İçeriğe geç
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82 · Beştepe, Yenimahalle / Ankara selimerbek@gmail.com
Menü
0 (312) 511 07 00
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82, Beştepe – Yenimahalle / Ankara
Ses ve Gırtlak Hastalıkları

Fonksiyonel Ses Bozuklukları

Fonksiyonel ses bozukluğunda sorun ses tellerinden çok, sesi üreten kasların dengesiz çalışmasıdır. Kas gerginliği disfonisini ve risk etkenlerini ele alıyorum.

Fonksiyonel ses bozukluğu, ses tellerinin yapısından çok sesi üreten kasların verimsiz ve dengesiz çalışmasından kaynaklanan ses kısıklığı ve zorlanmasıdır. Sık görülen biçimlerinden biri, gırtlak çevresindeki kasların konuşurken gereğinden fazla gerildiği kas gerginliği disfonisidir. Sesini yoğun kullanan öğretmen, şarkıcı ve konuşmacılarda risk daha yüksektir. Yakınma gerçektir ve tedaviye yanıt verebilen bir durumdur. Ankara'da bu yakınmayla başvuran kişide ilk adım, sesi bozan başka bir hastalığın olup olmadığını görmektir; genel nedenleri ses kısıklığı sayfasında ele aldım.

Fonksiyonel Ses Bozukluğu (Kas Gerginliği Disfonisi) Nedir?

Fonksiyonel ses bozukluğu, ses üreten yapılar sağlamken bunların verimsiz kullanılmasından kaynaklanan ses sorunudur. Konuşurken ses telleri, gırtlak kaslarının uyumlu çalışmasıyla birbirine yaklaşıp titreşir. Kaslardan bir bölümü fazla gerildiğinde ses telleri gerektiği gibi açılıp kapanamaz ve ses zayıf ya da sıkışık çıkar. Boyun, omuz ve sırt kasları da tabloya katılabilir.

Fonksiyonel ses bozukluğunu yapısal ses hastalıklarından ayıran nedir?

Nodül, polip ya da kist gibi yapısal (organik) hastalıklarda ses telinin üzerinde bir oluşum vardır; sinir sistemiyle ilgili (nörolojik) hastalıklarda ses tellerini yöneten sinirler etkilenir. Fonksiyonel bozuklukta ise ses telleri yapı olarak sağlamdır, sorun kullanım biçimindedir. Bu gruplar kesin çizgilerle ayrılmaz: yanlış kullanım zamanla yapısal değişikliğe yol açabilir, yapısal bir sorun da kasların aşırı çalışmasını başlatabilir.

Kas gerginliği disfonisinin birincil ve ikincil biçimleri nasıl ayrılır?

Birincil biçimde ses telleri sağlıklıdır ve kaslar sesi desteklemek için gereğinden fazla gerilir. İkincil biçimde ise ses telinde bir oluşum, iltihap ya da felç gibi alttaki bir sorun vardır ve kaslar bu sorunu telafi etmeye çalışırken gerilir. Hangi biçimin söz konusu olduğunu belirlemek, tedavide neyin öne alınacağına yön verir.

Fonksiyonel Ses Bozukluğunun Belirtileri Nelerdir?

Fonksiyonel ses bozukluğunun başlıca belirtisi, sesin kısık ve zorlanarak çıkması ile konuşmanın her zamankinden fazla çaba gerektirmesidir. Boğazda sıkışma ya da ağrı, konuşurken çabuk yorulma, konuştuktan sonra yumru hissi ve sık boğaz temizleme eşlik edebilir.

Fonksiyonel ses bozukluğunda ses nasıl duyulur?

  • Zorlanmış ya da sıkışık ses: Ses, nefes tutularak konuşuluyormuş gibi gergin çıkar.
  • Havalı ya da zayıf ses: Sesle birlikte hava kaçağı duyulur, ses güçsüz kalır.
  • Pürüzlü ses: Ses hırıltılı, boğuk ya da titrek duyulabilir.
  • Daralan ses aralığı: Eskisi kadar ince ya da kalın seslere çıkılamayabilir.

Fonksiyonel ses bozukluğunda ses gün içinde değişir mi, tümüyle kaybolabilir mi?

Sesin niteliği gün içinde ve konuşma sırasında değişebilir; yakınmalar günün sonunda ya da sesin yoğun kullanıldığı bir işten sonra belirginleşebilir. Bazı kişilerde ses hiç çıkmayabilir; bu tabloya fonksiyonel afoni (sesin kaybolması) denir ve gırtlağa bakılarak başka nedenlerin değerlendirilmesini gerektirir.

Fonksiyonel Ses Bozukluğu Neden Olur?

Fonksiyonel ses bozukluğu tek bir nedene bağlanmayabilir; etkenler başlıca sesin aşırı ya da yanlış kullanımı, gırtlağı etkileyen bir hastalığı ya da ses telindeki bir sorunu telafi etme çabası ve psikolojik etkenler olarak gruplanır. Gırtlağı tahriş eden bir durum ya da sesi zorlayan bir dönem, kasların sesi çıkarmak için daha fazla çalışmasına yol açabilir. Bu gerginlik, onu başlatan durum geçtikten sonra da alışkanlık hâline gelip sürebilir; mekanizmalar henüz bütünüyle aydınlatılmış değildir.

Fonksiyonel ses bozukluğuna hangi etkenler zemin hazırlar?

  • Geçirilmiş enfeksiyon ve iltihap: Üst solunum yolu enfeksiyonlarının, gırtlak iltihabının (larenjit) ve alerjinin ardından başlayan zorlanma sürebilir.
  • Reflü: Mide içeriğinin gırtlağa ulaşması burayı tahriş edebilir; mide yanması olmadan da görülebilir.
  • Sesin yoğun ya da yanlış kullanımı: Bağırmak, gürültüde yüksek sesle ya da dinlenmeden uzun konuşmak, kişiye uymayan fazla ince ya da kalın bir perdeden konuşmak.
  • Öksürük ve boğaz temizleme: Kötü bir öksürük ya da sürekli boğaz temizleme gırtlağa binen yükü artırabilir.
  • Boyun, omuz ve sırt sorunları: Bu bölgelerdeki gerginlik ya da yaralanma gırtlak kaslarına yansıyabilir.

Stres ve kaygı fonksiyonel ses bozukluğunda nasıl bir rol oynar?

Stres ve kaygı, kas gerginliğini başlatabilen ya da artırabilen etkenler arasında sayılır; ancak bu, yakınmanın gerçek olmadığı anlamına gelmez. Fonksiyonel ses bozukluğu tek başına psikolojik bir sorun olarak görülmez; kaslardaki gerginlik ve sesteki değişiklik gerçektir. Psikolojik zorlanmaların doğrudan ses kaybına yol açtığı psikojenik tablolar seyrektir ve gerekirse ruh sağlığı alanından bir uzmanla birlikte değerlendirilir.

Fonksiyonel Ses Bozukluğu Tanısı Nasıl Konur?

Fonksiyonel ses bozukluğu tanısı öykü, sesin dinlenmesi, boyun kaslarının elle muayenesi ve gırtlağın görülmesiyle konur. Ses tellerinde yakınmayı açıklayacak yapısal bir sorun olup olmadığına ve kasların konuşma sırasında nasıl çalıştığına bakılır.

Fonksiyonel ses bozukluğunda ses tellerine nasıl bakılır?

Ses telleri, burundan geçirilen ince, kameralı esnek bir aletle görülür; nodül, polip, kist, iltihap ya da hareket kısıtlılığı olup olmadığına bakılır. Gerek görülürse titreşimi ağır çekimde gösteren bir inceleme eklenir. Bakının nasıl yapıldığını laringoskopi, titreşim incelemesini videostroboskopi sayfasında bulabilirsiniz.

Fonksiyonel ses bozukluğu spazmodik disfoniden nasıl ayırt edilir?

Spazmodik disfoni, ses tellerini yöneten kasların istemsiz kasılmasıyla seyreden ve sinir sistemine bağlı bir hareket bozukluğu olduğu düşünülen ayrı bir hastalıktır; tedavisinde ses terapisinin yanında gırtlak kasına yapılan enjeksiyon da gündeme gelebilir. Belirtileri öteki ses bozukluklarına benzeyebildiği için ayrımı muayene bulgularına göre hekim yapar. Özelliklerini spazmodik disfoni sayfasında anlattım.

Fonksiyonel Ses Bozukluğu Nasıl Tedavi Edilir?

Fonksiyonel ses bozukluğunun temel tedavisi ses terapisidir; eşlik eden durumlar varsa onların tedavisi de plana eklenir. İlaç ve ameliyat bu tabloda ana tedavi değildir: ilaçlar eşlik eden reflü ya da iltihap gibi durumlara yönelik olabilir, ameliyat ise ses telinde ayrıca tedavi gerektiren bir oluşum bulunduğunda gündeme gelebilir ve sonrasında da ses terapisi gerekebilir.

Fonksiyonel ses bozukluğunda ses terapisi hangi ilkelere dayanır?

Ses terapisi, sesi daha az kas çabasıyla üretmeyi ve bu kullanım biçimini gündelik konuşmaya taşımayı amaçlar. Çalışmalar nefesin sese destek olması, boyun, omuz ve çene çevresindeki gereksiz gerginliğin azaltılması ve duruş üzerinde yoğunlaşır. Herkese uyan tek bir program yoktur; içeriğini, ses terapisi alanında eğitim almış bir dil ve konuşma terapisti kişinin sesine ve işine göre belirler, evde düzenli çalışmak da terapinin parçasıdır. Terapinin ne kadar süreceği yakınmanın şiddetine ve gerginliğe yol açan nedene göre kişiden kişiye değişir; süreyi terapist ve hekim birlikte planlar. Yöntemin genel çerçevesini ses terapisi sayfasında ele aldım.

Fonksiyonel ses bozukluğunda reflü ve iltihap gibi eşlik eden durumlar nasıl ele alınır?

Gırtlağı tahriş eden bir durumun tedavisi kas gerginliğini azaltmaya yardımcı olabilir; bu nedenle varsa reflü, alerji, süreğen öksürük ya da iltihap ayrıca ele alınır ve ilaç gerekip gerekmediğine gırtlağa bakıldıktan sonra hekim karar verir. Bu durumlar tedavi edilse bile alışılmış kas kullanımını bırakmak için ses terapisi gerekebilir. Belirgin boyun sorununda fizik tedavi yararlı olabilir; stres yakınmayı artırıyorsa stres yönetimi ya da psikolojik danışmanlık desteği de konuşulabilir. Boğaz reflüsünün ayrıntısı reflü ve boğaz sayfasında yer alıyor.

Fonksiyonel Ses Bozukluğu Uzarsa ya da Yinelerse Ne Olur?

Uzun süren fonksiyonel ses bozukluğu iletişimi ve işi etkileyebilir; ses tellerine binen yük sürdükçe nodül gibi yapısal değişiklikler gelişebilir. Bu oluşumu ses teli nodülü sayfasında açıkladım. Toparlanan kişide de sesi zorlayan eski alışkanlıklar geri dönerse yakınma yeniden ortaya çıkabilir.

Fonksiyonel ses bozukluğunda terapiden sonra ses kullanımı nasıl sürdürülür?

Terapide kazanılan daha az çabalı ses kullanımını gündelik konuşmada sürdürmek, yakınmanın yeniden başlamasının önüne geçmeye yardımcı olabilir. Buna ses hijyeni denen günlük alışkanlıklar eşlik eder: gürültüde sesi zorlamamak ve gerektiğinde mikrofon kullanmak, yoğun günlerde sese ara vermek, ses kullanımını hazırlıksız ve birden artırmamak, yeterli su içmek, kafein ve alkolü sınırlamak, sigara dumanından uzak durmak. Konuşma perdesini uzman yönlendirmesi olmadan değiştirmeye çalışmak önerilmez. Bunlardan hangisinin öne çıkacağını ses terapisti kişinin işine ve ses yüküne göre belirler.

Fonksiyonel ses bozukluğu düşünülen kısıklıkta hangi işaretler gecikmeden muayene gerektirir?

  • Süre: Üç haftayı aşan ses kısıklığı; özellikle soğuk algınlığı olmadan başladıysa ya da kişi sigara kullanıyorsa.
  • Sesin hiç çıkmaması: Sesin birkaç günden uzun süre tümüyle kaybolması ya da sesi nedeniyle işini sürdüremeyen bir ses profesyoneli.
  • Boğaz ve boyunda eşlik eden bulgular: Öksürükle kan gelmesi, yutma güçlüğü, yutarken ya da konuşurken ağrı, boyunda ele gelen bir şişlik.
  • Yakın zamanda geçirilen işlem: Baş, boyun ya da göğüs ameliyatından ya da solunum tüpü kullanılan bir işlemden sonra başlayan kısıklık.

Nefes almada güçlük ya da soluk alırken duyulan hırıltı ses değişikliğine eşlik ediyorsa beklemeden acil servise başvurulmalı, soluk almak belirgin biçimde zorsa 112 aranmalıdır. Ses birden kaybolmuş ve buna yüzün bir yanında düşme, bir kolda güçsüzlük ya da konuşmada ani bozulma eşlik ediyorsa, inme olasılığı nedeniyle belirtiler geçse bile 112 aranır.

Ankara'da Fonksiyonel Ses Bozukluğu İçin Muayene ve Tedavi Süreci Nasıl İlerler?

Ankara'da fonksiyonel ses bozukluğu düşünülen kişide değerlendirme sesin öyküsüyle ve gırtlağın görülmesiyle başlar. Gırtlakta yakınmayı açıklayan yapısal bir sorun görülmezse ses terapisi planlanır, eşlik eden reflü ya da iltihabın tedavisi bu plana eklenir. Kontrollerde terapiye yanıt değerlendirilir; kontrolün zamanını hekim belirler.

Fonksiyonel ses bozukluğunda hekim ve ses terapisti süreci nasıl paylaşır?

Ses tellerindeki yapısal hastalıkların tanısını gırtlak bakısına dayanarak KBB hekimi koyar; dil ve konuşma terapisti ise sesin kullanım biçimini ve gündelik ses yükünü değerlendirir. Ses terapisinden önce gırtlağın görülmesinin amacı, yapısal bir hastalığın gözden kaçmamasıdır; bakı bulguları terapiyi yönlendirecek biçimde terapistle paylaşılabilir ve iki değerlendirme birlikte yorumlanır. Bu iş birliği, sorunun ne ölçüde kullanım biçiminden kaynaklandığını anlamaya yardımcı olur.

Fonksiyonel ses bozukluğu muayenesine gelirken neler hazırlanabilir?

  • Başlangıç dönemi: Ses değişikliğinden önce geçirilen soğuk algınlığı, uzun süren öksürük ya da sesin yoğun kullanıldığı bir dönem olup olmadığı.
  • Gündelik ses yükü: İşte ve evde ne kadar konuşulduğu, gürültülü ortamda çalışılıp çalışılmadığı ve sesin hangi saatlerde zorlandığı.
  • Boyun ve omuz yakınmaları: Varsa boyun, omuz ya da sırt ağrısı, geçirilmiş yaralanma ve bunlar için görülen tedaviler.
  • İlaçlar ve eski bakılar: Reflü ya da alerji için kullanılan ilaçlar ve daha önce yapılmış gırtlak bakılarının raporları.

Fonksiyonel ses bozukluğunda gırtlağın görülmesi başka hastalıkları ayırmayı, ses terapisi ise sesi yeniden daha az çabayla kullanmayı amaçlar. Toparlanmanın hızı ve ölçüsü kişiden kişiye değişir.

Tıbbi inceleme: Yayımlanma: Son güncelleme:

Kaynakça

Bu içerik, aşağıdaki tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.

  1. Cleveland Clinic — Muscle Tension Dysphonia
  2. Cleveland Clinic — Voice Disorders
  3. Cleveland Clinic — Voice Therapy
  4. ASHA — Voice Disorders
  5. NIDCD (NIH) — Hoarseness
  6. ENT Health (AAO-HNS) — Hoarseness
  7. NHS — Symptoms of a stroke
  8. Van Houtte E, Van Lierde K, Claeys S. Pathophysiology and treatment of muscle tension dysphonia: a review of the current knowledge. J Voice. 2011.
  9. Desjardins M, Apfelbach C, Rubino M, et al. Integrative Review and Framework of Suggested Mechanisms in Primary Muscle Tension Dysphonia. J Speech Lang Hear Res. 2022.
  10. Stachler RJ, Francis DO, Schwartz SR, et al. Clinical Practice Guideline: Hoarseness (Dysphonia) (Update). Otolaryngol Head Neck Surg. 2018.