Boğaz ağrısı, yutağın (boğazın arka bölümü) iltihaplanması ya da tahriş olmasıyla ortaya çıkan, çoğu kez yutkunurken artan acı, yanma ve batma hissidir. Çocuklarda da erişkinlerde de sık görülür. Nedeni çoğu kişide soğuk algınlığı ya da grip gibi virüslere bağlı bir üst solunum yolu enfeksiyonudur ve yakınma genellikle bir hafta içinde kendiliğinden hafifler. Olguların çoğu soğuk aylarda görülür; Ankara'nın kuru karasal ikliminde kışın ısıtılan kapalı ortamların havası da boğazdaki kuruluk ve yanma hissini artırabilir.
Boğaz Ağrısı Nedir ve Nasıl Hissedilir?
Boğaz ağrısı, boğazın arka bölümünde duyulan acı, kuruluk ve gıcık hissidir; yutkunmayı, bazen de konuşmayı ağrılı kılar. Ağrı kulakta ya da boynun yan tarafında da hissedilebilir.
Boğaz ağrısı ile farenjit aynı anlama mı gelir?
Farenjit, bademcikler ile gırtlak arasında kalan yutak bölümünün iltihabıdır ve boğaz ağrısının tıbbi karşılığı olarak kullanılır. İltihap bademciklerde belirgin olduğunda bademcik iltihabı (tonsillit) teriminden söz edilir; ikisinin birlikte tutulduğu tabloya tonsillofarenjit denir. Kısa süren tablo akut, haftalarca süren ya da iyileşip sık sık yineleyen tablo süreğen (kronik) farenjit olarak adlandırılır.
Boğaz ağrısına hangi yakınmalar eşlik edebilir?
- Soğuk algınlığı belirtileri: Burun akıntısı, burun tıkanıklığı ve öksürük.
- Ateş ve kırgınlık: Ateş, baş ağrısı, kas ve eklem ağrıları, yorgunluk.
- Boyunda şişlik: Boyundaki lenf bezlerinde büyüme ve hassasiyet.
- Boğazda görünür değişiklik: Kızarıklık, bademciklerde şişlik ya da beyaz lekeler.
- Ses değişikliği: Enfeksiyona kısık ses eşlik edebilir; üç haftayı aşan ses kısıklığında gırtlağın ayrıca muayene edilmesi gerekir.
Boğaz Ağrısı Neden Olur?
Boğaz ağrısının en sık nedeni, virüslerin yol açtığı yutak ve bademcik iltihabıdır. Bakteriler, alerji, mide içeriğinin boğaza kaçması ve boğazı tahriş eden çevresel etkenler daha az görülen nedenlerdir; apse ya da tümör gibi durumlar ise seyrektir.
Boğaz ağrısına yol açan enfeksiyonlar hangileridir?
- Virüsler: Soğuk algınlığı ve grip virüsleri başta gelir; soğuk algınlığı çoğu kez hafif bir boğaz ağrısıyla başlar. COVID-19 da boğaz ağrısı yapabilir.
- Bakteriler: Boğaz ağrılarının azında streptokok adlı bakteri sorumludur; çocuklarda erişkinlere göre biraz daha sık görülür. Bademciklerin tutulduğu tabloyu ve enfeksiyon sık yinelediğinde izlenen yolu bademcik iltihabı sayfasında anlattım.
- Öpücük hastalığı: Bir virüsün yol açtığı bu enfeksiyon çoğunlukla ergenlerde ve genç erişkinlerde görülür; boğaz ağrısına yüksek ateş ve süren yorgunluk eşlik edebilir. Seyri öpücük hastalığı sayfasında yer alıyor.
- Mantarlar: Bağışıklığı zayıflamış kişilerde mantar enfeksiyonu da boğazda ağrıya yol açabilir.
Boğaz ağrısı mikrop olmadan da ortaya çıkabilir mi?
Çıkabilir; boğazı tahriş eden etkenler de hafif bir acı ve yanma yapabilir.
- Alerji ve geniz akıntısı: Polen, ev tozu, küf ya da hayvan tüyüne alerjide burundan boğazın arkasına süzülen salgı boğazı tahriş edebilir; salgının öteki nedenlerini geniz akıntısı sayfasında ele aldım.
- Reflü: Mide içeriğinin boğaza kadar gelmesi yanma ve ağrı yapabilir; yakınma sabah uyanınca daha belirgin olabilir. Ayrıntısını reflü ve boğaz sayfasında bulabilirsiniz.
- Kuru hava ve ağızdan soluma: Kuru ve sıcak ortam havası, az sıvı almak, süreğen burun tıkanıklığı ve uykuda ağızdan nefes almak boğazı kurutabilir.
- Duman ve kimyasallar: Sigara, dumanlı ortamlar, egzoz ve hava kirliliği boğazı tahriş edebilir.
- Sesin zorlanması: Bağırmak ya da uzun süre yüksek sesle konuşmak boğazda acıya yol açabilir.
Boğaz ağrısının seyrek görülen nedenleri hangileridir?
Bademcik çevresinde irin toplanması (apse), gırtlak kapağının iltihabı (epiglottit) ve tümörler boğaz ağrısının çok daha seyrek nedenleridir; hava yolunu daraltabildikleri için ayrıca önemsenir. Apse genellikle bademcik enfeksiyonunun derindeki dokuya yayılmasıyla gelişir; nasıl tanındığını bademcik apsesi sayfasından okuyabilirsiniz. Epiglottitte şiddetli boğaz ağrısı ve yutma güçlüğü birden başlar; aşı uygulamalarının yaygın olduğu yerlerde çocuklarda oldukça seyrektir.
Boğaz Ağrısının Nedeni Nasıl Anlaşılır?
Boğaz ağrısının nedeni öykü ve boğaz muayenesiyle araştırılır. Enfeksiyonun virüse mi bakteriye mi bağlı olduğu ise her zaman görünümden ayırt edilemez; gerektiğinde boğazdan alınan sürüntü örneğiyle test yapılabilir.
Boğaz ağrısı muayenesinde nelere bakılır?
Önce yakınmanın ne zaman başladığı, burun akıntısı ve öksürük olup olmadığı, yutma, konuşma ya da nefes almada güçlük bulunup bulunmadığı sorulur. Ardından boğaza bakılır: boğaz ve bademciklerde kızarıklık ya da şişlik, üzerlerinde beyaz bir örtü ve apseyi düşündüren bir kabarıklık aranır. Boyun, büyümüş ve hassas lenf bezleri yönünden elle muayene edilir.
Boğaz ağrısında virüs ile bakteri görünümden ayırt edilebilir mi?
Her zaman edilemez; bakteriyel enfeksiyonda da virüslere bağlı iltihapta da boğaz çok kızarık ve beyaz lekeli görünebilir. Bu nedenle gerek görülürse boğazın arka bölümünden pamuklu bir çubukla sürüntü alınır; bu örnekte kısa sürede sonuçlanan hızlı boğaz testi ya da bakterinin laboratuvarda üretilmesine dayanan boğaz kültürü istenebilir. Hangi testin kimde gerektiğine muayene bulgularına göre hekim karar verir.
Boğaz ağrısında kan tahlili ya da görüntüleme ne zaman istenir?
Kan tahlili ve görüntüleme her boğaz ağrısında istenmez. Öpücük hastalığından kuşkulanıldığında kan testi, apsenin yeri ve yaygınlığı muayeneyle netleşmediğinde boyun tomografisi istenebilir. Gerek görülürse boğazın alt bölümü ve gırtlak, burundan geçirilen ince ve bükülebilir bir kamerayla incelenebilir.
Boğaz Ağrısı Nasıl Tedavi Edilir?
Boğaz ağrısının tedavisi nedene göre belirlenir. Virüslere bağlı olanlar çoğu kez kendiliğinden geriler; antibiyotikler virüslere etki etmez. Antibiyotik gerekip gerekmediğine muayene ve gerekirse test sonucuna göre hekim karar verir.
Boğaz ağrısının tedavisi nedene göre nasıl değişir?
Bakteriyel enfeksiyon saptandığında antibiyotik yazılabilir; ilaç hekimin belirttiği biçimde ve sürede kullanılır. Gerekmediği halde kullanılan antibiyotik, bu ilaçların gerçekten gerektiğinde beklenen etkiyi göstermemesine yol açabilir. Alerjiye bağlı geniz akıntısında alerjiye, reflüde mide asidine yönelik ilaçlar ve yatmadan hemen önce büyük öğünlerden kaçınmak gibi önlemler gündeme gelebilir. Mantar enfeksiyonunda mantara karşı ilaç verilebilir; apse geliştiyse irinin boşaltılması gerekir.
Boğaz ağrısı kaç günde hafifler?
Virüslere bağlı boğaz ağrısı çoğu kişide bir hafta içinde kendiliğinden hafifler. Yakınmalar genellikle ilk günlerde en belirgin düzeye ulaşır, ardından azalır ve on güne kadar sürebilir. Öpücük hastalığında boğaz ağrısı ve yorgunluk birkaç hafta devam edebilir; süre nedene ve kişiye göre değişir.
Boğaz Ağrısında Evde Neler Yapılabilir?
Boğaz ağrısında evde yapılabileceklerin başında bol sıvı almak ve dinlenmek gelir. Bu önlemler yutkunmayı kolaylaştırmayı amaçlar; ağrının nedenine yönelik tedavinin yerine geçmez.
Boğaz ağrısı varken hangi basit önlemler yardımcı olabilir?
- Ilık ya da soğuk içecekler: Ilık içecekler de soğuk su ve buz da boğazı yatıştırabilir; serin ya da yumuşak yiyecekler yutmayı kolaylaştırabilir.
- Ilık tuzlu suyla gargara: Yakınmayı geçici olarak azaltabilir; çocuklar için uygun değildir.
- Nemli hava: Odanın havasını nemlendirmek kuru ve ağrılı boğazı yatıştırabilir.
- Tahriş edicilerden kaçınma: Sigara içilmez; dumanlı ortamlardan, çok sıcak içeceklerden ve acı baharatlı yiyeceklerden uzak durulur.
- Sesi dinlendirme: Bağırmak, şarkı söylemek ve yüksek sesle konuşmak ertelenir.
Boğaz ağrısında ağrı kesici ve boğaz ürünleri kullanılırken nelere dikkat edilir?
Ağrı kesici ve ateş düşürücüler hekim ya da eczacı önerisiyle kullanılır; bazı ilaçlar gebelik gibi durumlarda uygun değildir. Boğaz pastilleri ve spreyleri ağrıyı geçici olarak azaltabilir; önerilen kullanım miktarı aşılmamalıdır. Pastil ve sert şeker, boğulma riski nedeniyle küçük çocuklara verilmez.
Boğaz Ağrısında Hangi Durumda Muayene ya da Acil Başvuru Gerekir?
Bir hafta içinde hafiflemeyen, giderek artan ya da sık yineleyen boğaz ağrısında muayene gerekir. Nefes almayı ya da yutmayı engelleyen belirtiler ise acil başvuru nedenidir.
Boğaz ağrısında hangi belirtilerde 112 aranır?
- Nefes almada güçlük: Soluk alırken ince, ötücü bir ses duyulması da bu kapsamdadır.
- Yutamama ve salya akması: Tükürüğün yutulamayıp ağızdan akması.
- Boğuk ses: Ağızda sıcak bir lokma varmış gibi boğuk konuşma.
- Hızlı kötüleşme: Belirtilerin ağır olması ve kısa sürede artması.
Bu belirtilerden biri varsa 112 aranmalı ya da en yakın acil servise başvurulmalıdır.
Boğaz ağrısıyla birlikte hangi bulgular beklemeden muayene gerektirir?
- Tek taraflı şiddetli ağrı: Ağzı açmada güçlükle birlikteyse bademcik çevresinde apseyi düşündürebilir.
- Boyunda ya da yüzde şişlik: Boyunda büyük ve hassas şişlikler ya da yüzde şişme.
- Yüksek ateş: 38 °C'yi aşan ateş ya da üşüme ve titreme.
- Kanlı tükürük ya da balgam: Tükürükte ya da balgamda kan görülmesi.
- Sıvı kaybı belirtileri: İdrarın azalması ya da koyulaşması.
Boğaz ağrısında kimler için beklemek uygun değildir?
Şeker hastalığı ya da kemoterapi gibi nedenlerle bağışıklığı zayıflamış kişilerde boğaz ağrısı beklenmeden değerlendirilir. Haftalarca süren boğaz ağrısı ayrıca muayene gerektirir: çoğu kez alerji, reflü ya da duman gibi enfeksiyon dışı bir etken söz konusudur ve tabloya yutma güçlüğü ya da boğazda takılma hissi eşlik edebilir. Sigara kullanan kişilerde haftalarca düzelmeyen boğaz ağrısı, özellikle ses kısıklığı ya da boyunda şişlikle birlikteyse, seyrek görülen tümörler yönünden de muayeneyle değerlendirilmelidir. Bu yakınmaların nedeni çoğu zaman tümör değildir; muayenenin amacı nedeni netleştirmektir.
Ankara'da Boğaz Ağrısı İçin Muayene ve Tedavi Süreci Nasıl İlerler?
Ankara'da boğaz ağrısı nedeniyle yapılan muayenede önce yakınmanın öyküsü alınır, ardından boğaz, bademcikler ve boyun değerlendirilir; test, ilaç ve kontrol kararları bu bulgulara göre verilir. Yakınmanın mevsimle ilişkisi de sorulur: bahar aylarında polenler, alerjisi olan kişilerde boğaz yakınmasını tetikleyebilir.
Boğaz ağrısında tedavi sonrası kontrol nasıl planlanır?
Kontrolün gerekip gerekmediğini ve zamanını hekim belirler. Tedaviye karşın yakınma beklenen sürede azalmıyorsa ya da artıyorsa yeniden değerlendirme yapılır; öpücük hastalığı ya da apse gibi başka bir nedenin bulunup bulunmadığı ve o güne dek kullanılan antibiyotikler gözden geçirilir. Yakınma uzadığında alerji, reflü, sigara ve ses zorlanması gibi enfeksiyon dışı etkenler yeniden sorgulanır.
Boğaz ağrısı için muayeneye gelirken hangi bilgiler not edilir?
Ağrının ne zaman başladığı, ölçülen ateş değerleri ve yakın çevrede benzer yakınması olan biri bulunup bulunmadığı yol gösterir. Kullanılan ilaçların, özellikle son haftalarda alınan antibiyotiklerin listesi, önceki boğaz kültürü sonuçları ve yıl içinde geçirilen boğaz enfeksiyonlarının sayısı da işe yarar. Sigara kullanımı, bilinen alerji ve reflü yakınmaları ayrıca belirtilmelidir.
Boğaz ağrısı çoğu kişide kendiliğinden hafifleyen bir üst solunum yolu enfeksiyonunun parçasıdır. Nefes almayı ya da yutmayı güçleştiren, tek tarafta şiddetlenen ya da haftalarca süren ağrıda nedenin muayeneyle ortaya konması, tedavinin buna göre seçilmesine olanak verir.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











