İçeriğe geç
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82 · Beştepe, Yenimahalle / Ankara selimerbek@gmail.com
Menü
0 (312) 511 07 00
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82, Beştepe – Yenimahalle / Ankara
Çocuklarda KBB Hastalıkları

Çocuklarda Horlama ve Uyku Apnesi

Horlayan her çocukta uyku apnesi bulunmaz; başlıca neden iri bademcik ve geniz etidir. Gece gözlemlerini ve erişkinden farklı değerlendirmeyi anlattım.

Çocuklarda uyku apnesi, uykuda üst solunum yolunun yineleyerek daralması ya da tıkanması sonucu nefesin kısa süreler duraksadığı ve uykunun gece boyunca bölündüğü bir durumdur. Horlama çocuklarda yaygın bir yakınmadır, ancak horlayan her çocukta uyku apnesi bulunmaz. Çocukta bu tablonun başlıca nedeni iri bademcik ve geniz etidir; bu yüzden değerlendirme ve tedavi erişkindekinden farklı ilerler. Ankara'da horlayan bir çocuğun değerlendirmesi, ailenin gece gözlemlerinin dinlenmesi ve burun-boğaz muayenesiyle başlar.

Çocuklarda Horlama ve Uyku Apnesi Nedir, Aralarındaki Fark Nedir?

Horlama, uykuda daralan hava yolundan geçen havanın çıkardığı sestir; uyku apnesinde ise bu daralma nefesi yer yer durduracak ya da belirgin biçimde azaltacak ölçüye ulaşır. Sık horlamadan yineleyen tıkanmalara uzanan bu yelpazenin tümüne uykuda solunum bozukluğu denir.

Uyku apnesi olan çocukta uykuda solunum yolunda ne olur?

Uykuya dalınca boğazı açık tutan kaslar da gevşer. Boğazı iri bademcik ya da geniz eti nedeniyle dar olan çocukta gevşeyen dokular birbirine yaklaşır, hava akımı azalır ya da kesilir. Beyin bu değişikliği sezince çocuğu soluk alacak kadar kısa bir süre uyandırır; bu sırada kalp hızlanır, kan basıncı yükselir, oksijen düzeyi düşebilir. Çocuk uyandığını fark etmeyebilir, ama yinelenen bölünmeler uykunun dinlendirici olmasını engeller.

Çocuklarda uyku apnesi erişkinlerdekinden nasıl ayrılır?

Erişkinde fazla kilo gibi etkenler öne çıkarken çocukta başlıca etken bademcik ve geniz eti iriliğidir. Erişkinde gündüz uyku hâli ön plandadır; çocukta ise uykululuğun yanında huysuzluk, dikkat güçlüğü ve aşırı hareketlilik gibi davranış değişiklikleri de görülebilir. Çocukta tanıya kimi zaman öykü ve muayene bulgularıyla ulaşılabilir. Erişkindeki tablonun seyrini obstrüktif uyku apnesi sayfasında anlattım.

Çocuklarda Horlama ve Uyku Apnesinin Belirtileri Nelerdir?

Çocuklarda uyku apnesinin en belirgin işareti, gecelerin çoğunda süren yüksek sesli horlamadır; buna nefes duraklamaları, huzursuz uyku ve gündüz davranış değişiklikleri eşlik edebilir. Bu belirtiler tek başına tanı koydurmaz, ama uyku apnesini düşündürür.

Çocukta uyku apnesi gece hangi işaretlerle fark edilir?

  • Nefes duraklamaları: Horlamanın sessiz bir arayla kesilmesi, ardından horultu, öksürük ya da soluk yutma sesiyle nefesin yeniden başlaması.
  • Nefes almak için çabalama: Çocuğun uykuda soluk almakta zorlanıyor görünmesi, boğulur gibi olması.
  • Ağızdan soluma: Uykuda ağzın açık kalması ve nefesin gürültülü olması; öteki nedenleri çocuklarda ağızdan nefes alma başlığında işleniyor.
  • Huzursuz uyku ve terleme: Yatakta dönüp durma, sık uyanma, gece terlemesi; uyurgezerlik ya da uykuda konuşma da eşlik edebilir.
  • Yatak ıslatma: Gece altını ıslatma uyku apnesiyle birlikte görülebilir.

Uyku apnesi olan çocukta gündüz hangi değişiklikler görülebilir?

Çocuk sabah yorgun ya da baş ağrısıyla uyanabilir, gün içinde uykulu görünebilir. Huysuzluk, sabırsızlık, okulda dikkatini toplamada güçlük ve aşırı hareketli davranış da bildirilen belirtiler arasındadır. Bu davranışlar başka nedenlerle de ortaya çıkabildiğinden uykudaki solunumla ilişkisi ancak değerlendirmeyle ortaya konur.

Çocuklarda horlama her zaman uyku apnesi anlamına gelir mi?

Gelmez; yüksek sesli horlama uyku apnesinin belirgin işareti olsa da horlayan her çocukta uyku apnesi yoktur. Soğuk algınlığı ya da alerji gibi burnu tıkayan durumlar da horlamayı artırabilir. Gecelerin çoğunda süren yüksek sesli horlamaya nefes duraklamaları ya da gündüz belirtileri eşlik ediyorsa çocuğun bir kulak burun boğaz muayenesinden geçmesi gerekir.

Çocuklarda Horlama ve Uyku Apnesi Neden Olur?

Çocuklarda uyku apnesinin başlıca nedeni, boğazı ve burnun arkasını kısmen tıkayan iri bademcik ve geniz etidir. Kilo fazlalığı, alerji, yüz ve çene yapısı ile kas gücünü etkileyen bazı hastalıklar da tek başına ya da bu dokularla birlikte rol oynayabilir.

Bademcik ve geniz eti iriliği çocukta hava yolunu nasıl daraltır?

Bademcikler boğazın iki yanında, geniz eti ise burnun arkasında, damağın gerisinde yer alan lenf dokusudur; ikisi de okul öncesi çağda en iri dönemindedir ve yaşla küçülme eğilimi gösterir. İri bademcik boğaz geçidini, iri geniz eti burnun arka açıklığını daraltır; çocuk burnundan soluyamayıp ağzından solumaya başlayabilir. İki dokunun yol açtığı öteki yakınmalar bademcik büyümesi ve geniz eti büyümesi sayfalarında yer alıyor.

Çocuklarda uyku apnesine katkıda bulunan öteki etkenler nelerdir?

  • Kilo fazlalığı: Boyun ve boğaz çevresinde biriken yağ dokusu hava yolunu daraltabilir.
  • Alerji ve solunum yolu sorunları: Alerjiler, astım ve üst solunum yolu enfeksiyonları riski artıran etkenler arasında sayılır.
  • Yüz ve çene yapısı: Küçük ya da geride duran alt çene, iri dil ve damağın bazı biçimleri hava yolunda yer daraltabilir; damak yarığı bulunan ya da bu nedenle ameliyat geçirmiş çocuklarda da risk artabilir.
  • Kas gücünü etkileyen durumlar: Bazı genetik sendromlarda ve serebral palsi gibi sinir-kas hastalıklarında baş ve boyun kaslarının gücü uykuda daha da azalarak hava yolunun kapanmasını kolaylaştırabilir.
  • Ortam ve aile öyküsü: Tütün dumanına maruz kalmak, reflü ve ailede uyku apnesi bulunması da yatkınlığı artırabilir.

Çocuklarda Horlama ve Uyku Apnesinde Tanı Nasıl Konur?

Çocuklarda uyku apnesi tanısı, ailenin gece gözlemlerinin ayrıntılı dinlenmesi ile burun, ağız, boğaz ve boynun muayenesine dayanır; tanıyı doğrulamak için gerek görülürse uyku testi istenir. Görülen bademcik boyutu ile anlatılan yakınmanın şiddeti her zaman örtüşmediğinden ikisi birlikte değerlendirilir.

Horlayan çocuğun muayenesinde nelere bakılır?

Ailenin gözlemlerinden horlamanın sıklığını, nefes duraklaması fark edilip edilmediğini ve uykunun nasıl geçtiğini öğrenmeye çalışırım. Uykudaki solunum bozukluğuyla ilişkili olabildikleri için büyüme ve kilo alma, okul başarısı, gece altını ıslatma, astım ve davranışla ilgili değişiklikler de sorgulanır. Ağız içinden bademciklerin boyutuna, damağın ve dişlerin yapısına, çenenin konumuna bakılır. Geniz eti ağızdan görülemediği için gerek görülürse burundan ince, bükülebilir bir endoskopla incelenir; kimi durumda röntgen de istenebilir.

Çocuklarda uyku apnesi tanısında uyku testinin yeri nedir?

Uyku testi (polisomnografi), çocuk uyurken beyin dalgalarını, hava akımını ve solunum çabasını, kandaki oksijen ve karbondioksit düzeyini ve kalp atımını birlikte kaydeder; uykudaki solunum bozukluğunu nesnel olarak göstermede başvurulan temel testtir. Test çoğunlukla bir uyku laboratuvarında, gece boyunca yapılır. Testin kimde ve ne zaman yapılacağına öykü, muayene bulguları ve çocuğun eşlik eden sağlık durumları birlikte değerlendirilerek hekim karar verir. Sonuç sınırda ya da olağan çıksa bile ailenin gözlemleri değerlendirmedeki yerini korur. Testin aşamalarını uyku testi sayfasında bulabilirsiniz.

Çocuklarda Uyku Apnesi Nasıl Tedavi Edilir?

Çocuklarda uyku apnesinin tedavisi nedene ve tablonun ağırlığına göre planlanır; amaç uykuda hava yolunun açık kalmasına yardımcı olmaktır. Bademcik ve geniz eti iri olan çocukta ameliyat sık gündeme gelen bir seçenektir; hafif durumlarda izlem ya da burun tıkanıklığına yönelik tedavi de seçilebilir.

Çocuk uyku apnesinde ameliyat kararı hangi bulgulara göre verilir?

Uykuda belirgin yakınmaya yol açan iri bademcik ve geniz eti varsa bu dokuların alınması konuşulabilir; ameliyattan sonra birçok çocukta uykuda ve davranışta iyileşme görüldüğü bildirilmiştir, ancak yarar her çocukta aynı ölçüde olmaz. Karar tek bir bulguya dayanmaz: gece belirtilerinin sıklığı ve ağırlığı, gündüz yaşamına ve büyümeye etkisi, varsa test sonucu ve eşlik eden sağlık durumları birlikte tartılır; kararı hekim ve aile birlikte verir. Hazırlık ve iyileşme sürecini bademcik ameliyatı ile geniz eti ameliyatı sayfalarında ele aldım.

Çocuklarda uyku apnesinde ameliyat dışında hangi seçenekler vardır?

  • İzlem: Belirtileri hafif ya da aralıklı olan ve gündüz yaşamı belirgin etkilenmeyen çocukta, bu dokular yaşla küçülebildiği için izlem seçilebilir; yakınmalar artarsa değerlendirme yinelenir.
  • Alerji ve burun tıkanıklığının tedavisi: Tıkanıklık alerjiye bağlıysa hekim uygun görürse ilaç tedavisi denenebilir; çocuğun tütün dumanından uzak tutulması da yardımcı olabilir.
  • Kilo: Kilo fazlası olan çocukta beslenme düzeni ve düzenli hareketle sağlıklı kiloya ulaşmak, öteki tedavilere ek olarak yakınmaların azalmasına katkıda bulunabilir.
  • Pozitif hava basıncı cihazı: Ameliyatın uygun olmadığı ya da sonrasında yakınmaların sürdüğü seçilmiş çocuklarda, uykuda burna takılan maskeyle hava yolunun açık kalmasına yardımcı olan cihaz kullanılabilir; alışma sürecini uyku apnesinde cihaz tedavisi sayfasında anlattım.
  • Ortodontik yaklaşım: Çene ve diş yapısının katkıda bulunduğu seçilmiş çocuklarda, uykuda alt çeneyi önde tutan ağız içi aygıtlar diş hekimliğiyle iş birliği içinde ele alınabilir.

Çocuklarda Uyku Apnesi Tedavi Edilmezse Ne Olur, Hangi Durumda Acile Gidilir?

Hafif tablodaki kimi çocuklarda bademcik ve geniz eti küçüldükçe yakınmalar kendiliğinden hafifleyebilir; belirgin uyku apnesi ise sürdükçe çocuğun uykusunu, gündüz yaşamını ve gelişimini etkileyebilir. Bu etkiler her çocukta görülmez.

Tedavi edilmeyen çocuk uyku apnesi hangi sorunlarla ilişkilendirilmiştir?

Tedavi edilmeyen uyku apnesi çocuklarda büyümede yavaşlama ve kilo almada güçlük, öğrenme güçlükleri ve okul başarısında düşüş, kan basıncında yükselme ve kalp-akciğer sorunlarıyla ilişkilendirilmiştir; akciğer dolaşımında basınç artışı gibi ağır sonuçlar seyrektir. Bu sorunların bir bölümü uykudaki solunum bozukluğu ele alındıktan sonra hafifleyebilir; ne ölçüde değişeceği çocuktan çocuğa farklıdır.

Horlayan çocukta hangi belirtiler acil başvuru gerektirir?

Çocuğun uykuda ya da gündüz uyanıkken nefes almakta zorlanması, dudaklarında, cildinde veya tırnaklarında morarma, grileşme ya da belirgin solukluk görülmesi durumunda 112 aranır ya da acil servise başvurulur. Uzun nefes durmaları ve sık boğulur gibi uyanmalar ise nefes güçlüğü ya da renk değişikliğiyle birlikte değilse acil basamağında sayılmaz; bu durumda hekime başvurulması gerekir.

Ankara'da Çocuklarda Horlama ve Uyku Apnesi İçin Değerlendirme Süreci Nasıl İlerler?

Ankara'da horlayan bir çocuk için süreç, ailenin gece boyunca gözlediklerinin dinlenmesi ve burun, geniz, bademcikler ile çene yapısının incelenmesiyle başlar. Ek tetkik gerekip gerekmediği muayene bulgularına göre belirlenir. Muayeneye çocuğun boy ve kilo ölçümleri, kullandığı ilaçlar ve varsa önceki tetkik sonuçlarıyla gelmek, ilk görüşmede eksik kalan bilgiyi azaltır.

Uyku testi yapılan çocukta sonuç ameliyat planlamasında nasıl kullanılır?

Ameliyat düşünülen ve öncesinde uyku testi yapılan çocukta test sonucu anestezinin planlanmasında da göz önüne alınabilir. Uyku apnesinin ağırlığı ve eşlik eden sağlık durumları, ameliyattan sonra çocuğun bir gece gözlem altında kalmasının gerekip gerekmediği konuşulurken de değerlendirilir; buna hekim karar verir.

Uyku apnesi tedavisinden sonra çocuğun kontrolleri neyi gözden geçirir?

Tedaviden sonra horlamanın, nefes duraklamalarının ve gündüz belirtilerinin nasıl değiştiği değerlendirilir; kontrol zamanını hekim belirler. Bademcik ve geniz eti ameliyatından sonra yakınmalar bir bölüm çocukta sürebilir ya da zamanla yineleyebilir; kilo fazlası, yüz ve çene yapısındaki farklılıklar ya da sinir-kas hastalığı bu olasılığı artırabilir. Böyle bir durumda gerek görülürse uyku testi yinelenir ve öteki etkenler yeniden ele alınır.

Çocuklarda uyku apnesinde izlenecek yol, ailenin gece gözlemleri ile muayene ve gerekirse test bulguları bir araya getirilerek belirlenir. Tedaviden görülecek yarar çocuktan çocuğa değişir; bu nedenle tedaviden sonra da çocuğun uykusu ve gündüz yaşamı izlenmeye devam eder.

Tıbbi inceleme: Yayımlanma: Son güncelleme:

Kaynakça

Bu içerik, aşağıdaki tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.

  1. Cleveland Clinic — Obstructive Sleep Apnea in Children
  2. MedlinePlus — Pediatric sleep apnea
  3. ENT Health (AAO-HNS) — Pediatric Sleep-disordered Breathing
  4. MSD Manual — Enlarged Tonsils and Adenoids in Children
  5. healthdirect — Obstructive sleep apnoea (OSA)
  6. healthdirect — Adeno-tonsillectomy (child)
  7. NHS — Adenoidectomy
  8. Marcus CL, Brooks LJ, Draper KA, et al. Diagnosis and management of childhood obstructive sleep apnea syndrome. Pediatrics. 2012.
  9. Mitchell RB, Archer SM, Ishman SL, et al. Clinical Practice Guideline: Tonsillectomy in Children (Update). Otolaryngol Head Neck Surg. 2019.
  10. Roland PS, Rosenfeld RM, Brooks LJ, et al. Clinical practice guideline: Polysomnography for sleep-disordered breathing prior to tonsillectomy in children. Otolaryngol Head Neck Surg. 2011.