Alerjik olmayan rinit, alerji ya da enfeksiyon saptanmadığı hâlde burun akıntısı, tıkanıklık ve hapşırmanın sürdüğü durumların ortak adıdır. En sık görülen biçimi vazomotor rinittir. Belirtileri alerjiyi andırdığı için onunla karıştırılabilir; oysa yakınmayı başlatan polen ya da ev tozu değil, hava değişimi, keskin koku ve duman gibi alerjen olmayan uyaranlardır. Ankara'da kışın soğuk hava ile ısıtılan kapalı ortamların kuru havası bu uyaranlar arasında sayılabilir.
Alerjik Olmayan Rinit Nedir, Vazomotor Rinit ile Aynı Şey midir?
Alerjik olmayan rinit bir şemsiye terimdir; vazomotor rinit bu şemsiyenin altındaki en sık türdür. Bu alandaki uzlaşı raporu aynı grupta ilaca bağlı, hormonal, yemekle ilişkili, yaşa bağlı ve mesleki türleri de sayar; belirli bir neden bulunamayan olgular "idiyopatik" ya da vazomotor rinit adını alır.
Vazomotor rinitte burun olağan uyaranlara neden aşırı yanıt verir?
Burnun iç yüzeyini örten dokuda (mukoza), damarların genişliğini ve salgıyı ayarlayan, istem dışı çalışan (otonom) sinir lifleri bulunur. Vazomotor rinitte bu sinir uçlarının, çoğu insanı rahatsız etmeyen uyaranlara gereğinden çabuk yanıt verdiği düşünülüyor. Uyarı geldiğinde damarlar genişleyip dokuya sıvı sızar; tıkanıklık ve sulu akıntı böyle ortaya çıkar. Durumu, eşiği çok düşük ayarlanmış bir duman dedektörüne benzetebilirim: ortada yangın yoktur ama alarm çalar.
Alerjik olmayan rinit hangi yaşlarda başlar ve nasıl seyreder?
Her yaşta ortaya çıkabilir; ancak çoğu kişi tanıyı erişkin yaşta, 20 yaşından sonra alır. Virüs ya da bakteri kaynaklı olmadığı için bulaşıcı değildir. Çoğu kişide süreğen bir seyir izler: yakınmalar tetikleyiciyle karşılaşıldıkça alevlenir, aralarda yatışır.
Alerjik Olmayan Rinit Alerjik Rinitten Nasıl Ayrılır?
Temel fark nedendedir: alerjik rinitte bağışıklık sistemi polen, ev tozu akarı ya da hayvan kepeği gibi bir alerjene tepki verir; alerjik olmayan rinitte yakınmayı açıklayan bir alerjen saptanmaz. Tedavi seçenekleri farklılaşabildiği için bu ayrım önemlidir. Alerjinin yol açtığı tabloyu alerjik rinit sayfasında anlattım.
Alerjik ve alerjik olmayan rinitin belirtileri hangi noktalarda ayrışır?
- Kaşıntı ve göz yakınmaları: Burun kaşıntısı, art arda hapşırma ve gözlerde kaşıntıyla sulanma alerjik rinitte ön plandadır; alerjik olmayan rinitte daha az görülür.
- Zamanlama: Alerjik rinit çoğu kez belirli mevsimlerde alevlenir; alerjik olmayan rinit genellikle yıl boyu sürer.
- Aile öyküsü ve test: Alerjik rinitte ailede alerji öyküsü sıktır ve testlerde duyarlılık saptanır; alerjik olmayan rinitte testler sorumlu bir alerjen göstermez.
Alerjisi olan kişide alerjik olmayan rinit de bulunabilir mi?
Bulunabilir; alerji testi pozitif çıkan kişide iki mekanizma bir arada olabilir ve bu duruma karma rinit denir. Böyle bir kişide yakınmayı hem alerjenler hem de soğuk hava ya da parfüm gibi uyaranlar başlatabilir.
Alerjik Olmayan Rinitin Belirtileri Nelerdir?
Başlıca belirtiler burun tıkanıklığı, burun akıntısı, hapşırma ve salgının genze doğru akmasıdır. Bazı kişilerde boğazda rahatsızlık ve koku duyusunda azalma da eklenir. Yakınmalar gece uykuyu bölebilir; bu da gündüz yorgunluk ve dikkat güçlüğü olarak yansıyabilir.
Vazomotor rinitte akıntı ve tıkanıklık gün içinde nasıl seyreder?
Akıntı tipik olarak su gibi berraktır ve nöbetler hâlinde gelir: soğuk havaya çıkınca, keskin bir koku alınca ya da baharatlı bir yemek yerken başlayıp bir süre sonra kesilebilir. Kimi kişide akıntı, kimi kişide tıkanıklık ön plandadır. İrinli akıntı ve burun içinde kabuklanma bu tablonun parçası değildir. Akıntının öteki nedenlerine burun akıntısı, tıkanıklık yapan durumlara burun tıkanıklığı sayfasında yer verdim.
Vazomotor rinit sanılan yakınmada hangi bulgular başka bir hastalığı düşündürür?
- Tek taraflı akıntı: Yalnız bir burun deliğinden gelen, özellikle irinli ya da kanlı akıntı muayene gerektiren bir uyarı işaretidir.
- Yüzde ağrı ve baskı: Sarı-yeşil akıntı ve koku azalmasıyla birlikte olduğunda sinüzite işaret edebilir.
- Astım belirtileri: Astım yakınmalarının ortaya çıkması ya da bilinen astımın kötüleşmesi hekime bildirilmelidir.
Vazomotor Riniti Hangi Etkenler Tetikler?
Vazomotor riniti alerjenler değil, burun mukozasını uyaran fiziksel ve kimyasal etkenler tetikler; burnun neden bazı kişilerde bu etkenlere daha duyarlı olduğu tam bilinmiyor. Tetikleyiciler kişiden kişiye değişir.
Hava, koku ve duman vazomotor riniti nasıl başlatır?
- Hava koşulları: Sıcaklığın düşmesi, soğuk ya da kuru hava ve nem değişimi yakınmayı başlatabilir.
- Keskin kokular: Parfüm, boya buharı ve temizlik ürünleri, özellikle çamaşır suyu, burnu tahriş edebilir.
- Duman ve kirli hava: Sigara dumanı ile hava kirliliğinin yoğun olduğu günler akıntıyı ve tıkanıklığı artırabilir.
- Bedensel ve duygusal etkenler: Egzersiz, stres ve güçlü duygular da tetikleyiciler arasındadır.
Yemek yerken gelen burun akıntısı da alerjik olmayan rinit sayılır mı?
Evet; yemekle ilişkili (gustatuar) rinit bu grubun alt türlerindendir. Akıntıyı acılı ve baharatlı yiyecekler başlatabilir; bazı kişilerde ise ne yenirse yensin öğün sırasında görülür. Alkol de tetikleyiciler arasındadır. Burada bir besin alerjisi söz konusu değildir.
Alerjik Olmayan Rinitin Yaşa, Hormonlara ve İlaçlara Bağlı Türleri Hangileridir?
Alerjik olmayan rinitin bir bölümünde yakınmayı açıklayan belirli bir durum bulunur: ilerleyen yaş, hormon düzeylerindeki değişim ya da kullanılan bir ilaç.
İleri yaşta görülen rinit nasıl belirti verir?
İleri yaşta bazı kişilerin burnu, çoğu insanı etkilemeyen çevresel uyaranlara olağandışı duyarlı duruma gelir. Sürekli bir akıntı hissi, sık boğaz temizleme gereksinimi ve özellikle yatarken artan tıkanıklık öne çıkar. Bu yaş grubunda çok sayıda ilaç kullanımı yaygın olduğundan, rinit için eklenecek ilacın ötekilerle etkileşimi gözden geçirilir.
Gebelikte başlayan burun tıkanıklığı rinitin hangi türüne girer?
Başka bir neden bulunmadığında gebelik riniti adıyla, hormonal rinit başlığı altında değerlendirilir. Ergenlik ve menopoza geçiş gibi hormon düzeylerinin değiştiği öteki dönemler, hormon içeren ilaçlar ve tiroid bezinin az çalışması da benzer yakınmalara yol açabilir. Gebelikte tıkanıklık için kendi kendine sprey ya da ilaç kullanılmaz; uygun seçenek hekime danışılarak belirlenir.
Hangi ilaçlar ve burun açıcı spreyler rinite yol açabilir?
Bazı tansiyon ilaçları, steroid olmayan ağrı kesiciler, hormon içeren ilaçlar ve bir bölüm antidepresan burun tıkanıklığı ya da akıntı yapabilir. Böyle bir kuşku varsa ilaç kendi başına kesilmez; reçeteyi yazan hekim gerek görürse değişiklik yapar. Burun açıcı (dekonjestan) spreyler birkaç günden uzun kullanıldığında ise ilacın etkisi geçince mukoza eskisinden daha çok şişebilir ve tıkanıklık geri döner. Bu kısır döngü burun spreyi bağımlılığı sayfasında ayrıntısıyla ele alınıyor.
Alerjik Olmayan Rinit Tanısı Nasıl Konur?
Alerjik olmayan rinit tanısı tek bir test sonucuna dayanmaz; yakınmaların öyküsü ve burun muayenesiyle, benzer belirti veren öteki nedenlerin dışlanması yoluyla konur. Görüşmede yakınmanın ne zaman başladığını, neyle arttığını, ev ve iş ortamını, kullanılan ilaçları ve burun spreylerini sorarım.
Vazomotor rinit tanısında alerji testinin yeri nedir?
Alerjiyi dışlamak çoğu kez ilk adımdır. Bunun için deri testi, deri testinin yapılamadığı durumlarda kan testi kullanılır. Testte duyarlılık saptanmaması ve yakınmaların alerjen olmayan uyaranlarla başlaması tanıyı destekler. Testin nasıl yapıldığı ve sonucun nasıl yorumlandığı alerji testi sayfasında yer alıyor.
Alerjik olmayan rinitte endoskopi ve tomografi ne zaman istenir?
Bu incelemeler herkese gerekmez; yakınmanın burun içindeki yapısal bir sorundan kaynaklanabileceği düşünüldüğünde gündeme gelir. Endoskopide burnun içi ayrıntılı görülür ve polip gibi oluşumlar aranır; incelemenin nasıl yapıldığını endoskopik burun muayenesi sayfasında bulabilirsiniz. Tomografi, sinüslerde şişlikten ya da burun orta bölmesinin eğriliğinden kuşkulanıldığında istenebilir.
Alerjik Olmayan Rinit Nasıl Tedavi Edilir?
Alerjik olmayan riniti bütünüyle ortadan kaldıran bir tedavi yoktur; amaç yakınmaları günlük yaşamı etkilemeyecek düzeyde tutmaktır. İlk adım tetikleyicilerden kaçınmaktır, yetmediğinde ilaç eklenir. Hangi seçeneğin işe yarayacağı çoğu kez denenerek bulunur ve yanıt kişiden kişiye değişir.
Vazomotor rinitte günlük yaşamda hangi önlemler yardımcı olabilir?
- Belirti günlüğü: Yakınmanın hangi ortamda, hangi yiyecek ya da kokuyla başladığını not etmek tetikleyiciyi bulmayı kolaylaştırır.
- Dumandan ve keskin kokudan uzak durma: Sigara dumanı, parfüm ve yoğun kokulu temizlik ürünleriyle teması azaltmak yakınmayı hafifletebilir.
- Tuzlu su: Tuzlu su spreyi ya da burun yıkama, burun boşluğunun temizlenmesine yardımcı olabilir.
Alerjik olmayan rinitte ilaç seçimi baskın yakınmaya göre nasıl yapılır?
İlaç, akıntının mı tıkanıklığın mı ön planda olduğuna bakılarak seçilir.
- Kortizonlu burun spreyi: Mukozadaki şişliği azaltmaya yöneliktir; alerjik olmayan rinitin bazı biçimlerinde yararlı olabilir.
- Antihistaminik burun spreyi: Alerji saptanmayan kişilerde de bir ölçüde yarar sağlayabilir.
- Salgıyı azaltan (antikolinerjik) burun spreyi: Su gibi akıntının ve genze akıntının ön planda olduğu kişilerde kullanılır.
Hangi ilacın ne kadar süre kullanılacağına muayeneden sonra karar verilir. Burun açıcı spreyler, geri tepen tıkanıklık nedeniyle süreğen rinitte düzenli kullanılacak ilaçlar değildir.
Vazomotor rinitte konka küçültme ve sinire yönelik girişimler kimlerde düşünülür?
İlaç tedavisi ilk basamaktır; yakınması buna karşın süren kişilerin bir bölümünde girişimsel seçenekler değerlendirilir. Tıkanıklık ön plandaysa alt burun etlerinin (konka) küçültülmesi gündeme gelebilir; burun etlerinin neden büyüdüğünü konka hipertrofisi, küçültme işleminin nasıl yapıldığını konka cerrahisi sayfasında okuyabilirsiniz. Akıntının baskın olduğu dirençli olgularda burnun salgısını yöneten sinir dallarını hedefleyen girişimler vardır; bunlardan sinirin kesilmesine dayanan ameliyat, göz kuruluğu ve yüzde geçici uyuşma gibi riskleri nedeniyle yalnız ağır olgularda düşünülür. Hangi girişimin uygun olduğu belirtiye, burnun yapısına ve önceki tedavilere alınan yanıta göre belirlenir; sonuçlar kişiden kişiye değişebilir.
Ankara'da Alerjik Olmayan Rinit Değerlendirmesi Hangi Adımlarla Yapılır?
Ankara'da bu değerlendirme, yakınmanın öyküsünün ayrıntılı dinlenmesi ve burun muayenesiyle başlar. Alerji kuşkusu varsa test, yapısal bir sorun düşünülürse endoskopik inceleme ya da görüntüleme gerek görüldükçe istenir. Tedavi basamak basamak planlanır; kontrolde ilacın yarar sağlayıp sağlamadığına bakılır ve plan buna göre güncellenir.
Soğuk hava ve kuru oda havası Ankara'da vazomotor riniti neden tetikler?
Soğuk ve kuru hava ile sıcaklığın düşmesi, vazomotor rinitin bilinen tetikleyicilerindendir. İç Anadolu'nun karasal ikliminde kış soğuk geçer; ısıtılan kapalı ortamlarda ise hava kurur. Sıcak bir odadan soğuk havaya çıkıldığında başlayan sulu akıntı bunun tipik örneğidir. Kalorifer döneminde yatak odasının ve çalışma ortamının havasını nemlendirmek yararlı olabilir.
Vazomotor rinit kuşkusuyla muayeneye giderken hangi notlar ve belgeler işe yarar?
Tutulmuşsa belirti günlüğü ile düzenli kullanılan bütün ilaçların ve burun spreylerinin listesi, spreyin ne kadar süredir kullanıldığı bilgisiyle birlikte ilk görüşmede işe yarar. Daha önce yapılmış alerji testleri ile tomografi ve endoskopi raporları aynı tetkikin yinelenmesini önleyebilir. Astım, tiroid hastalığı ya da gebelik gibi durumlar da belirtilmelidir.
Alerjik olmayan rinit zararlı değildir ama süreğen seyreder; tetikleyicilerin tanınması ve uygun tedavinin bulunması yakınmaların denetim altında tutulmasına yardımcı olur. Yakınmalar ağırlaşırsa, uykuyu ve günlük yaşamı etkilemeye başlarsa ya da kullanılan tedavi yarar sağlamıyorsa yeniden muayene gerekir.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











