Burun içi yapışıklık (sineşi), burun boşluğunda karşı karşıya duran iki yüzeyin iyileşme sırasında yara dokusundan bir köprüyle birbirine bağlanmasıdır. Çoğunlukla burun içine yapılan bir ameliyatın ardından, daha seyrek olarak yaralanma ya da uzun süren iltihap sonrasında gelişir. Kimi yapışıklık yakınma yapmaz ve yalnız muayenede fark edilir; kimisi hava yolunu daraltıp tıkanıklığa yol açar. Girişim kararı köprünün yerine ve yakınmayla ilişkisine göre verilir. Ankara gibi havası kuru olan yerlerde iyileşme dönemindeki burun bakımı ayrıca önem kazanır.
Burun İçi Yapışıklık (Sineşi) Nedir ve Burnun Neresinde Oluşur?
Burun içi yapışıklık, olağan durumda birbirine değmeyen iki mukoza yüzeyi arasında yara dokusundan (skar) oluşan bir banttır. Mukoza, burun içini kaplayan nemli örtüdür. Yapışıklık küçük bir alanla sınırlı kalabilir ya da geniş bir yüzeyi tutabilir.
Burun içi yapışıklık en çok hangi yüzeyler arasında görülür?
Burun bölmesi (septum) ve burun eti (konka) ameliyatlarından sonra yapışıklık çoğunlukla bölme ile alt burun eti arasında oluşur. Sinüs ameliyatlarından sonra ise daha yukarıda, orta burun eti ile burnun yan duvarı arasında yer alır; sinüslerin burna açıldığı ağızlar bu dar bölgededir. Hangi yakınmanın ortaya çıkacağını büyük ölçüde köprünün bu iki bölgeden hangisinde olduğu belirler.
Sineşi iyileşme sırasında nasıl ortaya çıkar?
Yapışıklık, zedelenmiş mukozanın düzgün iyileşmemesinin sonucudur. Karşılıklı iki yüzeyde aynı anda yara bulunduğunda, onarımda görev alan hücrelerin ürettiği bağ dokusu iki yarayı ayrı ayrı kapatmak yerine arada ortak bir köprü kurabilir. Bunu, yan yana duran iki taze boyalı yüzeyin kururken birbirine tutunmasına benzetebilirim.
Burun İçi Yapışıklık Neden Olur?
Burun içi yapışıklık en sık burun içine yapılan cerrahi girişimlerden sonra olur; burun ameliyatlarının bilinen risklerinden biridir ve önlem alınsa da gelişebilir. Riski ameliyatın türü, mukozanın ne ölçüde zedelendiği, kullanılan tampon malzemesi ve ameliyat sonrası yara bakımı birlikte belirler. Daha seyrek olarak, hiç ameliyat geçirmemiş kişilerde de görülür.
Hangi burun ameliyatlarından sonra yapışıklık gelişebilir?
- Bölme ameliyatı: Eğriliği düzelten septoplasti sırasında bölmeyi örten mukoza zedelenirse ve karşısındaki burun etinde de yara varsa iki yüzey arasında köprü oluşabilir.
- Burun eti küçültme: Konka cerrahisi sonrasında burun eti ile bölme arasında skar dokusu oluşabilir.
- Sinüs ameliyatı: Endoskopik sinüs cerrahisi sonrasında orta burun eti yana kayarsa yan duvara yapışabilir; yineleyen ameliyatlarda bu durumla daha sık karşılaşılır.
- Burun yoluyla yapılan öteki ameliyatlar: Gözyaşı kanalı ve kafa tabanı ameliyatları burun içinden yapıldığında aynı risk söz konusudur.
- Burun tamponu: Tampon mukozayı zedeleyebildiğinden yapışıklığa zemin hazırlayabilir.
Ameliyat dışında hangi durumlar burun içi yapışıklığa yol açar?
- Yaralanma: Burna gelen darbe, kaza, temas sporları ve burna kaçan yabancı cisim mukozayı zedeleyebilir.
- Uzun süren iltihap: Burun içinde süregelen iltihap ve tüberküloz gibi bazı enfeksiyonlar iyileşirken skar bırakabilir.
- Bağışıklık sistemi hastalıkları: Granülomatöz polianjit adlı damar iltihabında ve Sjögren sendromunda burun içinde yapışıklık görülebilir.
- Kimyasal ve fiziksel etkenler: Burna çekilen kokain, kimyasal yanık ve ışın tedavisi mukozaya zarar verebilir.
Burun İçi Yapışıklığın Belirtileri Nelerdir?
Burun içi yapışıklığın başlıca belirtisi, köprünün bulunduğu tarafta hissedilen ve geçmeyen burun tıkanıklığıdır. Her yapışıklık belirti vermez; yakınmanın olup olmayacağı köprünün yerine ve hava yolunu ne kadar daralttığına bağlıdır.
Sineşi burun tıkanıklığını ve sinüsleri nasıl etkiler?
Bölme ile alt burun eti arasındaki bir köprü hava yolunun kesitini küçültür ve hava akımını engelleyebilir. Tıkanıklığın yapışıklık dışındaki nedenlerini burun tıkanıklığı sayfasında anlattım. Orta burun eti çevresindeki yapışıklık ise sinüs ağzını daraltabilir, salgının taşınmasını ve burna uygulanan ilaçların sinüse ulaşmasını güçleştirebilir. Sinüs ameliyatı geçirenleri izleyen bir çalışmada, yapışıklık gelişen kişilerde ameliyat sonrası sonuçların gelişmeyenlere göre daha sınırlı kaldığı bildirilmiştir. Aynı çalışmada, orta burun eti ile yan duvar arasındaki bazı yapışıklıkların yalnız bir muayene bulgusu olarak kalabileceği de belirtilir.
Ameliyat sonrası olağan tıkanıklık ile yapışıklık nasıl ayırt edilir?
Burun ameliyatından sonraki ilk haftalarda tıkanıklık beklenen bir durumdur; içerideki şişlik, kabuklar ve varsa tampon burnu geçici olarak kapatır. Bu tıkanıklığın birkaç hafta sürmesi olağandır. Şişlik indikten sonra bir tarafın açılmaması ya da açılmış burnun yeniden tıkanması durumunda yapışıklık, akla gelen nedenlerden biridir. Köprü ancak burun içine bakıldığında görülür; ameliyat sonrası kontrollerin bir amacı da onu erken dönemde fark etmektir.
Burun İçi Yapışıklık Tanısı Nasıl Konur?
Burun içi yapışıklık tanısı, kulak burun boğaz muayenesinde köprünün doğrudan görülmesiyle konur. Muayeneden önce geçirilmiş burun ameliyatlarını, burna gelen darbeleri ve tıkanıklığın ne zaman başladığını sorarım. Ardından burun içi, gerektiğinde ince bir kamerayla (endoskop) incelenir.
Sineşi endoskopik muayenede nasıl değerlendirilir?
Endoskopik muayenede ucunda kamera bulunan ince bir boruyla burun içine bakılır. Bu bakıda yapışıklığın hangi yapılar arasında uzandığı, ne kadar yer kapladığı ve sinüs ağızlarını kapatıp kapatmadığı değerlendirilir. Sinüs ameliyatından sonraki kontrollerde skar dokusu da bu yolla izlenebilir. Bakının nasıl yapıldığı, hazırlık gerekip gerekmediği ve sonrasında beklenenler endoskopik burun muayenesi sayfasının konusudur.
Yapışıklıkta tomografi ve ek tetkik ne zaman istenir?
Yapışıklık tomografide de seçilebilir; ancak tomografi daha çok sinüslerin durumunu görmek ve bir sinüs ameliyatı düşünülüyorsa planlama yapmak için istenir. Çekimin nasıl yapıldığını sinüs tomografisi sayfasında bulabilirsiniz. Ameliyat ya da yaralanma öyküsü olmadan gelişen yapışıklık seyrek görülür; bu durumda altta yatan bir enfeksiyon ya da bağışıklık sistemi hastalığı olup olmadığı araştırılır. Hangi ek tetkiklerin isteneceği muayene bulgularına göre belirlenir.
Burun İçi Yapışıklık Nasıl Tedavi Edilir?
Yakınmaya yol açan burun içi yapışıklığın tedavisi, köprünün cerrahi olarak ayrılmasıdır. Cerrahi tedavide tek bir standart yaklaşım yoktur; seçim köprünün yerine ve yaygınlığına göre yapılır. Sonuç kişiden kişiye değişir.
Sineşide girişim kararı neye göre verilir?
Girişim kararı köprünün yerine, sinüs ağızlarıyla ilişkisine ve kişinin yakınmasına göre verilir. Hangi yapışıklığın klinik olarak önem taşıdığını gösteren kesin bir ölçüt ya da herkesçe kullanılan bir sınıflama yoktur; bu nedenle her olgu ayrı değerlendirilir. Yakınma yapmayan yapışıklıkta izlemin mi girişimin mi uygun olacağına muayene bulgularıyla karar verilir. Tıkanıklık yapışıklıkla açıklanamıyorsa köprüyü ayırmak yakınmayı azaltmayabilir; bu durumda tıkanıklığın öteki nedenleri de araştırılır.
Yapışıklığın ayrılması işleminde neler yapılır?
İşlemde köprü burun içinden kesilir ve iki yüzey birbirinden ayrılır. Kesme için ince cerrahi aletler ya da ısı ve lazer enerjisi kullanan araçlar seçilebilir. Ayırmak işin yalnız ilk bölümüdür: iki taze yara yüzeyi yeniden karşı karşıya kaldığından, iyileşme sürerken aralarına ince bir ayırıcı tabaka yerleştirilebilir. İşlemin hangi koşulda ve hangi anesteziyle yapılacağı yapışıklığın yerine ve yaygınlığına göre planlanır. Ayrılan yapışıklığın yeniden oluşması bu girişimin bilinen sorunudur.
Burun İçi Yapışıklık Oluşmaması İçin Ameliyatta ve Sonrasında Neler Yapılır?
Burun içi yapışıklığı önlemenin yolu, mukozayı ameliyat sırasında olabildiğince korumak ve iyileşme döneminde yara yüzeylerini temiz ve birbirinden ayrı tutmaktır. Aynı ilkeler yapışıklığın ayrıldığı girişimden sonra da geçerlidir. Bu önlemler riski azaltmaya yöneliktir, ortadan kaldırmaz; yara iyileşmesi kişiden kişiye farklı seyreder.
Yapışıklığa karşı ameliyat sırasında hangi önlemler alınır?
İlk önlem, mukoza örtüsünün ameliyat sırasında olabildiğince korunmasıdır. Karşılıklı iki yüzeyde birlikte yara oluştuysa araya silikon gibi bir malzemeden ayırıcı tabaka konabilir; tabakanın amacı dokuları yerinde tutmak ve iki yüzeyin birbirine değmesini önlemektir. Ayırıcı tabakanın yapışıklığı ne ölçüde azalttığı konusunda çalışmalar aynı sonucu vermez, tabaka burunda kaldığı sürece rahatsızlık da verebilir. Kullanılıp kullanılmayacağına bu nedenle ameliyatın türüne ve dokuların durumuna göre karar verilir. Bölme ameliyatlarında konan tabaka 1-2 haftaya kadar burunda kalabilir; ne zaman alınacağını hekim belirler. Sinüs ameliyatlarında ayrıca orta burun etinin yana kaymasını önlemeye yönelik teknikler uygulanabilir.
Sineşi açısından iyileşme döneminde burun bakımı neleri kapsar?
- Tuzlu suyla yıkama: Pıhtı ve doku artıklarının uzaklaşmasına yardımcı olur, mukozanın yenilenmesini destekler; ne zaman başlanacağını ve nasıl yapılacağını hekim gösterir.
- Kontrol muayeneleri: İlk kontrollerde burun içine kamerayla bakılabilir, birikmiş kabuk ve pıhtılar temizlenebilir.
- Burnu zorlamamak: Burun ameliyatlarından sonra genellikle ilk 1-2 hafta sümkürmemek, hapşırırken ağzı açık tutmak ve burun içine parmak ya da pamuklu çubuk sokmamak önerilir.
- Enfeksiyondan korunmak: Soğuk algınlığı burun içinde enfeksiyona yol açabileceğinden ilk günlerde kalabalık ortamlardan uzak durmak önerilir.
Yapışıklık ayrıldıktan ya da burun ameliyatından sonra hangi belirtilerde kontrol günü beklenmez?
- Durmayan kanama: Durdurulamayan yoğun burun kanamasında acil servise başvurulmalıdır; kanama sırasında yapılacakları burun kanaması sayfasında okuyabilirsiniz.
- Nefes almada güçlük: Ağızdan da rahat nefes alınamıyorsa 112 aranmalıdır.
- Ateş ve artan ağrı: Titremeyle yükselen ateş ya da ağrı kesiciye karşın artan ağrı hekime hemen bildirilmelidir.
- Baş ağrısı ve ense sertliği: Şiddetli baş ağrısı, ense sertliği ya da bilinç bulanıklığı acil değerlendirme gerektirir.
Ankara'da Burun İçi Yapışıklık İçin Muayene ve Tedavi Süreci Nasıl İlerler?
Ankara'da burun içi yapışıklık kuşkusuyla yapılan ilk muayenede ameliyat öyküsü alınır ve burun içi, gerektiğinde endoskopla incelenir; tanı çoğu zaman bu aşamada netleşir. Sinüs yakınması eşlik ediyorsa ya da başka bir burun ameliyatı gündemdeyse tomografi istenebilir. Ayırma işlemi gündeme gelirse yöntem, iyileşme dönemi ve yineleme olasılığı önceden konuşulur. İşlemden sonraki kontrollerin zamanı ve aralığı, yapılan girişime ve iyileşmenin seyrine göre belirlenir.
Burun içi yapışıklık muayenesine hangi belge ve bilgilerle gelmek işe yarar?
Geçirdiğiniz burun ameliyatının epikrizi ya da ameliyat notu, hangi yapılara girişim yapıldığını ve içeriye tampon ya da ayırıcı tabaka konup konmadığını gösterir. Ameliyat tarihini, tıkanıklığın ameliyattan ne kadar sonra ve hangi tarafta başladığını not edin. Daha önce çekilmiş tomografileri, kullandığınız burun spreylerini ve sürekli ilaçlarınızın listesini yanınızda bulundurun.
Ankara'nın kuru havası burun içi yapışıklık riskini artırır mı?
Kuru havanın yapışıklığa doğrudan yol açtığı söylenemez; ancak kuru hava burun içini tahriş edebilir ve iyileşme döneminde burnun nemli tutulmasını güçleştirebilir. Karasal iklimin egemen olduğu İç Anadolu'da hava kurudur; kalorifer döneminde kapalı ortamların havası daha da kurur. Bu dönemde burun ameliyatı geçirenlerde tuzlu su yıkamalarını hekimin gösterdiği biçimde sürdürmek ve yaşanılan ortamı nemlendirmek yararlı olabilir. Nemlendirici cihaz kullanılıyorsa her gün boşaltılıp temizlenmelidir. Kabuklanmaya yönelik genel bakım önerileri burun kuruluğu ve kabuklanma başlığında toplanmıştır.
Burun içi yapışıklık çoğu zaman bir ameliyatın iyileşme döneminde ortaya çıkar; yeri ve yaygınlığı kişiden kişiye değişir. Girişim kararı köprünün yerine ve yakınmayla ilişkisine göre kişiye özel verilir; ayrılan yüzeylerin iyileşme sürerken birbirine değmemesi amaçlanır. Düzenli yıkama ile kontrol muayeneleri hem önlemenin hem de tedavi sonrası dönemin dayanağıdır.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











