Sinüzit, yüz kemiklerinin içindeki hava dolu boşlukları (sinüsleri) döşeyen dokunun iltihaplanıp şişmesidir. Çoğu kez bir soğuk algınlığının ardından başlar; burun tıkanıklığı, koyu akıntı ve yüzde basınç hissiyle kendini gösterir. Dört haftadan kısa süren biçimine akut sinüzit denir. Yetişkinlerde sık görülür ve büyük bölümü virüs kaynaklı olduğundan çoğu kez antibiyotik gerekmeden geçer. Ankara'da soğuk algınlığının yaygınlaştığı kış aylarında ve polenlerin arttığı bahar döneminde bu yakınmalar daha çok gündeme gelebilir.
Sinüzit Nedir ve Sinüslerde Ne Olur?
Sinüzit, sinüsleri döşeyen ince örtünün (mukoza) iltihaplanması ve salgının boşalamayıp sinüs içinde birikmesidir. İltihaba virüsler, bakteriler, daha seyrek olarak mantarlar ya da enfeksiyon olmaksızın gelişen bir tepki yol açabilir. Burun içi de hemen her zaman sürece katıldığı için aynı tabloya rinosinüzit de denir.
Sinüsler nerede bulunur ve sinüzitte neden tıkanır?
Sinüsler alında (frontal), elmacık kemiklerinin içinde (maksiller), burun boşluğunun iki yanında (etmoid) ve bunların arkasında (sfenoid) yer alan dört grup boşluktur. Her biri burna dar bir kanalla açılır; sağlıklı sinüste hava bu kanaldan girer, salgı da aynı yoldan burna akar. Soğuk algınlığında ya da alerjide şişen mukoza kanalı kapatır. Bunu gideri tıkanmış bir lavaboya benzetebilirim: salgı birikir, basınç ve ağrı başlar, biriken sıvı bakterilerin üremesine elverişli bir ortam oluşturur.
Akut, süreğen ve tekrarlayan sinüzit nasıl ayrılır?
- Akut sinüzit: Yakınmalar dört haftadan kısa sürer ve bütünüyle düzelir.
- Subakut sinüzit: Tablo dört ile on iki hafta arasında sürer.
- Süreğen (kronik) sinüzit: Yakınmalar on iki haftayı aşar.
- Tekrarlayan akut sinüzit: Yılda dört ya da daha fazla atak geçirilir, ataklar arasında yakınma olmaz.
Süreğen biçimde sorun çoğu kez uzayan bir enfeksiyon değil, yatışmayan bir iltihaptır; tanısı ve tedavisi akut sinüzitten farklı olduğu için kronik sinüzit sayfasında ayrıca ele aldım.
Sinüzitin Belirtileri Nelerdir?
Sinüzitin temel belirtileri bulanık ya da renkli burun akıntısı, burun tıkanıklığı ve yüzde ağrı, basınç ya da dolgunluk hissidir. Akut sinüzit tanısında renkli akıntıya öteki iki yakınmadan en az birinin eşlik etmesi beklenir.
Akut sinüzitte hangi yakınmalar görülür?
- Akıntı ve tıkanıklık: Akıntı sarı-yeşil ve koyu olabilir, genze de akabilir.
- Yüzde ağrı ve basınç: Yanakta, alında ya da göz çevresinde hissedilir; öne eğilince ya da yatınca artabilir.
- Baş ve diş ağrısı: Baş ağrısı görülebilir; yanak sinüsü tutulduğunda ağrı üst dişlere de vurabilir.
- Koku almada azalma: Tıkanıklıkla birlikte ortaya çıkar; ağız kokusu eşlik edebilir.
- Öksürük ve halsizlik: Öksürük geceleri artabilir; ateş ve kulakta basınç hissi de görülebilir.
Sinüzit uzayan bir soğuk algınlığından nasıl ayırt edilir?
Ayrımı yakınmaların süresi ve gidişi belirler. Soğuk algınlığına bağlı tıkanıklık ve akıntı çoğu kişide on gün dolmadan gerilemeye başlar; renkli akıntıyla birlikte tıkanıklığın ya da yüzdeki basıncın bu süreyi aşması sinüziti düşündürür. Akıntının sarı ya da yeşil olması tek başına sinüzit anlamına gelmez, antibiyotik gerektiğini de göstermez. Renkli akıntı olmadan yineleyen yüz ve alın ağrısında migren ya da gerilim tipi baş ağrısı da akla gelmelidir.
Sinüzit Neden Olur?
Sinüzit çoğunlukla soğuk algınlığı gibi virüs kaynaklı bir üst solunum yolu enfeksiyonunun sinüs ağızlarını tıkamasıyla ortaya çıkar. Akut sinüzitlerin büyük çoğunluğu virüslere bağlıdır; bakteri enfeksiyonu daha seyrektir ve genellikle viral dönemin üzerine eklenir.
Sinüzitte bakteri enfeksiyonundan ne zaman kuşkulanılır?
Bakteri enfeksiyonundan, yakınmalar hastalığın başlangıcından sonraki on gün içinde hiç düzelmediğinde ya da düzelmeye başladıktan sonraki on gün içinde yeniden kötüleştiğinde kuşkulanılır; güncel klinik kılavuz bu iki ölçütü kullanır. On günden kısa süredir devam eden ve ağırlaşmayan bir tablo büyük olasılıkla viraldir. Yüksek ateş ve şiddetli yüz ağrısı da bakteri enfeksiyonu yönünde yorumlanabilir; ayrımı muayene bulgularıyla birlikte hekim yapar.
Sinüzite zemin hazırlayan durumlar hangileridir?
- Alerji: Alerjik rinitte şişen mukoza sinüs ağızlarını daraltabilir.
- Yapısal darlıklar: Burun bölmesi eğriliği (septum deviasyonu) ve burun polipi sinüslerin boşalmasını güçleştirebilir.
- Sigara ve tütün dumanı: Sigara içmek ve dumana maruz kalmak mukozayı tahriş eder.
- Bağışıklık zayıflığı: Bağışıklığı baskılayan hastalıklar ve tedaviler enfeksiyona yatkınlık yaratır.
- Diş kökü enfeksiyonu: Üst dişlerdeki bir apse yanak sinüsüne yayılabilir; ayrıntısı diş kaynaklı sinüzit sayfasındadır.
- İrtifa değişiklikleri: Uçak yolculuğu ve dalış riski artıran etkenler arasındadır.
Sinüzit Tanısı Nasıl Konur?
Sinüzit tanısı çoğu zaman yakınmaların öyküsü ve kulak burun boğaz muayenesiyle konur; komplikasyon kuşkusu olmayan akut sinüzitte film ya da tomografi gerekmez. Yakınmaların kaç gündür sürdüğü ve seyrin nasıl değiştiği tanıda yol gösteren temel bilgidir.
Sinüzit muayenesinde nelere bakılır?
Muayenede burun içindeki şişliğe, akıntının niteliğine ve polip olup olmadığına bakarım; sinüslerin üzerinde hassasiyet aranır. Burnun arka bölümleri ve sinüs ağızları ince, ışıklı bir kamerayla incelenebilir; bu incelemenin nasıl yapıldığını endoskopik burun muayenesi sayfasında bulabilirsiniz. Kulak ve boğaz da aynı muayenede değerlendirilir.
Sinüzitte tomografi ve öteki tetkikler ne zaman istenir?
Tomografi, göz çevresinde şişlik gibi komplikasyon kuşkusu doğduğunda, yakınmalar uzadığında ya da sık yinelediğinde istenebilir. Düz röntgen filmleri sinüziti çoğu zaman iyi göstermez. Çekimin nasıl yapıldığı sinüs tomografisi sayfasında yer alıyor. Sık yineleyen sinüzitte alerji testi ve gerek görülürse bağışıklık testleri de istenebilir.
Sinüzit Nasıl Tedavi Edilir?
Sinüzit tedavisi nedene ve süreye göre belirlenir; akut sinüzitlerin çoğu kendiliğinden geçtiği için ilk hedef yakınmaları hafifletmektir. Antibiyotik virüslere etki etmez ve yalnızca bakteri enfeksiyonu düşünülen hastaların bir bölümünde gündeme gelir.
Akut sinüzitte yakınmaları hafifletmek için neler yapılır?
- Ağrı kesici ve ateş düşürücüler: Ağrı ve ateş için kullanılabilir.
- Tuzlu suyla burun yıkama: Koyu salgının temizlenmesine yardımcı olabilir.
- Kortizonlu burun spreyi: Mukozadaki şişliği azaltmaya yöneliktir. Etkisinin belirginleşmesi iki haftayı bulabilir ve akut sinüzitte sağladığı yarar sınırlı kalabilir; kullanım kararını hekim verir.
- Burun açıcı spreyler: Art arda üç günden uzun kullanılması önerilmez; süre uzadığında tıkanıklığı artırabilir ve alışkanlık yapabilir.
- Destekleyici önlemler: Bol sıvı, dinlenme, ılık buhar ve yüze ılık nemli bez uygulaması yakınmayı azaltabilir.
Antihistaminikler ve ağızdan alınan kortizon akut sinüzitte her hastada kullanılan ilaçlar değildir; alerji eşlik ediyorsa hekim tedaviye antihistaminik ekleyebilir.
Bakteriyel sinüzitte izlem ve antibiyotik kararı nasıl verilir?
Bakteriyel sinüzit düşünülen ve komplikasyonu olmayan yetişkinlerde antibiyotiğe hemen başlamak zorunlu değildir; kılavuzlar antibiyotiksiz izlemi de geçerli bir başlangıç yolu sayar. Bekle-izle yaklaşımında belirtileri hafifleten tedavi sürdürülür ve bir kontrol planı yapılır; hekimin belirlediği süre içinde (çoğu kez birkaç gün) düzelme olmazsa ya da yakınmalar herhangi bir anda kötüleşirse antibiyotik gündeme gelir. İzlemin gerekçesi, bakteriyel sinüzitlerin çoğunun da kendiliğinden düzelmesi ve antibiyotiğin iyileşme süresini ancak biraz kısaltabilmesidir. Antibiyotiklerin döküntü, mide yakınmaları, alerjik tepki ve dirençli mikrop gelişimi gibi sakıncaları da vardır. Yakınmaların ağırlığı, süresi ve eşlik eden hastalıklar seçimi etkiler; hangi yolun uygun olduğuna hekim karar verir.
Akut sinüzitte ameliyata gerek olur mu?
Akut sinüzitte ameliyat, enfeksiyonun göze ya da kafa içine yayılması gibi seyrek durumlar dışında önerilmez. Süreğen sinüzitte ise yakınmalar ilaç tedavisiyle denetlenemediğinde bir seçenek olarak konuşulur. Burun içinden kamerayla yapılan bu ameliyatın aşamalarını endoskopik sinüs cerrahisi sayfasında anlattım. Ameliyatın sonucu kişiden kişiye değişebilir.
Sinüzitte Ne Zaman Hekime ya da Acile Başvurmak Gerekir?
Sinüzit yakınmaları on günü aştığı halde gerilemiyorsa ya da düzelirken yeniden kötüleşiyorsa muayene gerekir. Ağrı kesiciyle hafiflemeyen şiddetli baş ağrısı, yüksek ateş, yalnız yüzün bir yanında süren belirtiler, sık yineleyen ataklar ve bağışıklığı zayıflatan bir hastalık ya da tedavi de muayene nedenidir. Antibiyotik tedavisi tamamlandığı halde süren yakınmalar yeniden değerlendirilir.
Sinüzitte hangi belirtiler acil değerlendirme gerektirir?
Sinüs enfeksiyonunun çevre dokulara yayılması çok seyrektir; şu belirtiler bu olasılığı düşündürür ve acil servise başvurmayı gerektirir.
- Göz çevresinde değişiklik: Göz kapağında şişlik ve kızarıklık.
- Görme sorunu: Görmede değişiklik, göz ağrısı ya da gözün öne doğru çıkması.
- Baş ve ense belirtileri: Şiddetli baş ağrısıyla birlikte ense sertliği, bilinç bulanıklığı ya da nöbet; bu durumda 112 aranmalıdır.
- Ağır hastalık hali: Çok yüksek ateşle birlikte genel durumun belirgin bozulması.
Bu yayılımların belirti ve tedavisi sinüzit komplikasyonları sayfasının konusudur.
Çocuklarda sinüzit yetişkinlerdekinden farklı mı seyreder?
Çocuklarda sinüzit çoğu kez uzayan bir soğuk algınlığı görünümündedir. On günü aşan ve azalmayan burun akıntısı, düzelirken yeniden kötüleşen tablo ya da en az üç gün süren yüksek ateşle birlikte koyu akıntı sinüziti düşündürür. Küçük çocuklar ağrıyı tarif edemeyebilir; huzursuzluk, beslenmede güçlük ve ağızdan soluma dikkat çekebilir. Büyük geniz eti bu yaş grubunda zemin hazırlayan etkenlerdendir. Çocuklara özgü tanı ve tedavi yaklaşımı için çocuklarda sinüzit sayfasına bakabilirsiniz.
Ankara'da Sinüzit İçin Muayene ve Tedavi Süreci Nasıl İlerler?
Ankara'da sinüzit değerlendirmesi yakınmaların öyküsü ve burun içi muayenesiyle başlar; gerek görülürse endoskopik inceleme eklenir. Tedavi planı yakınmaların süresine ve ağırlığına göre yapılır: belirtileri hafifleten tedavi düzenlenir, antibiyotik gerekip gerekmediğine karar verilir ve kontrol zamanı belirlenir. İzlem sırasında beklenen düzelme olmazsa tanı gözden geçirilir, başka nedenler ve komplikasyon olasılığı araştırılır. Uzayan ya da sık yineleyen yakınmalarda alerji, yapısal darlık ve polip yönünden ek değerlendirme planlanır.
Sinüzit muayenesine gelirken hangi bilgi ve belgeler işe yarar?
Yakınmaların hangi gün başladığını, arada düzelme olup olmadığını ve ateşin seyrini not etmeniz, tablonun viral mi bakteriyel mi olduğunun değerlendirilmesini kolaylaştırır. Son haftalarda kullandığınız antibiyotikleri ve burun spreylerini, kaç gün kullandığınızla birlikte, sürekli aldığınız ilaçların listesine eklemeniz yararlıdır. Yıl içinde kaç kez benzer bir atak geçirdiğinizi bilmek, tekrarlayan sinüzit yönünden değerlendirmeye yardımcı olur. Astım ya da bağışıklığı etkileyen bir hastalığınız varsa bunu belirtin; üst dişlerde ağrı ya da yakın zamanda geçirilmiş bir diş enfeksiyonu da sorulur.
Ankara'nın kuru havası ve polen dönemi sinüziti etkiler mi?
Dolaylı olarak etkileyebilir. İç Anadolu'nun karasal ikliminde kış aylarında ısıtılan kapalı ortamların havası kurudur; yeterli sıvı almak ve ortamı nemlendirmek salgının koyulaşmasını azaltmaya yardımcı olabilir. Bahar aylarında artan polenler, alerjik riniti olanlarda mukozayı şişirerek sinüs ağızlarını daraltabilir; alerjinin denetim altında tutulması korunma önlemleri arasında sayılır. Soğuk algınlığı mevsiminde el yıkamaya özen göstermek ve dumanlı ortamlardan uzak durmak da önerilir.
Sinüzit çoğu kişide kendiliğinden ya da destekleyici tedaviyle geçen bir tablodur; antibiyotik yalnız bakteri enfeksiyonu düşünülen hastaların bir bölümünde gerekir. Yakınmaların uzaması ya da düzelirken yeniden artması muayene nedenidir; göz çevresinde şişlik, görmede değişiklik ya da bilinç bulanıklığı ise acil değerlendirme gerektirir. Hangi tedavinin uygun olacağı kişinin bulgularına göre değişir.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











