapabilir. Tiroid kanseri tedavisindeki radyoaktif iyot da bezde iz dokusuna ve iltihaba yol açabilir. Çocuklarda ise irinsiz seyreden, ataklar halinde yineleyen bir kulak önü bezi iltihabı görülebilir; çocuk büyüdükçe yatışma eğilimindedir.

Tükürük Bezi İltihabında Tanı Nasıl Konur?

Tükürük bezi iltihabının tanısı öncelikle öyküye ve baş-boyun muayenesine dayanır; tetkikler apse, taş ya da başka bir neden kuşkusunda devreye girer.

Tükürük bezi iltihabında muayenede nelere bakılır?

Önce nefes yolunun rahat olup olmadığına, ardından bezin üzerindeki kızarıklığa, sıcaklığa ve iki yan arasındaki farka bakarım. Bez kanal yönünde hafifçe sıvazlanarak kanal ağzından irin ya da bulanık tükürük gelip gelmediği izlenir; yüz ve dil hareketleri de değerlendirilir. Şişliğin bezden mi, yakındaki bir lenf bezinden mi kaynaklandığı da ayırt edilir; lenf bezlerinin büyüme nedenleri lenf bezi büyümesi sayfasının konusudur.

Tükürük bezi iltihabında ultrason, kan testi ve kültür ne zaman istenir?

Görüntüleme gerekirse ilk sırada genellikle ultrason kullanılır; taşı ya da apseyi göstermeye yardımcı olur (işleyişi için boyun ultrasonu). Derin yayılım kuşkusunda bilgisayarlı tomografi (BT) ya da manyetik rezonans (MR) istenebilir. Kanal ağzından gelen irinden kültür alınabilir, apse kuşkusunda kan sayımı yapılabilir. Birden fazla bez şişmişse ya da kabakulak düşünülüyorsa tanıyı doğrulamak için kan testi ya da ağız içinden sürüntü istenebilir.

Tükürük Bezi İltihabı Nasıl Tedavi Edilir?

Tükürük bezi iltihabının tedavisi nedene göre planlanır: bakteriyel iltihapta tükürük akışını destekleyen önlemlere gerekirse antibiyotik eklenir, virüse bağlı iltihapta destek tedavisi uygulanır. Bakteriyel iltihabın çoğu kişide yaklaşık bir hafta içinde yatışması beklenir; süre kişiden kişiye değişir.

Bakteriyel tükürük bezi iltihabında tedavi neleri kapsar?

  • Antibiyotik: Ateş, kanaldan irin gelmesi ya da bakteriyel iltihap bulguları varsa antibiyotiğe hekim karar verir; ilacın türünü ve süresini de hekim uygun gördüğü biçimde belirler.
  • Sıvı: Bol su içmek tükürük akışına yardımcı olabilir; ağızdan yeterli sıvı alınamıyorsa sıvı damardan verilebilir.
  • Tükürüğü uyarmak: Tükürük salgısını artıran basit önlemler de akışa katkıda bulunabilir; hangisinin uygun olduğunu hekim söyler.
  • Isı ve masaj: Hekim önerdiğinde bezin üzerine ılık kompres koymak ve bezi hafifçe sıvazlamak tükürüğün boşalmasına yardımcı olabilir.
  • Ağız bakımı: Dişlerin ve ağzın düzenli temizlenmesi, sigara içiliyorsa bırakılması iyileşmeye katkıda bulunabilir.

Kabakulak ve öteki virüslere bağlı tükürük bezi iltihabında destek tedavisi nasıl olur?

Kabakulağın virüse yönelik özgül bir tedavisi yoktur ve antibiyotik etki etmez; yakınmalar genellikle bir-iki hafta içinde geriler. Dinlenmek, bol sıvı almak, yanaklara ılık ya da serin kompres uygulamak ve az çiğnenen yiyecekler seçmek destek olabilir; ekşi yiyecek ve içecekler ağrıyı artırabildiği için bu dönemde uzak durulabilir. Ağrı kesici seçimi, özellikle çocuklarda, hekim ya da eczacıyla yapılır. Hasta evde kalır, ellerini sık yıkar; bardak, çatal-kaşık ve havlusunu paylaşmaz. Okula ya da işe dönüş zamanını hekim bildirir.

Apse, taş ya da kanal darlığı bulunan tükürük bezi iltihabında tedavi nasıl değişir?

Bezde apse oluşmuşsa irinin iğneyle ya da küçük bir cerrahi girişimle boşaltılması gerekebilir. Süreğen ya da yineleyen iltihapta taş ya da kanal darlığı saptanırsa, kanala çok ince bir kamerayla girilen tükürük bezi endoskopisi seçenekler arasında konuşulabilir. Destek önlemlerine ve bu tür girişimlere karşın yinelemeyi sürdüren süreğen iltihapta bezin bir bölümünün ya da tamamının alınması gündeme gelebilir (tükürük bezi cerrahisi). Kararda atakların sıklığı ve ağırlığı, bulunan neden ve yakınmaların günlük yaşama etkisi birlikte tartılır; sonuç kişiden kişiye değişebilir.

Tükürük Bezi İltihabında Ne Zaman Beklemeden Hekime ya da Acile Gidilir?

Bezde ateşle birlikte ağrılı şişlik başladığında ya da yakınmalar kötüleştiğinde muayene gerekir. İltihap çoğu kişide ağır bir seyir göstermez; komplikasyonlar seyrektir, ancak tedavisiz kalan bakteriyel iltihap apseye dönüşüp boynun derin dokularına ilerleyebilir ve soluk yolunu daraltabilir.

Bakteriyel tükürük bezi iltihabında hangi işaretlerle beklemeden başvurulur?

Asıl dikkat edilecek nokta, iltihabın bezin sınırlarını aşıp aşmadığıdır. Ateş yükselirken şişlik boyna ya da yüze doğru büyüyorsa, gerginlik yüzünden ağız açılamıyorsa ya da yutmak güçleşiyorsa beklemeden hekime ya da acil servise gidilmelidir; tedaviye başlandığı hâlde yakınmaların artması da yeniden muayene nedenidir. Soluk almak zorlaştığında 112'den yardım istenir. Yüzün bir yanında hareket kaybı eklenirse yine beklemeden hekime başvurulur. İltihap bulgusu olmadan süren şişliklerin ayrımını boyunda kitle sayfasında anlattım.

Kabakulak evde izlenirken hangi değişiklikte yeniden hekime başvurulur?

Kabakulak geçirenlerin çoğu iyi seyreder; bazen testisler, yumurtalıklar, pankreas ya da beyin zarları etkilenebilir, işitme de etkilenebilir. Bu sorunlar ergen ve erişkinlerde daha olasıdır; uzun süreli ciddi sonuçlar ise seyrektir.

  • Beklemeden hekime: Karın ya da sırt ağrısı, testiste ağrı ya da şişlik, sürekli kusma, gözlerde kızarıklık.
  • Acil servise ya da 112'ye: Çok şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, parlak ışıktan rahatsız olma, bilinç bulanıklığı, nöbet ya da bayılma.

Ankara'da Tükürük Bezi İltihabı İçin Muayene ve Tedavi Süreci Nasıl İlerler?

Ankara'da tükürük bezi iltihabı kuşkusuyla yapılan değerlendirmede önce iltihabın türü ve ağırlığı, ardından altta bir tıkanıklık ya da genel hastalık olup olmadığı belirlenir. Tetkikler gerek görülürse istenir; boşaltma ya da endoskopi gibi bir girişim düşünülürse, nerede ve hangi anestezi biçimiyle yapılacağı muayene bulgularına göre konuşulur.

Tükürük bezi iltihabı muayenesine gelirken hangi bilgiler hazırlanmalı?

  • Atağın öyküsü: Şişliğin ne zaman ve hangi yanda başladığı, önceki benzer ataklar.
  • İlaçlar ve yakın dönem: Düzenli ve bu atak için başlanan ilaçlar; son haftalarda geçirilen ameliyat ya da hastalık.
  • Kabakulak bilgisi: Aşı kaydı, daha önce kabakulak geçirilip geçirilmediği ve kabakulaklı biriyle temas.
  • Önceki tetkikler: Ultrason ya da tomografi raporları ve kültür sonuçları.

Kabakulak düşünülüyorsa, bulaşmayı önlemek için başvurmadan önce sağlık kuruluşuna haber vermek yararlıdır.

Tükürük bezi iltihabı geçtikten sonra kontrolde neye bakılır?

Kontrolde şişliğin gerileyip gerilemediğine bakılır. Ataklar yineliyorsa altta yatan neden gerek görülürse ileri tetkiklerle araştırılır. Yeterli sıvı alımı ve düzenli ağız bakımı yinelemenin olasılığını azaltmaya yardımcı olabilir; kullanılan bir ilaç tükürüğü azaltıyorsa bu, ilacı düzenleyen hekimle konuşulabilir. Kontrolün zamanını hekim belirler.

Tükürük bezi iltihabında izlenecek yolu, iltihabın bakteriye, virüse ya da bir tıkanıklığa bağlı olması belirler. Bakteriyel atakta tükürük akışını desteklemek ve gerekirse ilaç tedavinin temelini oluşturur; kabakulakta ise destek tedavisinin yanında bulaşmayı azaltan önlemler önem taşır.

Tıbbi inceleme: Yayımlanma: Son güncelleme:

Kaynakça

Bu içerik, aşağıdaki tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.

  1. MedlinePlus — Salivary gland infections
  2. MedlinePlus — Mumps
  3. Cleveland Clinic — Sialadenitis (Salivary Gland Infection)
  4. Cleveland Clinic — Parotitis
  5. ENT Health (AAO-HNS) — Sialadenitis
  6. NHS — Mumps
  7. MSD Manual (Consumer Version) — Mumps
  8. healthdirect — Mumps
  9. Moore J, Simpson MTW, Cohen N, et al. Approach to sialadenitis. Can Fam Physician. 2023.
  10. Wood J, Toll EC, Hall F, et al. Juvenile recurrent parotitis: Review and proposed management algorithm. Int J Pediatr Otorhinolaryngol. 2021.